೭. ಕಿಬ್ಬಿಧಾನಕಣ್ಡ

ತೇಕಾಲಿಕ

ಕಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತನಯ

ಅಥ ಧಾತೂಹಿಯೇವ ಭಾವಕಮ್ಮಕತ್ತುಕರಣಾದಿಸಾಧನಸಹಿತಂ ಕಿಬ್ಬಿಧಾನಮಾರಭೀಯತೇ.

ತತ್ಥ ಕಿಚ್ಚಕಿತಕವಸೇನ ದುವಿಧಾ ಹಿ ಪಚ್ಚಯಾ, ತೇಸು ಕಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಯ ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಕಿಚ್ಚಾನಮಪ್ಪಕತ್ತಾ ಚ ಕಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಾವ ವುಚ್ಚನ್ತೇ.

ಭೂ ಸತ್ತಾಯಂ, ‘‘ಭೂಯತೇ, ಅಭವಿತ್ಥ, ಭವಿಸ್ಸತೇ ವಾ ದೇವದತ್ತೇನಾ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –

‘‘ಧಾತುಯಾ ಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹಿ ಣೋ’’ತಿ ಇತೋ ‘‘ಧಾತುಯಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಾದಿವಿಧಾನೇ ವತ್ತತೇ, ‘‘ಪರಾ, ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಚ ಅಧಿಕಾರೋ.

೫೪೫. ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ತಬ್ಬಾನೀಯಾ.

ಭಾವಕಮ್ಮಇಚ್ಚೇತೇಸ್ವತ್ಥೇಸು ಸಬ್ಬಧಾತೂಹಿ ತಬ್ಬ ಅನೀಯಇಚ್ಚೇತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಪರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ.

ತತ್ಥ –

ಅಕಮ್ಮಕೇಹಿ ಧಾತೂಹಿ, ಭಾವೇ ಕಿಚ್ಚಾ ಭವನ್ತಿ ತೇ;

ಸಕಮ್ಮಕೇಹಿ ಕಮ್ಮತ್ಥೇ, ಅರಹಸಕ್ಕತ್ಥದೀಪಕಾ.

ತೇ ಚ –

೫೪೬. ಣಾದಯೋ ತೇಕಾಲಿಕಾ.

ತಿಕಾಲೇ ನಿಯುತ್ತಾ ತೇಕಾಲಿಕಾ, ಯೇ ಇಧ ತತಿಯೇ ಧಾತ್ವಾಧಿಕಾರೇ ವಿಹಿತಾ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಾಲಾ ಣಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ, ತೇ ತೇಕಾಲಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪರಿಭಾಸತೋ ಕಾಲತ್ತಯೇಪಿ ಹೋನ್ತಿ.

ಸೀಹಗತಿಯಾ ‘‘ಕ್ವಚೀ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೫೪೭. ಯಥಾಗಮಮಿಕಾರೋ.

ಯಥಾಗಮಂ ಯಥಾಪಯೋಗಂ ಜಿನವಚನಾನುಪರೋಧೇನ ಧಾತೂಹಿ ಪರೋ ಇಕಾರಾಗಮೋ ಹೋತಿ ಕ್ವಚಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿಕೇಸು ಕಿಚ್ಚಕಿತಕಪ್ಪಚ್ಚಯೇಸು, ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ಚಾ’’ತಿ ವುದ್ಧಿ, ‘‘ಓ ಅವ ಸರೇ’’ತಿ ಅವಾದೇಸೋ, ‘‘ನಯೇ ಪರಂ ಯುತ್ತೇ’’ತಿ ಪರಂ ನೇತಬ್ಬಂ.

೫೪೮. ತೇ ಕಿಚ್ಚಾ.

ಯೇ ಇಧ ವುತ್ತಾ ತಬ್ಬಾನೀಯಣ್ಯ ತೇಯ್ಯ ರಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ತೇ ಕಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತೋ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಕಿತಿ’’ತಿ ವಚನತೋ ಕಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಮಕಿತಕತ್ತಾ ನಾಮಬ್ಯಪದೇಸೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಕಿತಕಾ ನಾಮಂವಾತವೇತುನಾದೀಸು ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚಗ್ಗಹಣೇನ ನಾಮಬ್ಯಪದೇಸೋ, ತತೋ ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ. ಭಾವೇ ಭಾವಸ್ಸೇಕತ್ತಾ ಏಕವಚನಮೇವ, ‘‘ಸಿ’’ನ್ತಿ ಅಮಾದೇಸೋ. ಭವಿತಬ್ಬಂ ಭವತಾ ಪಞ್ಞೇನ, ಭವನೀಯಂ.

ಇಧ ಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿತ್ತಾಭಾವಾ ಅನುವತ್ತಿತಕ್ವಚಿಗ್ಗಹಣೇನ ಇಕಾರಾಗಮಾಭಾವೋ. ಭಾವೇ ಕಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಾ ನಪುಂಸಕಾ. ಕಮ್ಮೇ ತಿಲಿಙ್ಗಾ.

ಕಮ್ಮನಿ ಅಭಿಪುಬ್ಬೋ, ಅಭಿಭೂಯತೇ, ಅಭಿಭೂಯಿತ್ಥ, ಅಭಿಭೂಯಿಸ್ಸತೇತಿ ಅಭಿಭವಿತಬ್ಬೋ ಕೋಧೋ ಪಣ್ಡಿತೇನ, ಅಭಿಭವಿತಬ್ಬಾ ತಣ್ಹಾ, ಅಭಿಭವಿತಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ, ಏವಂ ಅಭಿಭವನೀಯೋ, ಅಭಿಭವನೀಯಾ, ಅಭಿಭವನೀಯಂ, ಪುರಿಸ ಕಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಸದ್ದನಯೇನ ನೇತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ಏತ್ಥ ಹಿ –

ತಬ್ಬಾದೀಹೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ವುತ್ತತ್ತಾವ ಪುನತ್ತನಾ;

ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ನ, ದುತಿಯಾ ಪಠಮಾ ತತೋ.

ಆಸ ಉಪವೇಸನೇ, ಆಸೀಯಿತ್ಥ, ಆಸೀಯತೇ, ಆಸೀಯಿಸ್ಸತೇತಿ ಆಸಿತಬ್ಬಂ ತಯಾ, ಆಸನೀಯಂ. ಕಮ್ಮೇ ಉಪಾಸಿತಬ್ಬೋ ಗರು, ಉಪಾಸನೀಯೋ.

ಸೀ ಸಯೇ, ಅಸೀಯಿತ್ಥ, ಸೀಯತೇ, ಸೀಯಿಸ್ಸತೇತಿ ಸಯಿತಬ್ಬಂ ಭವತಾ, ಸಯನೀಯಂ, ‘‘ಏ ಅಯಾ’’ತಿ ಅಯಾದೇಸೋ, ಅತಿಸಯಿತಬ್ಬೋ ಪರೋ, ಅತಿಸಯನೀಯೋ.

ಪದ ಗತಿಮ್ಹಿ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೇತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ತೇನ, ಉಪ್ಪಜ್ಜನೀಯಂ, ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಕತ್ತರೀ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರಂ ವಿನಾ ‘‘ದಿವಾದಿತೋ ಯೋ’’ತಿ ವಿನಾಧಿಕಾರಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ‘‘ತಸ್ಸ ಚವಗ್ಗಯಕಾರ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಚವಗ್ಗೋ, ‘‘ಪರದ್ವೇಭಾವೋ ಠಾನೇ’’ತಿ ದ್ವಿಭಾವೋ, ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಮಗ್ಗೋ, ಪಟಿಪಜ್ಜನೀಯೋ.

ಬುಧ ಅವಗಮನೇ, ಅಬುಜ್ಝಿತ್ಥ, ಬುಜ್ಝತೇ, ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೇತಿ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ, ಬುಜ್ಝನೀಯೋ.

ಸು ಸವಣೇ, ಅಸೂಯಿತ್ಥ, ಸೂಯತೇ, ಸೂಯಿಸ್ಸತೇತಿ ಸೋತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ, ಇಧ ಯಥಾಗಮಗ್ಗಹಣೇನ ಇಕಾರಾಗಮಾಭಾವೋ, ಸುಣಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಸ್ವಾದಿತೋ ಣು ಣಾ ಉಣಾ ಚಾ’’ತಿ ವಿನಾಧಿಕಾರಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಣಾಪಚ್ಚಯೋ, ಸವಣೀಯೋ.

ಕರ ಕರಣೇ, ಕರೀಯಿತ್ಥ, ಕರೀಯತಿ, ಕರೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ತಬ್ಬಾ’ನೀಯಾ.

‘‘ಅನ್ತಸ್ಸ, ಕರಸ್ಸ, ಚ, ತತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೫೪೯. ತುಂ ತು ನ ತಬ್ಬೇಸು ವಾ.

ಕರಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಧಾತುಸ್ಸ ಅನ್ತಭೂತಸ್ಸ ರಕಾರಸ್ಸ ತಕಾರತ್ತಂ ಹೋತಿ ವಾ ತುಂ ತು ನ ತಬ್ಬಇಚ್ಚೇತೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪರೇಸು. ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಭವತಾ ಧಮ್ಮೋ, ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಪೂಜಾ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ, ತತ್ತಾಭಾವೇ ‘‘ಕರೋತಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನೇ ‘‘ತವೇತುನಾದೀಸು ಕಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ತಬ್ಬೇಪಿ ಕಾದೇಸೋ, ಕಾತಬ್ಬಂ ಹಿತಂ.

೫೫೦. ರಹಾದಿತೋ ಣ.

ರಕಾರ ಹಹಾರಾದ್ಯನ್ತೇಹಿ ಧಾತೂಹಿ ಪರಸ್ಸ ಅನಾನೀಯಾದಿನಕಾರಸ್ಸ ಣಕಾರೋ ಹೋತಿ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ರಮು ಅಪಞಾತಾದಿತೋಪಿ.

ರಹಾದಿತೋ ಪರಸ್ಸೇತ್ಥ, ನಕಾರಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವಾ;

ಅನಾನೀಯಾದಿನಸ್ಸೇವ, ಸಾಮಥ್ಯಾಯಂ ಣಕಾರತಾ.

ಕರಣೀಯೋ ಧಮ್ಮೋ, ಕರಣಾರಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕರಣೀಯಾ, ಕರಣೀಯಂ.

ಭರ ಭರಣೇ, ಭರೀಯತೀತಿ ಭರಿತಬ್ಬೋ, ಭರಣೀಯೋ.

ಗಹ ಉಪಾದಾನೇ, ಅಗಯ್ಹಿತ್ಥ, ಗಯ್ಹತಿ, ಗಯ್ಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಕಾರಸ್ಸೇಕಾರೋ, ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಗಹಾದಿತೋ ಪ್ಪಣ್ಹಾ’’ತಿ ವಿನಾಧಿಕಾರಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯೋ, ಹಲೋಪಸರಲೋಪಾದಿ, ಸಙ್ಗಣ್ಹಣೀಯೋ, ಗಹಣೀಯೋ.

ಆದಿಗ್ಗಹಣೇನ ರಮು ಕೀಳಾಯಂ, ರಮೀಯಿತ್ಥ, ರಮೀಯತಿ, ರಮೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ರಮಿತಬ್ಬೋ, ರಮಣೀಯೋ ವಿಹಾರೋ.

ಅಪ ಪಾಪುಣನೇ, ಉಣಾಪಚ್ಚಯೋ, ಪಾಪೀಯತೀತಿ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಗುಪಾದೀನಞ್ಚಾ’’ತಿ ಧಾತ್ವನ್ತಸ್ಸ ಲೋಪೋ, ದ್ವಿತ್ತಞ್ಚ, ಪತ್ತಬ್ಬೋ, ಪತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಪಾಪುಣಣೀಯೋ, ಪಾಪಣೀಯೋ.

‘‘ಅನ್ತಸ್ಸ, ವಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೫೫೧. ಗಮ ಖನ ಹನಾದೀನಂ ತುಂತಬ್ಬಾದೀಸು ನ.

ಗಮ ಖನ ಹನಇಚ್ಚೇವಮಾದೀನಂ ಮಕಾರ ನಕಾರನ್ತಾನಂ ಧಾತೂನಮನ್ತಸ್ಸ ನಕಾರೋ ಹೋತಿ ವಾ ತುಂ ತಬ್ಬ ತವೇ ತುನ ತ್ವಾನತ್ವಾಇಚ್ಚೇವಮಾದೀಸು ತಕಾರಾದಿಪ್ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪರೇಸು. ಅಗಚ್ಛೀಯಿತ್ಥ, ಗಚ್ಛೀಯತಿ, ಗಚ್ಛೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಗನ್ತಬ್ಬೋ ಮಗ್ಗೋ, ಗಮಿತಬ್ಬಂ, ಗಮನೀಯಂ.

ಖನು ಅವದಾರಣೇ, ಅಖಞ್ಞಿತ್ಥ, ಖಞ್ಞತಿ, ಖಞ್ಞಿಸ್ಸತೀತಿ ಖನ್ತಬ್ಬಂ ಆವಾಟಂ, ಖನಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಕ್ವಚಿ ಧಾತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನನ್ತಸ್ಸ ಣತ್ತಞ್ಚ, ಖಣಿತಬ್ಬಂ, ಖಣಣೀಯಂ, ಖನನೀಯಂ ವಾ.

ಹನ ಹಿಂಸಾ ಗತೀಸು, ಅಹಞ್ಞಿತ್ಥ, ಹಞ್ಞತೇ, ಹಞ್ಞಿಸ್ಸತೇತಿ ಹನ್ತಬ್ಬಂ, ಹನಿತಬ್ಬಂ, ಹನನೀಯಂ.

ಮನ ಞಾಣೇ, ಅಮಞ್ಞಿತ್ಥ, ಮಞ್ಞತೇ, ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತೇತಿ ಮನ್ತಬ್ಬೋ, ಮನಿತಬ್ಬೋ, ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಚವಗ್ಗಾದಿ, ಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಂ, ಮಞ್ಞನೀಯಂ.

ಪೂಜ ಪೂಜಾಯಂ, ಅಪೂಜೀಯಿತ್ಥ, ಪೂಜೀಯತಿ, ಪೂಜೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ತಬ್ಬಾನೀಯಾ. ‘‘ಚುರಾದಿತೋ ಣೇ ಣಯಾ’’ತಿ ಅಕತ್ತರಿಪಿ ಣೇಣಯಾ, ಇಕಾರಾಗಮಾನೀಯೇಸು ‘‘ಸರಲೋಪೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾರಿತಸರಸ್ಸ ಲೋಪೋ, ಪೂಜೇತಬ್ಬೋ, ಪೂಜಯಿತಬ್ಬೋ, ಪೂಜನೀಯೋ ಭಗವಾ.

‘‘ತಬ್ಬಾನೀಯಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಕತ್ತುಕರಣೇಸುಪಿ, ಯಾ ಪಾಪುಣನೇ, ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನೀಕೋ ಮಗ್ಗೋ. ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಗಮನೀಯಾ ಭೋಗಾ. ನಹ ಸೋಚೇ, ನಹಾಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಹಾನೀಯಂ ಚುಣ್ಣಂ.

‘‘ಭಾವಕಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ.

೫೫೨. ಣ್ಯೋ ಚ.

ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ಸಬ್ಬಧಾತೂಹಿ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಚಗ್ಗಹಣೇನ ‘‘ಞಾತೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ತೇಯ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಚ.

೫೫೩. ಕಾರಿತಂ ವಿಯ ಣಾನುಬನ್ಧೋ.

ಅನುಬನ್ಧೋ ಅಪ್ಪಯೋಗೀ, ಣಕಾರಾನುಬನ್ಧೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಕಾರಿತಂ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಕಾರಿತಬ್ಯಪದೇಸೋ, ‘‘ಕಾರಿತಾನಂ ಣೋ ಲೋಪ’’ನ್ತಿ ಣಲೋಪೋ, ‘‘ಅಸಂಯೋಗನ್ತಸ್ಸ ವುದ್ಧಿ ಕಾರಿತೇ’’ತಿ ವುದ್ಧಿ, ಇಕಾರಾಗಮೋ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಾರಿಯಂ.

ಹರ ಹರಣೇ, ಅಹರೀಯಿತ್ಥ, ಹರೀಯತಿ, ಹರೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಹರಿತಬ್ಬಂ ಹಾರಿಯಂ.

ಭರ ಭರಣೇ, ಭರಿತಬ್ಬಂ ಭಾರಿಯಂ.

ಲಭ ಲಾಭೇ, ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಲಬ್ಭಂ, ‘‘ಯವತಂ ತಲನ’’ಇಚ್ಚಾದಿಸುತ್ತೇ ಕಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಯವತೋ ಭಕಾರಸ್ಸ ಭಕಾರೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ.

ಸಾಸ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಮ್ಹಿ, ಸಾಸಿತಬ್ಬೋ ಸಿಸ್ಸೋ, ‘‘ಕ್ವಚಿ ಧಾತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಕಾರಸ್ಸಿಕಾರೋ.

ವಚ ವಿಯತ್ತಿಯಂ ವಾಚಾಯಂ, ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ‘‘ಅನ್ತಾನಂ, ಣಾನುಬನ್ಧೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೫೫೪. ಕಗಾ ಚಜಾನಂ.

ಚಜಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ಧಾತ್ವನ್ತಾನಂ ಕಕಾರ ಗಕಾರಾದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ಣಕಾರಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇತಿ ಚಸ್ಸ ಕಾದೇಸೋ. ವಚನೀಯಂ ವಾಕ್ಯಂ.

ಭಜ ಸೇವಾಯಂ, ಭಜನೀಯಂ ಭಾಗ್ಯಂ, ಜಸ್ಸ ಗಾದೇಸೋ.

ಚಿ ಚಯೇ, ಅಚೀಯಿತ್ಥ, ಚೀಯತಿ, ಚೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೇತಬ್ಬಂ ಚೇಯ್ಯಂ, ಇಕಾರಸ್ಸೇಕಾರೋ ವುದ್ಧಿ, ಯಕಾರಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ, ವಿನಿಪುಬ್ಬೋ ‘‘ದೋ ಧಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ಚಗ್ಗಹಣೇನ ಚಕಾರಸ್ಸ ಛಕಾರೋ, ವಿನಿಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ವಿನಿಚ್ಛನೀಯಂ. ‘‘ಕಿಯಾದಿತೋ ನಾ’’ತಿ ವಿನಾಧಿಕಾರಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ತಬ್ಬಾನೀಯ ತುಂ ತುನಾ ದೀಸು ಚ ನಾಪಚ್ಚಯೋ, ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ, ವಿನಿಚ್ಛಿನನೀಯಂ.

ನೀ ಪಾಪುಣನೇ, ಅನೀಯಿತ್ಥ, ನೀಯತಿ, ನೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ನೇಯ್ಯೋ, ನೇಯ್ಯಾ, ನೇಯ್ಯಂ. ನೇತಬ್ಬಂ.

ಣ್ಯಗ್ಗಹಣಂ ಛಟ್ಠೀಯನ್ತವಸೇನಾನುವತ್ತತೇ, ಮಣ್ಡೂಕಗತಿಯಾ ಅನ್ತಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ತತಿಯನ್ತವಸೇನ.

೫೫೫. ಭೂತೋಬ್ಬ.

ಭೂ ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸಹ ಧಾತ್ವನ್ತೇನ ಅಬ್ಬಾದೇಸೋ ಹೋತಿ. ಭವಿತಬ್ಬೋ ಭಬ್ಬೋ, ಭಬ್ಬಾ, ಭಬ್ಬಂ.

‘‘ಣ್ಯಸ್ಸ, ಅನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೫೫೬. ವದ ಮದ ಗಮು ಯುಜ ಗರಹಾಕಾರಾದೀಹಿ ಜ್ಜಮ್ಮಗ್ಗಯ್ಹೇಯ್ಯಾಗಾರೋ ವಾ.

ವದ ಮದ ಗಮು ಯುಜ ಗರಹಇಚ್ಚೇವಮಾದೀಹಿ ಧಾತೂಹಿ, ಆಕಾರನ್ತೇಹಿ ಚ ಪರಸ್ಸ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಧಾತ್ವನ್ತೇನ ಸಹ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಜ್ಜ ಮ್ಮ ಗ್ಗ ಯ್ಹ ಏ ಯ್ಯಇಚ್ಚೇತೇ ಆದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ, ಗರಸ್ಸ ಚ ಗಾರಾದೇಸೋ, ಗರಹಸ್ಸ ಗರಸ್ಸೇವಾಯಂ ಗಾರೋ. ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತ್ಥೋಯಂ ವಾಸದ್ದೋ.

ವದ ವಿಯತ್ತಿಯಂ ವಾಚಾಯಂ, ಅವಜ್ಜಿತ್ಥ, ವಜ್ಜತಿ, ವಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ವಜ್ಜಂ ವದನೀಯಂ, ರಸ್ಸತ್ತಂ. ವಜ್ಜಂ ದೋಸೋ.

ಮದ ಉಮ್ಮಾದೇ, ಅಮಜ್ಜಿತ್ಥ, ಮಜ್ಜತೇ, ಮಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ಏತೇನಾತಿ ಮಜ್ಜಂ ಮದನೀಯಂ. ಮದಗ್ಗಹಣೇನ ಕರಣೇಪಿ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ. ಗಮು ಸಪ್ಪ ಗತಿಮ್ಹಿ, ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಗಮ್ಮಂ.

ಯುಜ ಯೋಗೇ, ಅಯುಜ್ಜಿತ್ಥ, ಯುಜ್ಜತೇ, ಯುಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಗ್ಗಂ, ನಿಯೋಜ್ಜೋ ವಾ.

ಗರಹ ನಿನ್ದಾಯಂ, ಅಗರಯ್ಹಿತ್ಥ, ಗರಹೀಯತಿ, ಗರಹೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ತಸ್ಸಿಮಿನಾ ಧಾತ್ವನ್ತೇನ ಸಹ ಯ್ಹಾದೇಸೋ, ಗರಸ್ಸ ಗಾರಾದೇಸೋ ಚ, ಗಾರಯ್ಹೋ, ಗಾರಯ್ಹಾ, ಗಾರಯ್ಹಂ, ಗರಹಣೀಯಂ.

ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದಮಜಹನ್ತಾ ಗಯ್ಹನ್ತೇ. ಗದ ವಿಯತ್ತಿಯಂ ವಾಚಾಯಂ, ಗಜ್ಜತೇ, ಗದನೀಯಂ ವಾ ಗಜ್ಜಂ. ಪದ ಗತಿಮ್ಹಿ, ಪಜ್ಜನೀಯಂ ಪಜ್ಜಂ ಗಾಥಾ. ಖಾದ ಭಕ್ಖಣೇ, ಖಜ್ಜತೇತಿ ಖಜ್ಜಂ ಖಾದನೀಯಂ. ದಮು ದಮನೇ, ಅದಮ್ಮಿತ್ಥ, ದಮ್ಮತೇ, ದಮೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ದಮ್ಮೋ ದಮನೀಯೋ. ಭುಜ ಪಾಲನಬ್ಯವಹರಣೇಸು, ಅಭುಜ್ಜಿತ್ಥ, ಭುಜ್ಜತಿ, ಭುಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಭೋಗ್ಗಂ, ಭೋಜ್ಜಂ ವಾ, ಕಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಯಸ್ಸ ಜಕಾರೋ. ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಗಯ್ಹಮಿಚ್ಚಾದಿ.

ಆಕಾರನ್ತತೋ ಪನ ದಾ ದಾನೇ, ಅದೀಯಿತ್ಥ, ದೀಯತಿ, ದೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ತಸ್ಸಿಮಿನಾ ಧಾತ್ವನ್ತೇನ ಆಕಾರೇನ ಸಹ ಏಯ್ಯಾದೇಸೋ, ದೇಯ್ಯಂ, ದಾತಬ್ಬಂ. ಅನೀಯೇ ‘‘ಸರಲೋಪೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಬ್ಬಸರಸ್ಸ ಲೋಪೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತತ್ಥೇವ ತುಗ್ಗಹಣೇನ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ ‘‘ಸರಾ ಸರೇ ಲೋಪ’’ನ್ತಿ ಆಕಾರೇ ಲುತ್ತೇ ಪರಸರಸ್ಸ ದೀಘೋ, ದಾನೀಯಂ.

ಪಾ ಪಾನೇ, ಅಪೀಯಿತ್ಥ, ಪೀಯತಿ, ಪೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಪೇಯ್ಯಂ, ಪಾತಬ್ಬಂ, ಪಾನೀಯಂ. ಹಾ ಚಾಗೇ, ಅಹೀಯಿತ್ಥ, ಹೀಯತಿ, ಹೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಹೇಯ್ಯಂ, ಹಾತಬ್ಬಂ, ಹಾನೀಯಂ. ಮಾ ಮಾನೇ, ಅಮೀಯಿತ್ಥ, ಮೀಯತಿ, ಮೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಮೇಯ್ಯಂ, ಮಾತಬ್ಬಂ, ಮಿನಿತಬ್ಬಂ, ಮೇತಬ್ಬಂ ವಾ. ಞಾ ಅವಬೋಧನೇ, ಅಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ಞಾಯತಿ, ಞಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಞೇಯ್ಯಂ, ಞಾತಬ್ಬಂ, ಞಾತೇಯ್ಯಂ. ‘‘ಞಾಸ್ಸ ಜಾ ಜಂ ನಾ’’ತಿ ಜಾದೇಸೇ ‘‘ಕಿಯಾದಿತೋ ನಾ’’ತಿ ವಿನಾಧಿಕಾರಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ನಾಪಚ್ಚಯೋ, ಇಕಾರಾಗಮೋ ಚ, ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ವಿಜಾನನೀಯಂ. ಖ್ಯಾಪಕಥನೇ, ಸಙ್ಖ್ಯಾತಬ್ಬಂ, ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೫೫೭. ಕರಮ್ಹಾ ರಿಚ್ಚ.

ಕರಧಾತುತೋ ರಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು.

೫೫೮. ರಮ್ಹಿ ರನ್ತೋ ರಾದಿ ನೋ.

ರಕಾರಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಸಬ್ಬೋ ಧಾತ್ವನ್ತೋ ರಾದಿ ಪಚ್ಚಯರಕಾರಮರಿಯಾದೋ ನೋ ಹೋತಿ, ಲೋಪಮಾಪಜ್ಜತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ರನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ರಕಾರೋ ಸನ್ಧಿಜೋ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಂ. ‘‘ರಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಭರಾದಿತೋಪಿ ರಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಯಥಾ, ಭರೀಯತೀತಿ ಭಚ್ಚೋ, ಸರಲೋಪೋ. ಇ ಗತಿಮ್ಹಿ, ಪತಿ ಏತಬ್ಬೋ ಪಟಿಚ್ಚೋ.

೫೫೯. ಪೇಸಾತಿಸಗ್ಗಪತ್ತಕಾಲೇಸು ಕಿಚ್ಚಾ.

ಪೇಸ ಅತಿಸಗ್ಗ ಪತ್ತಕಾಲಇಚ್ಚೇತೇಸ್ವತ್ಥೇಸು ಕಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪೇಸನಂ ನಾಮ ‘‘ಕತ್ತಬ್ಬಮಿದಂ ಭವತಾ’’ತಿ ಆಣಾಪನಂ, ಅಜ್ಝೇಸನಞ್ಚ. ಅತಿಸಗ್ಗೋನಾಮ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಮಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನಮುಖೇನ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾ. ಪತ್ತಕಾಲೋ ನಾಮ ಸಮ್ಪತ್ತಸಮಯೋ ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಕರಣಸಮಯಮನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮಯಾರೋಚನಂ, ನ ತತ್ಥ ಅಜ್ಝೇಸನಮತ್ಥೀತಿ. ತೇ ಚ ‘‘ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ಕಿಚ್ಚತ್ತಕ್ಖತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸ್ವೇವ ಭವನ್ತಿ.

ಪೇಸನೇ ತಾವ – ಕರೀಯತು ಭವತಾ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಇಮಿನಾ ತಬ್ಬಾನೀಯಾ, ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಭವತಾ, ಕರಣೀಯಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಭವತಾ.

ಅತಿಸಗ್ಗೇ ಭುಜ್ಜತು ಭವತಾತಿ ಅತ್ಥೇ ತಬ್ಬಾದಿ, ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ಚಾ’’ತಿ ವುದ್ಧಿ.

‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೫೬೦. ಭುಜಾದೀನಮನ್ತೋ ನೋ ದ್ವಿ ಚ.

ಭುಜಇಚ್ಚೇವಮಾದೀನಂ ಜಕಾರಾದಿಅನ್ತಾನಂ ಧಾತೂನಮನ್ತೋ ನೋ ಹೋತಿ, ಪರಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಕಿತಕಪ್ಪಚ್ಚಯತಕಾರಸ್ಸ ಚ ದ್ವೇಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಭೋತ್ತಬ್ಬಂ ಭೋಜನಂ ಭವತಾ, ಭೋಜನೀಯಂ ಭೋಜ್ಜಂ ಭವತಾ.

ಇಕಾರಾಗಮಯುತ್ತತಕಾರೇ ಪನ – ‘‘ನಮಕರಾನಮನ್ತಾನಂ ನಿಯುತ್ತತಮ್ಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನ್ತಾನಂ ನಿಯುತ್ತತಮ್ಹೀ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಧಾತ್ವನ್ತಲೋಪಾದಿನಿಸೇಧೋ, ‘‘ರುಧಾದಿತೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿನಾಧಿಕಾರಯೋಗವಿಭಾಗೇನ, ‘‘ನಿಗ್ಗಹೀತಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಾ ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ, ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ತಯಾ, ಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

ಸಮಯಾರೋಚನೇ ಪನ – ಇ ಅಜ್ಝಯನೇ ಅಧಿಪುಬ್ಬೋ, ಅಧೀಯತಂ ಭವತಾತಿ ಅತ್ಥೇ ತಬ್ಬಾನೀಯಾದಿ, ಇಕಾರಾಗಮವುದ್ಧಿಅಯಾದೇಸಅಜ್ಝಾದೇಸಾ ಚ, ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ತು ವುದ್ಧಿ, ಯಕಾರಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಞ್ಚ, ಅಜ್ಝಯಿತಬ್ಬಂ, ಅಜ್ಝೇಯ್ಯಂ ಭವತಾ, ಅಜ್ಝಯನೀಯಂ ಭವತಾ, ಅವಸ್ಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾಕ್ಯೇ ಪನ ‘‘ಕಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ‘‘ಅವಸ್ಸಕಾಧಮಿಣೇಸು ಣೀ ಚಾ’’ತಿ ಅವಸ್ಸಕಾಧಮಿಣತ್ಥೇ ಚ ತಬ್ಬಾದಯೋ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮೇ ಭವತಾ ಗೇಹಂ, ಕರಣೀಯಂ, ಕಾರಿಯಂ. ಏವಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಮೇ ಭವತಾ ಸತಂ, ದಾನೀಯಂ, ದೇಯ್ಯಂ.

ಧರ ಧಾರಣೇ, ಚುರಾದಿತ್ತಾ ಣೇಣಯಾ, ವುದ್ಧಿ, ಇಕಾರಾಗಮೋ ಚ, ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ಧಾರಯಿತಬ್ಬಂ ಇಚ್ಚಾದಿ.

‘‘ನುದಾದೀಹಿ ಯುಣ್ವೂನಮನಾನನಾಕಾನನಕಾ ಸಕಾರಿತೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ ಸಕಾರಿತೇಹಿಪಿ ಯುಣ್ವೂನಮಾದೇಸವಿಧಾನತೋಯೇವ ಧಾತುಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತತೋಪಿ ಕಿಚ್ಚಕಿತಕಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಭವನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ತಿತಿಕ್ಖಾಪೀಯತೀತಿ ತಿತಿಕ್ಖಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ತಿಕಿಚ್ಛಾಪೇತಬ್ಬೋ ತಿಕಿಚ್ಛಾಪನೀಯೋ. ಅಭಾವೀಯಿತ್ಥ, ಭಾವೀಯತಿ, ಭಾವೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಭಾವೇತಬ್ಬೋ ಮಗ್ಗೋ. ಭಾವಯಿತಬ್ಬೋ, ಭಾವನೀಯೋ, ಭಾವನೀಯಂ, ಭಾವನೀಯಾ, ಅಕಾರೀಯಿತ್ಥ, ಕಾರೀಯತಿ, ಕಾರೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ, ಕಾರಯಿತಬ್ಬಂ, ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಕಾರಾಪಯಿತಬ್ಬಂ, ಕಾರಾಪನೀಯಮಿಚ್ಚಾದಿ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಭವತಿ.

ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಣೀಯಞ್ಚ, ಕಾರಿಯಂ ಕಿಚ್ಚಮಿಚ್ಚಪಿ;

ಕಾರೇತಬ್ಬಂ ತಥಾ ಕಾರಾ-ಪೇತಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಸಙ್ಗಹೋ.

ಕಿಚ್ಚಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತನಯೋ.

ತೇಕಾಲಿಕ

ಕಿತಕಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತನಯ

ಇದಾನಿ ಕಿತಕಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತೇ.

ಕರ ಕರಣೇ, ಪುರೇ ವಿಯ ಧಾತುಸಞ್ಞಾದಿ.

ಕುಮ್ಭಇಚ್ಚುಪಪದಂ, ತತೋ ದುತಿಯಾ.

‘‘ಕುಮ್ಭಂ ಕರೋತಿ, ಅಕಾಸಿ, ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ವಿಗ್ಗಹೇ –

‘‘ಪರಾ, ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೫೬೧. ಧಾತುಯಾ ಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹಿ ಣೋ.

ಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸತಿ ಧಾತುಯಾ ಪರೋ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

ಸೋ ಚ –

೫೬೨. ಅಞ್ಞೇ ಕಿತ.

ತತಿಯೇ ಧಾತ್ವಾಧಿಕಾರೇ ವಿಹಿತಾ ಕಿಚ್ಚೇಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಕಿತಿಚ್ಚೇವ ಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕಿತಸಞ್ಞಾ ಕತಾ.

೫೬೩. ಕತ್ತರಿ ಕಿತ.

ಕತ್ತರಿ ಕಾರಕೇ ಕಿತಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ನಿಯಮತೋ ಕತ್ತರಿ ಭವತಿ, ಸೋ ಚ ‘‘ಣಾದಯೋ ತೇಕಾಲಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಾಲತ್ತಯೇ ಚ ಹೋತಿ. ಪುರೇ ವಿಯ ಕಾರಿತಬ್ಯಪದೇಸಣಲೋಪವುದ್ಧಿಯೋ, ಪಚ್ಚಯನ್ತಸ್ಸಾಲಿಙ್ಗತ್ತಾ ಸ್ಯಾದಿಮ್ಹಿ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಕಿತಕಾ ನಾಮಂವಾತವೇತುನಾದೀಸು ಚಾ’’ತಿ ಕಿತಕನ್ತತ್ತಾ ನಾಮಂವ ಕತೇ ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ, ತತೋ ಕುಮ್ಭಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಅಮಾದಯೋ ಪರಪದೇಭೀ’’ತಿ ದುತಿಯಾತಪ್ಪುರಿಸಸಮಾಸೋ, ‘‘ನಾಮಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾಸಸಞ್ಞಾ, ‘‘ತೇಸಂ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಲೋಪಾ ಚಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ, ‘‘ಪಕತಿ ಚಸ್ಸ ಸರನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಕತಿಭಾವೋ, ಪುನ ಸಮಾಸತ್ತಾ ನಾಮಮಿವ ಕತೇ ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ.

ಸೋ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ, ತೇ ಕುಮ್ಭಕಾರಾ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಇತ್ಥಿಯಂ ಕುಮ್ಭಕಾರೀ, ಕುಮ್ಭಕಾರಿಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ, ತಥಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಕಮ್ಮಕಾರೋ. ಏವಂ ಮಾಲಾಕಾರೋ, ಕಟ್ಠಕಾರೋ, ರಥಕಾರೋ, ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ, ಸುತ್ತಕಾರೋ, ವುತ್ತಿಕಾರೋ, ಟೀಕಾಕಾರೋ.

ಗಹ ಉಪಾದಾನೇ, ಪತ್ತಂ ಅಗಣ್ಹಿ, ಗಣ್ಹಾತಿ, ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಪತ್ತಗ್ಗಾಹೋ. ಏವಂ ರಸ್ಮಿಗ್ಗಾಹೋ, ರಜ್ಜುಗ್ಗಾಹೋ.

ವೇ ತನ್ತಸನ್ತಾನೇ, ತನ್ತಂ ಅವಾಯಿ, ವಾಯತಿ, ವಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ತನ್ತವಾಯೋ, ‘‘ತೇ ಆವಾಯಾ ಕಾರಿತೇ’’ತಿ ಆಯಾದೇಸೋ, ವಾಕ್ಯೇ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ತೇ ಆವಾಯಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಆಯಾದೇಸೋ. ಏವಂ ತುನ್ನವಾಯೋ.

ಮಾ ಪರಿಮಾಣೇ, ಧಞ್ಞಂ ಅಮಿನಿ, ಮಿನಾತಿ, ಮಿನಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೇ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಕತೇ –

‘‘ಣಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೫೬೪. ಆಕಾರನ್ತಾನಮಾಯೋ.

ಆಕಾರನ್ತಾನಂ ಧಾತೂನಂ ಅನ್ತಸ್ಸ ಆಯಾದೇಸೋ ಹೋತಿ ಣಕಾರಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ, ಸರಲೋಪಾದಿ. ಧಞ್ಞಮಾಯೋ. ಏವಂ ದಾನಂ ದದಾತೀತಿ ದಾನದಾಯೋ.

ಕಮು ಕನ್ತಿಮ್ಹಿ, ಧಮ್ಮಂ ಅಕಾಮಯಿ, ಕಾಮಯತಿ, ಕಾಮಯಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ, ಧಮ್ಮಕಾಮಾ ಕಞ್ಞಾ, ಧಮ್ಮಕಾಮಂ ಚಿತ್ತಂ. ಏವಂ ಅತ್ಥಕಾಮೋ, ಹಿತಕಾಮೋ, ಸುಖಕಾಮೋ, ಧಮ್ಮಂ ಪಾಲೇತೀತಿ ಧಮ್ಮಪಾಲೋ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ದಮು ದಮನೇ, ‘‘ಅರಿಂ ಅದಮಿ, ದಮೇತಿ, ದಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ ‘‘ಧಾತುಯಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ, ‘‘ಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹೀ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೫೬೫. ಸಞ್ಞಾಯಮನು.

ಕಮ್ಮೂಪಪದೇ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸತಿ ಸಞ್ಞಾಯಂ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಂ ಧಾತುಯಾ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಉಪಪದನ್ತೇ ನುಕಾರಾಗಮೋ ಚ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನು ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ಪದನ್ತೇ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಪದನ್ತೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ಉಪಪದನ್ತೇಯೇವ ನುಕಾರಾಗಮೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಕಾರಲೋಪೋ. ಅಯಂ ಪನ ನ್ವಾಗಮೋ ಸಮಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಪದವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇ ಕತೇಯೇವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೫೬೬. ನು ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ಪದನ್ತೇ.

ಉಪಪದಭೂತನಾಮಪದನ್ತೇ ವತ್ತಮಾನೋ ನುಕಾರಾಗಮೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಮಾಪಜ್ಜತೇ, ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ವಗ್ಗನ್ತತ್ತಂ, ಸೇಸಂ ಸಮಂ, ವುದ್ಧಾಭಾವೋವ ವಿಸೇಸೋ, ಅರಿನ್ದಮೋ ರಾಜಾ.

ತಥಾ ತರ ತರಣೇ, ವೇಸ್ಸಂ ತರತೀತಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ, ತಣ್ಹಂ ಕರೋತಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ತಣ್ಹಙ್ಕರೋ ಭಗವಾ. ಏವಂ ಮೇಧಙ್ಕರೋ, ಸರಣಙ್ಕರೋ, ದೀಪಙ್ಕರೋ.

‘‘ಆದಿಮ್ಹಿ, ಅ’’ಇತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೫೬೭. ಪುರೇ ದದಾ ಚ ಇಂ.

ಪುರಸದ್ದೇ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ದದ ದಾನೇ’’ಇಚ್ಚೇತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಪುರಸದ್ದೇ ಅಕಾರಸ್ಸ ಇಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ತದನುಪರೋಧೇನಾ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸತೋ ಪುರಸದ್ದನ್ತಸ್ಸೇವ ಇಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಣಾದೀನಂ ತೇಕಾಲಿಕತ್ತೇಪಿ ಉಪಪದತ್ಥವಿಸೇಸೇನ ಅತೀತೇಯೇವಾಯಮಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪುರೇ ದಾನಂ ಅದದೀತಿ ಪುರಿನ್ದದೋ ಸಕ್ಕೋ. ಇಧಾಪಿ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇ ಕತೇಯೇವ ಇಂಆದೇಸೋ.

‘‘ಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹಿ, ಅ’’ಇತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೫೬೮. ಸಬ್ಬತೋ ಣ್ವು ತ್ವಾವೀ ವಾ.

ಸಬ್ಬತೋ ಧಾತುತೋ ಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಸತಿ ಅ ಣ್ವು ತು ಆವೀ ಇಚ್ಚೇತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ವಾಗ್ಗಹಣಂ ‘‘ಅಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥಂ.

ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ತಾವ – ಧರ ಧಾರಣೇ, ಧಮ್ಮಂ ಅಧರಿ, ಧರತಿ, ಧರಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಧರೋ. ಏವಂ ವಿನಯಧರೋ. ತಥಾ ತಂ ಕರೋತೀತಿ ತಕ್ಕರೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ. ಏವಂ ಹಿತಕರೋ, ದಿವಸಕರೋ, ದಿನಕರೋ, ದಿವಾಕರೋ, ನಿಸಾಕರೋ, ಧನುಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಧನುಗ್ಗಹೋ. ಏವಂ ಕಟಗ್ಗಹೋ, ಸಬ್ಬಕಾಮಂ ದದಾತೀತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮದದೋ, ಸಬ್ಬದದೋ.

ಆತೋ ಪನ – ಅನ್ನಂ ಅದಾಸಿ, ದದಾತಿ, ದದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅನ್ನದೋ. ಏವಂ ಧನದೋ, ಸಚ್ಚಂ ಸನ್ದಹತೀತಿ ಸಚ್ಚಸನ್ಧೋ. ಪಾ ಪಾನೇ, ಮಜ್ಜಂ ಪಿವತೀತಿ ಮಜ್ಜಪೋ. ತಾ ಪಾಲನೇ, ಗವಂ ಸದ್ದಂ ತಾಯತೀತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಏವಂ ಕತ್ತರಿ.

ಅಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹಿ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ದಪೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ಭಯಗ್ಗಹಣೇನ ಸೇಸಸಾಧನೇಪಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋ.

ನೀ ಪಾಪುಣನೇ ವಿಪುಬ್ಬೋ, ವಿನೇಸಿ, ವಿನೇತಿ, ವಿನೇಸ್ಸತಿ ಏತೇನ, ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ವಿನಯೋ, ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ಚಾ’’ತಿ ವುದ್ಧಿ, ಅಯಾದೇಸೋ ಚ, ನಯನಂ ನಯೋ. ಸಿ ಸೇವಾಯಂ ನಿಪುಬ್ಬೋ, ನಿಸ್ಸೀಯಿತ್ಥ, ನಿಸ್ಸೀಯತಿ, ನಿಸ್ಸೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ನಿಸ್ಸಯೋ. ಸಿ ಸಯೇ, ಅನುಸಯಿ, ಅನುಸೇತಿ, ಅನುಸೇಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಅನುಸಯೋ.

ಇ ಗತಿಮ್ಹಿ ಪತಿಪುಬ್ಬೋ, ಪಟಿಚ್ಚ ಏಕಸ್ಮಾ ಫಲಮೇತೀತಿ ಪಚ್ಚಯೋ, ಸಮುದಯೋ. ಚಿ ಚಯೇ, ವಿನಿಚ್ಛೀಯತೇ ಅನೇನ, ವಿನಿಚ್ಛಯನಂ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ಉಚ್ಚಯನಂ ಉಚ್ಚಯೋ, ಸಞ್ಚಯೋ, ಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನಾತೀತಿ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ. ಖೀ ಖಯೇ, ಖಯನಂ ಖಯೋ. ಜಿ ಜಯೇ, ವಿಜಯನಂ ವಿಜಯೋ, ಜಯೋ. ಕೀ ದಬ್ಬವಿನಿಮಯೇ, ವಿಕ್ಕಯನಂ ವಿಕ್ಕಯೋ, ಕಯೋ. ಲೀ ಸಿಲೇಸನೇ, ಅಲ್ಲೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಲಯೋ, ಲಯೋ. ಏವಂ ಇವಣ್ಣನ್ತತೋ.

ಆಸುಣನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸವಾ, ಅವಾದೇಸೋ, ಪಟಿಸ್ಸವನಂ ಪಟಿಸ್ಸವೋ. ಸು ಗತಿಮ್ಹಿ, ಆಭವಗ್ಗಾ ಸವನ್ತೀತಿ ಆಸವಾ. ರು ಸದ್ದೇ, ರವತೀತಿ ರವೋ. ಭವತೀತಿ ಭವೋ. ಪಭವತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಪಭವೋ. ಲೂ ಛೇದನೇ, ಲವನಂ ಲವೋ. ಏವಂ ಉವಣ್ಣನ್ತತೋ.

ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನಿಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ನಿಗ್ಗಹೋ, ಪಗ್ಗಹೋ, ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ ತೇನ, ಸಙ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಙ್ಗಹೋ. ವರ ವರಣೇ, ಸಂವರಣಂ ಸಂವರೋ. ದರ ಆದರೇ, ಆದರಣಂ ಆದರೋ. ಆಗಚ್ಛತಿ, ಆಗಮನನ್ತಿ ವಾ ಆಗಮೋ, ಆಗಮೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇನ ವಾ ಅತ್ಥಾತಿ ಆಗಮೋ ಪರಿಯತ್ತಿ. ಸಪ್ಪತೀತಿ ಸಪ್ಪೋ. ದಿಬ್ಬತೀತಿ ದೇವೋ. ಕಮು ಪದವಿಕ್ಖೇಪೇ, ಪಕ್ಕಮನಂ, ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ವಾ ಪಕ್ಕಮೋ. ಏವಂ ವಿಕ್ಕಮೋ.

ಚರ ಚರಣೇ, ವನೇ ಚರತೀತಿ ವನಚರೋ, ಕಾಮೋ ಅವಚರತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಕಾಮಾವಚರೋ ಲೋಕೋ, ಕಾಮಾವಚರಾ ಸಞ್ಞಾ, ಕಾಮಾವಚರಂ ಚಿತ್ತಂ. ಗಾವೋ ಚರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗೋಚರೋ, ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸೋ.

ಪಾದೇನ ಪಿವತೀತಿ ಪಾದಪೋ. ಏವಂ ಕಚ್ಛಪೋ, ತತಿಯಾತಪ್ಪುರಿಸೋ.

ರುಹ ಜನನೇ, ಸಿರಸ್ಮಿಂ ರುಹತೀತಿ ಸಿರೋರುಹೋ, ಗುಹಾಯಂ ಸಯತೀತಿ ಗುಹಾಸಯಂ ಚಿತ್ತಂ. ಏವಂ ಕುಚ್ಛಿಸಯಾ ವಾತಾ. ಠಾ ಗತಿನಿವತ್ತಿಮ್ಹಿ, ಪಬ್ಬತೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ತಿಟ್ಠತಿ, ಠಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಪಬ್ಬತಟ್ಠೋ ಪುರಿಸೋ, ಪಬ್ಬತಟ್ಠಾ ನದೀ, ಪಬ್ಬತಟ್ಠಂ ಓಸಧಂ. ಏವಂ ಥಲಟ್ಠಂ, ಜಲಟ್ಠಂ, ಸತ್ತಮೀತಪ್ಪುರಿಸೋ.

೫೬೯. ಗಹಸ್ಸುಪಧಸ್ಸೇ ವಾ.

ಗಹಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಧಾತುಸ್ಸ ಉಪಧಸ್ಸ ಏತ್ತಂ ಹೋತಿ ವಾ, ಉಪಧಾತಿ ಅನ್ತಕ್ಖರತೋ ಪುಬ್ಬಕ್ಖರಸ್ಸ ಪರಸಮಞ್ಞಾ, ಗಯ್ಹತೀತಿ ಗೇಹಂ, ಗಹಂ ವಾ.

ಣ್ವುಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ರಥಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಣ್ವುಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಸೋ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಕಿತ’’ತಿ ಕಿತಸಞ್ಞತ್ತಾ ‘‘ಕತ್ತರಿ ಕಿತ’’ತಿ ಕತ್ತರಿಯೇವ ಭವತಿ, ತತೋ ಕಾರಿತಬ್ಯಪದೇಸ ಣಲೋಪವುದ್ಧಿಯೋ.

೫೭೦. ಅನಕಾ ಯುಣ್ವೂನಂ.

ಯುಣ್ವುಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅನ ಅಕಇಚ್ಚೇತೇ ಆದೇಸಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಕಾದೇಸೋ. ಸೇಸಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಸದ್ದಸಮಂ, ರಥಕಾರಕೋ. ತಥಾ ಅನ್ನಂ ದದಾತೀತಿ ಅನ್ನದಾಯಕೋ, ‘‘ಆಕಾರನ್ತಾನಮಾಯೋ’’ತಿ ಆಯಾದೇಸೋ, ‘‘ಇತ್ಥಿಯಮತೋ ಆಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಆಪಚ್ಚಯೋ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಕಾರಸ್ಸ ಇಕಾರೋ, ಅನ್ನದಾಯಿಕಾ ಕಞ್ಞಾ, ಅನ್ನದಾಯಕಂ ಕುಲಂ. ಲೋಕಂ ನೇತೀತಿ ಲೋಕನಾಯಕೋ, ವಿನೇತಿ ಸತ್ತೇತಿ ವಿನಾಯಕೋ, ‘‘ತೇ ಆವಾಯಾ ಕಾರಿತೇ’’ತಿ ಆಯಾದೇಸೋ.

ಅಕಮ್ಮೂಪಪದೇ ಕರೋತೀತಿ ಕಾರಕೋ, ಕಾರಿಕಾ, ಕಾರಕಂ. ದದಾತೀತಿ ದಾಯಕೋ, ದಾಯಿಕಾ, ದಾಯಕಂ. ನೇತೀತಿ ನಾಯಕೋ, ನಾಯಿಕಾ, ನಾಯಕಂ. ಭಗವತೋ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಅಸುಣಿ, ಸುಣಾತಿ, ಸುಣಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಸಾವಕೋ, ಸಾವಿಕಾ, ಆವಾದೇಸೋ. ಲುನಾತೀತಿ ಲಾವಕೋ. ಪು ಪವನೇ, ಪುನಾತೀತಿ ಪಾವಕೋ, ಭವತೀತಿ ಭಾವಕೋ, ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಕೋ, ಉಪಾಸಿಕಾ. ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಗಾಹಕೋ.

ಪಚತೀತಿ ಪಾಚಕೋ. ಅಯಜಿ, ಯಜತಿ, ಯಜಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಯಾಜಕೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಕಗಾ ಚಜಾನ’’ನ್ತಿ ಚಜಾನಂ ಕಗತ್ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ –

೫೭೧. ನ ಕಗತ್ತಂ ಚಜಾ ಣ್ವುಮ್ಹಿ.

ಧಾತ್ವನ್ತಭೂತಾ ಚಕಾರಜಕಾರಾ ಕಕಾರ ಗಕಾರತ್ತಂ ನಾಪಜ್ಜನ್ತೇ ಣ್ವುಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇತಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ನ ಭವತಿ.