೬೩. ಪುಬ್ಬೇ

ವೇತಿ ನಾತಿಸಮ್ಬಜ್ಝತೇ ವಿಧಿನೋ ನಿಚ್ಚತ್ತಾ. ಏಕಸದ್ದಸ್ಸಾನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ವಿಸೇಸೇತಿ ‘ಸಖ್ಯಾವಚನೋಯಮೇಕಸದ್ದೋ’ತಿ. ಕುತೋಚ್ಚಾಹ-‘ಸದ್ದಾನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಏಕಸದ್ದಸ್ಸ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಚನತ್ತೇ ಯೋತ್ಥೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇ, ತಮಾಹ ‘ಏಕಸಙ್ಖ್ಯಾವಚ್ಛಿನ್ನೋ’ತಿ, ತದತ್ಥಾತಿ ಕ್ರಿಯತ್ಥಸ್ಸತ್ಥಾ. ಯದಿಪಿ ‘ಪುಬ್ಬಂ ಬ್ಯಾಪಾರ’ನ್ತಿ ಸಮುದಾಯೇ ಏಕದೇಸಭೂತೋ ಬ್ಯಾಪಾರೋ ನಿದ್ಧಾರಿಯಮಾನೋತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬಸದ್ದೇನ ಬ್ಯಾಪಾರವಾಚಕೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತೇ ಉಪಚಾರಾ, ತೇನೇವ ‘ತೇಸು ಯೋ ಪುಬ್ಬೋ ತದತ್ಥತೋ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ’ತಿ ವುತ್ತಿಯಂವುತ್ತಂ. ನನು ಚ ಸತ್ತಿ ಕಾರಕಂ, ಅಞ್ಞಾ ಚ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಸತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಉತ್ತರ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಕುತೋ ಏಕಕತ್ತುಕತ್ತಮಿಚ್ಚಾಸಙ್ಕಿಯ ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋ ಆಹ- ‘ಯದಿಪಿ’ಚ್ಚಾದಿ. ಸತ್ತಿಮತೋ ದಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ದೇವದತ್ತಾದಿನೋ ಸತ್ತಿಮತೋ ದಬ್ಬಸ್ಸ. ತದಜ್ಝಾರೋಪಾತಿ ಏಕತ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾರೋಪಾ. ಏಕ ಕತ್ತುಕಾನಂ ಬ್ಯಾಪಾರಾನಂ ಕಮಾಭಿಧಾನಾಯ ತುನಾದಯೋ ವಿಧೀಯಮಾನಾ ಭಾವೇಯೇವುಪ್ಪನ್ನಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಕಮಮಭಿಧಾತುನ್ತಿ ಭಾವೇತ್ಯತ್ರಾಭಿಸಮ್ಬಜ್ಝತೇ.

ಏಕಕತ್ತುಕಾನನ್ತಿ ಬಹುವಚನತ್ತಾ ‘ಭುತ್ವಾ ಪಿತ್ವಾ ವಜತೀ’ತಿಪಿ ಭವತಿ. ಭುತ್ತಸ್ಮಿನ್ತೇತ್ಥ ಅನೇಕಕತ್ತುಕತ್ತಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಭವತಿ. ಪಾಣಿನಿ ಯಾನಮಿವ ವಿಸುಂ ವಚನಮನ್ತರೇನ ತುನಾದಿವಿಧಿಪ್ಪಟಿಪಾದಯಮಾಹ- ‘ಮುಖಂ ಬ್ಯಾದಾಯ ಸುಪತಿ’ಚ್ಚಾದಿ. ಬ್ಯಾದಾಯಾತಿ ದಾಧಾತುಸ್ಸ ವಿಆಪುಬ್ಬಸ್ಸ ತ್ವಾಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ‘‘ಪ್ಯೋ ವಾ ತ್ವಾಸ್ಸ ಸಮಾಸೇ’’ತಿ (೫-೦೬೪) ತ್ವಾಸ್ಸ ಪ್ಯಾದೇಸೇ ರೂಪಂ, ಮುಖವಿವರಣಂ ಕತ್ವಾತ್ಯತ್ಥೋ, ಬ್ಯವಧಾಯಕಕಾಲಸ್ಸಾತಿ ಬ್ಯಾದಾನ ಸುಪನಾನಮನ್ತರೇಯೋ ಕಾಲೋ ತಸ್ಸ, ಭೇದಾನುಪಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಭೇದಸ್ಸಾದಸ್ಸನಂ. ಭೇದಸ್ಸೀನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ’ಕೇಹೀಚೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಹಭಾವೇಪೀತಿ ಬ್ಯಾದಾನಸುಪನಾನಂ ಸಹಭಾವೇಪಿ. ವಡ್ಢಿತಕೋ ಭತ್ತರಾಸಿ.

ಅಭಿಮತಾ ಪಾಣಿನಿಯಾನಂ, ಪರಾಯ ನದಿಯಾ ಪಬ್ಬತೋ-ವರೋ ವಿಸೇಸೀ ಯತೇತಿ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ನದಿಮ್ಪಬ್ಬತೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ನದಿಯಾ ಓರಭಾಗೇ ಪಬ್ಬತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವತಿ, ತತೋ ಚ ಪಾರೇಭೂತನದೀವಿಸಿಟ್ಠೋ ಪಬ್ಬತೋ ಪತೀಯತೇ. ಅವರೇನ ಪಬ್ಬತೇನ ಪರಾ ನದೀ ವಿಸೇಸೀಯತೇತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಬ್ಬತಂ ನದೀತಿ ವುತ್ತೇ ಪಾರೇ ನದಿಯಾ ಓರೇ ಪಬ್ಬತೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಪತೀಯತೇ, ತತೋ ಚ ಓರಭಾಗೇ ಪಬ್ಬತವಿಸಿಟ್ಠಾ ನದೀ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ. ಭವತಿನೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ ಏಕಕತ್ತುಕತಾ ಪುಬ್ಬಕಾಲತಾ ಯಥಾ ಗಮ್ಯ ತೇ ತಥಾ ದಸ್ಸೇತಿ ‘ಪಠಮಂ ನ ಪಪ್ಪೋತಿ’ಚ್ಚಾದಿ. ನಿಗಮಯತಿ ‘ತದೇವ’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ.

ಭುತ್ವಾ ಭುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪರೇ-ಞ್ಞಥಾ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಮಾಕಙ್ಖನ್ತಿ ಪಾಣಿನಿಯಾದಯೋ, ತತ್ರಾಹ- ‘ಏಕಕತ್ತುಕಾನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಆಭಿಕ್ಖಞ್ಞಾವಗಮೇ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ ‘ಯಜ್ಜೇವ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ವುತ್ತಮೇವ ಫುಟಯತಿ ‘ಯೇಹಿ’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಯೇಹೀತಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇಹಿ. ಜಿವಗ್ಗಾಹಂ ಅಗಾಹಯಿಚ್ಚಾದೋ ಪರೇಞ್ಞಥಾ ಪಟಿಪನ್ನಾತದಾಹ- ‘ಕಮ್ಮ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಸಕಙ್ಗೇತಿ ಪಾಣಿಪಾದಾದಿಕೇ-ತ್ತನಿಯೇವಯವೇ. ಣಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಭಿಮತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಿಂ ಣಮ್ಪಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಿದ್ಧಿಪ್ಪಕಾರಮಾಹ- ‘ಜೀವಸ್ಸಿ’ಚ್ಚಾದಿ. ಕಿಂ ವಿಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜೀವಗ್ಗಾಹೇನ ವಿಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಜೀವಗ್ಗಾಹ’ನ್ತಿ ಆಹ. ಜೀವಗ್ಗಾಹಸಙ್ಖಾತಂ ಗಹಣಮಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಖ್ಯಾತನ್ತಿ ಅಗಾಹಯೀತಿ ಆಖ್ಯಾತಂ ಕತ್ತಬ್ಬರೂಪನ್ತಿ ಇಮಾನಾ ಗಹಣ ಕಿರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮತ್ತಂ ಬೋಧೇತಿ. ತಬ್ಬಿಸೇಸನಮ್ಪೀತಿ ಕತ್ತಬ್ಬರೂಪಾಯ ಗಹಣ ಕಿರಿಯಾಯ ವಿಸೇಸನಮ್ಪಿ. ತಥಾಭೂತಮೇವಾತಿ ಕತ್ತಬ್ಬರೂಪಮೇವ. ತಥಾ ಚೇತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನೇ ದುತಿಯಾಯ ಣಮನ್ತೇ ಜಾತೇ ಸತಿ. ಣಮನ್ತ ರೂಪನ್ತಿ ಣಮನ್ತಸ್ಸ ರೂಪಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಣಂಪಚ್ಚಯೇನಿಹ ಕಿಞ್ಚಿನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಹೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬ್ಯಾಕರಣೇ. ಕಿಞ್ಚಿ ಪಯೋಜನಂ. ಪಚಾದಿತೋತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ತೇಹಿ ಅವಿಹಿತಣಮ್ಪಚ್ಚಯಾ ಗಹಿತಾ.