೬. ಉಪಮಾ

ಉಪಮೀಯತೇ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ಸಾಧೀಯತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಕೀದಿಸನ್ತಮುಪಮಾನಮಿಚ್ಚಾಹ- ‘ಪಸಿದ್ಧಸಾಧಮ್ಯಾ’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಪಸಿದ್ಧೋ ಗವಾದಿ, ತಸ್ಸ ಸಾಧಮ್ಯಾ ಸಮಾನ ರೂಪತಾಯ ಯಮ್ಪಸಿದ್ಧಸ್ಸ ಗವಯಾದಿನೋ ಸಾಧಿಯಸ್ಸ ಸಾಧನಂ ತಮುಪಮಾನನ್ತ್ಯತ್ಥೋ. ಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮೋ-ಸ್ಸೇತಿ ಸಧಮ್ಮೋ, ಗವಾದಿಯೇವ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಧಮ್ಯಂ. ಸಾಧ್ಯತೇ ಉಪಮೀಯತೇ-ನೇನೇತಿ ಸಾಧನಮುಪಮಾನಂ ಗವಾದಿ. ಸಾಧುತೇ ಉಪಮೀಯತೇತಿ ಸಾಧಿಯೋ, ಗವಯಾದಿ. ತಸ್ಸ ಸಾಧನಂ ಸಾಧಿಯಸಾಧನಂ.

ಪುತ್ತಮಿವಾಚರತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘ಆವಸಥಮಾವಸತಿ’ಚ್ಚಾದೋ ವಿಯ ಆಧಾರತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ ಪುತ್ತೇ ವಿಯ ಮಾಣವಕೇ ಮಧುರನ್ನಪಾನದಾನಾದಿಕಮಾಚರಣಂ ಕರೋತಿಚ್ಚೇವಮತ್ಥಸಮ್ಭವೇನ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭಾವೋತ್ಯವಗಮಯಿತುಮಾಹ- ‘ಪುತ್ತೇ’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಪಸಿದ್ಧೇನ ಸಾಧನಭಾವೇನುಪಮಾನಭೂತೇ ಪುತ್ತೇ ಆಚರಣಮ್ಪಿ ಪಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಆಹ- ‘ತಮ್ಪಸಿದ್ಧ’ನ್ತಿ. ತದಾಚರಣೇನ ತೇನ ಆಚರಣೇನ ಪುತ್ತಮಾಣವಕವಿಸಯಮಾಚರಣಂ ವಾ ಪುತ್ತಮಾಣವಕ ಸದ್ದೇನುಪಚಾರತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸಯೀವಸೇನ ವಿಸಯಭಾವವೋಹಾರೋತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ಪನೇತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ‘ಪುತ್ತಮಿವ ಪುತ್ತವಿಸಯ ಮಾಣವಕಮಿವ ಆಚರತಿ ಮಾಣವಕವಿಸಯಮಾಚರಣಂ ಕರೋತೀ’ತಿ, ವುತ್ತಿಯನ್ತು ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥದ್ವಯಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನನು ಚ ಯಜ್ಜತ್ರೋಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭಾವೋ ವುತ್ತಿಯಂ ಈಯೇನೇವ ಜೋತಿತೋತಿ ಇವಸದ್ದೋ ನಿವತ್ತತೇ, ತದೋಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭಾವೋ ಪುತ್ತ ಸದ್ದೇವ ವತ್ತತೇ, ತಂ ಕಥಮುಪಮೇಯ್ಯವಚನಸ್ಸ ಮಾಣವಕಸದ್ದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ಥಸ್ಸ ಪಯೋಗೋ ಯುತ್ತೋಚ್ಚಾಸಙ್ಕಿಯಾಹ- ‘ಉಪಮಾನವಚನತೋ’ಚ್ಚಾದಿ.

ತಬ್ಬಿಸಿಟ್ಠಾಚರಣೇತಿ ತೇನೋಪಮಾನೇನ ವಿಸಿಟ್ಠೇ ಆಚರಣೇ. ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸಾನಿವತ್ತತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಉಪಮಾನ ವಿಸಿಟ್ಠಾಚರಣೇ ಉಪಮಾನವಚನತೋ ಈಯಸ್ಸ ವಿಧಾನೇ ನೋಪಮೇಯ್ಯವಚನಮನ್ತರೇನೋಪಮಾನವಚನಸ್ಸ ಪವತ್ತೀತಿ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸಾನಿವತ್ತೀ’’ತಿ. ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಯದ್ಯುಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಈಯೇನೇವ ಜೋತಿತತ್ತಾ ತದನ್ತಸ್ಸುಪಮೇಯ್ಯೇ ವುತ್ತಿ ಸಿಯಾತ್ಯತ್ಥೋ. ಪಬ್ಬತಾಯತೀತಿ ‘‘ಕತ್ತುತಾಯೋ’’ತಿ (೫-೮) ಆಯೋ. ಉಪಮೇಯ್ಯಸ್ಸಾನಿವತ್ತತ್ತಾ ಉಪಮೇಯ್ಯ ಕತ್ತುಸಾಮಞ್ಞೇ ತಿಪ್ಪಚ್ಚಯೋ.