೨೬. ಪಞ್ಚಮ್ಯ+ವಧಿಸ್ಮಾ

ಪದತ್ಥಾವಧಿಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ.

ಸಮೇಪ್ಯ+ಪಗಮೇ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಪುಬ್ಬರೂಪಾ ಯ+ದಚ್ಚುತಂ;

ವುಚ್ಚತೇ ತ+ದಪಾದಾನಂ, ತಂ ಚಲಾಚಲತೋ ದ್ವಿಧಾ;

ಯಥಾ+ಸ್ಸಾ ಧಾವತಾ ಪೋಸೋ, ಪತೋ, ರುಕ್ಖಾಫಲನ್ತಿ ಚ.

ತತ್ಥ ಚಲಾವಧಿ ಧಾವತಾ ಅಸ್ಸಾ ಪುರಿಸೋ ಪತತಿ, ಅಚಲಾವಧಿ ಪಬ್ಬತಾ ಓತರನ್ತಿ ವನಚಾರಕಾತಿ.

ತಞ್ಚ ಅವಧಿ ವಿಸಯಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಿಸಯಂ, ಯತ್ಥ ಅಪ ಅಪಗಮನಕ್ರಿಯಂ ಉಪಾತ್ತಂ=ಅಜ್ಝಾಹಟಂ ವಿಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ, ತಂ ಉಪಾತ್ತಂ. ಯಂ ಕೇನಚಿ ಗುಣೇನ ಉಕ್ಕಂಸಿಯತಿ, ತಂ ಅನುಮೇಯ್ಯಂ. ಯಥಾ ಗಾಮಾ ಅಪೇನ್ತಿ ಮುನಯೋ, ನಗರಾ ನಿಗ್ಗತೋ ರಾಜಾ, ಪಾಪಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇನ್ತಿ. ವಲಾಹಕಾ ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ಕುಸುಲತೋ ಪಚತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಳಾಹಕಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಕುಸುಲತೋ ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಚ ಪುಬ್ಬಕ್ರಿಯಾ ಅಜ್ಝಾಹರೀಯತಿ. ಮಥುರಾ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕೇಹಿ ಅಭಿರೂಪಾತಿ ಅನುಮೀಯತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಿಸಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಉಪಾತ್ತವಿಸಯಂ ತಥಾ;

ಅನುಮೇಯ್ಯವಿಸಯಞ್ಚೇತಿ, ತಿಧಾ+ಹು ಅವಧಿಂ ಬುಧಾತಿ.

ಭಯಹೇತುಮ್ಹಿ-ಚೋರಾ ಭಯಂ ಜಾಯತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ಜಾಯತಿ ಭಯಂ, ಪಾಪತೋ ಉತ್ತಸತಿ, ನತ್ಥಿ ಸೋಕೋ ಕುತೋ ಭಯಂ. ಅಕ್ಖಾತರಿ-ಉಪಜ್ಝಾಯಾ ಸಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಚರಿಯಮ್ಹಾ ಅಧೀತೋ ಸುಣಾತಿ ವಾ. ಬುದ್ಧಸ್ಮಾ ಪರಾಜೇನ್ತಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ, ಪರಾಜಿತಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಹಿಮವತಾ ಪಭವತಿ ಗಙ್ಗಾ, ಅಚಿರವತಿಯಾ ಪಭವನ್ತಿ ಕುನ್ನದಿಯೋ. ಉರಸ್ಮಾ ಜಾತೋ ಪುತ್ತೋ, ಕಮ್ಮತೋ ಜಾತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಉಪಜ್ಝಾಯಾ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ ಸಿಸ್ಸೋ, ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅನ್ತರಧಾರಯತಿ ಪುತ್ತೋ, ನಿಲೀಯತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ದೂರತ್ಥಯೋಗೇಕೀವದೂರೋ ಇತೋ ನಳಕಾರಗಾಮೋ, ತತೋ ಹವೇ ದೂರತರಂ ವದನ್ತಿ, ಗಾಮತೋ ನಾತಿದೂರೇ, ಆರಕಾ ತೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಇಮಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಾ, ಆರಕಾ ತೇಹಿ ಭಗವಾ ದೂರತೋವ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ಅದ್ದಸ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ಅನ್ತಿಕತ್ಥಯೋಗೇ-ಅನ್ತಿಕಂ ಗಾಮಾ, ಆಸನ್ನಂ ಗಾಮಾ, ಸಮೀಪಂ ಗಾಮಾ. ಪರಿಮಾಣೇ-ಇತೋ ಮಥುರಾಯ ಚತೂಸು ಯೋಜನೇಸು ಸಂಕಸ್ಸಂ, ರಾಜಗಹತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ಸಾವತ್ಥಿ. ಕಾಲಪರಿಮಾಣೇ-ಇತೋ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ, ಇತೋ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಪಾಸಾದಾ ಸಂಕಮೇಯ್ಯ, ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಂಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಥಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಂಕಮೇಯ್ಯ, ಅಭಿಧಮ್ಮಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಹೇಯ್ಯ. ದಿಸತ್ಥವಾಚೀಹಿ ಯೋಗೇ-ಇತೋ ಸಾ ಪುರಿಮಾ ದಿಸಾ, ಇತೋ ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ, ಅವೀಚಿತೋ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಂ, ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ, ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ. ವಿಭಜನೇ-ಯತೋ ಪಣೀತತರೋ ವಾ ವಿಸಿಟ್ಠತರೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತದನ್ತೋ ತತೋ ವರಂ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಾನತೋ ಸೀಲಂ ವರಂ, ತತೋ ಮಯಾ ಬಹುತರಂ ಸುತಂ, ಸೀಲಮೇವ ಸುತಾ ಸೇಯ್ಯೋ. ಆರತಿಪ್ಪಯೋಗೇ-ಆರತಿ ವಿರತಿ ಪಾಪಾ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ಅಪ್ಪಟಿವಿರತಾ ಮುಸಾವಾದಾ. ಸುದ್ಧತ್ಥಯೋಗೇ-ಲೋಭನೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸುದ್ಧೋ, ಮಾತುತೋ ಚ ಪಿತುತೋ ಚ ಸುದ್ಧೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ. ಪಮೋಚನತ್ಥಯೋಗೇ-ಪರಿಮುತ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ, ಮುತ್ತೋ+ಸ್ಮಿ ಮಾರಬನ್ಧನಾ, ನ ತೇ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನಾ, ಮುತ್ತೋ+ಹಂ+ಸಬ್ಬಪಾಸೇಹಿ. ವಿವೇಚನೇ-ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ, ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ. ಪಮಾಣತ್ಥೇ-ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಯೋಜನಂ, ಗಮ್ಭೀರತೋ ಚ ಪುಥುಲತೋ ಚ ಯೋಜನಂ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ಪರಿಮಾಣಂ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತಪರಿಮಾಣೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ. ಪುಬ್ಬಾದಿಯೋಗೇ-ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಮ್ಬೋಧಾ, ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ನಾಹೋಸಿ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ತತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ. ಪಞ್ಹೇ-ಕುತೋ+ಸಿ ತ್ವಂ, ಕುತೋ ಭವಂ, ಪಾಟಲಿಪುತ್ತತೋ. ಕಿಚ್ಛಾ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಗುಣೇ ಪಞ್ಚಮೀ, ಕಿಚ್ಛೇನ ಮೇ ಅಧಿಗತನ್ತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣೇ ವಾ ತತಿಯಾ, ಏವಂ ಥೋಕಾ ಮುತ್ತೋ, ಥೋಕೇನ ಮುತ್ತೋತಿ.

ಕಥಂ ‘‘ಥೋಕಂ ಚಲತೀ’’ತಿ, ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನೇ ಕಮ್ಮನಿ ದುತಿಯಾ, ಥೋಕಂ ಚಲನಂ ಕರೋತೀತ್ಯತ್ಥೋ, ಥೋಕನ್ತಿ ಚಲನಕ್ರಿಯಾಯ ವಿಸೇಸನತ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ.

ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ ನಾಮ, ಕಮ್ಮತ್ತೇ+ಕತ್ತಸಣ್ಠಿತಾ;

ನ್ಯಾಯಸಿದ್ಧಂ ಯತೋ ತಸ್ಮಾ, ತದತ್ಥಂ ನ ವಿಸುಂ ವಿಧಿ.

ನ್ಯಾಯಸಿದ್ಧಂವ=ಚಲನನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭಾವೇ ಅನೋ, ತಸ್ಮಾ ಭಾವಸ್ಸೇ+ಕತ್ತಾ ಏಕವಚನನ್ತಿ ಞಾಯಾ ಏಕತ್ತಞ್ಚ, ಭಾವೇ ಅನತ್ತಾ ನಪುಂಸಕತ್ತಞ್ಚ, ಕರೋತಿಕ್ರಿಯಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಕಮ್ಮತ್ತಞ್ಚ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ. ಕರ+ಭೂಧಾತವೋ ಚ –

ಕಾರಿಯರೂಪಾಭಿಧಾತ್ವತ್ಥಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾಯ ಯುಜ್ಜರೇ;

ತತೋ ಕ್ರಿಯಾ ಚ ಭಾವೋ ಚ, ಸಾಮಞ್ಞಂ ತೇಸು ಗಮ್ಯತೇ –

ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ.

ಥೋಕತ್ಥೇ-ಥೋಕಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸವಿಸಯೇ ಪಞ್ಚಮೀ. ಏತ್ಥ ‘‘ವಿವಕ್ಖಾ ಲೋಕಿಕಾ ಸಾ ಚ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅನಿವತ್ತಿತುಂ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ನ ಸಿಯಾ. ಮರಿಯಾದಾಯಂ-ಆಪಬ್ಬತಾ ಖೇತ್ತಂ. ಅಭಿವಿಧಿಮ್ಹಿ-ಆಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಪಬ್ಬತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮ್ಹಿ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾತಿ ಚ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ವಜ್ಜಮಾನಸೀಮಾ ಮರಿಯಾದಾ, ಗಯ್ಹಮಾನಸೀಮಾ ಅಭಿವಿಧಿ.