೪೪. ಭಾವ

ಕಾರಕಂ ಸಾಧಕಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಕನ್ತಿ ಅನತ್ಥನ್ತರಂ. ಕರೋತಿ ಕಿರಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನಾತಿ ಕಾರಕಂ. ಕತ್ತಾದೀನಂ ಕಿರಿಯಾನಿಮಿತ್ತತ್ತನ್ತು ಸಯಮೇವ ‘ತತ್ಥ ಕತ್ತಾ’ತಿಆದಿನಾ ಭೇದೇನ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸತಿ. ಕಿರಿಯಾನಿಮಿತ್ತಂ… ನಿಬ್ಬತ್ತಕೇಸು ಕತ್ತಾದೀಸು ಛಸುಪಿ ರುಳ್ಹತ್ತಾ ತೇನೇತ್ಥ ಕತ್ತಾವಾತ್ತಪ್ಪಧಾನೋ, ಕರಣಾದಯೋಪ್ಯಪ್ಪಧಾನಾ ಕಾರಕಬ್ಯಪದೇಸೋ ಲಬ್ಭನ್ತೇ… ಅಞ್ಞಥಾ ಕಾರಕಸದ್ದೇನ ತೇಸಂ ಗಹಣಂ ನ ಸಿಯಾತಿ. ಕಿಮಿದಂ ಕಾರಕನ್ತ್ಯಾಹ- ‘ಸತ್ತಿಕಾರಕ’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಚರಹಿ ದಬ್ಬಾದೀನಂ ಕಥಂ ಕಾರಕತ್ತಮಿಚ್ಚಾಹ- ‘ತದಧಿಕರಣಾ’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾ ಸತ್ತಿಯಾ ಆಧಾರಾ ನಿಸ್ಸಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪುಂ ನಪುಂಸಕೇ ಅಧಿಕರಣಸದ್ದೋ. ತೇಸು ದಬ್ಬಾ ದೀಸು ತಿಟ್ಠತೀತಿ ತತ್ರಟ್ಠಾ, ಸತ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಭಾವೋ ತತ್ರಟ್ಠತಾ, ತಾಯ. ಅಥ ದಬ್ಬಾದೀನಂ ಮುಖ್ಯತೋ ಕಾರಕತ್ತೇ ಸತಿ ಕಿಮಾಯಾತನ್ತ್ಯಾಹ ‘ಯದಿ’ಚ್ಚಾದಿ.

ತೇಸನ್ತಿ ಕತ್ತಾದಿಕಾರಕಾನಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಬ್ಯಾವುತ್ತರೂಪತ್ತಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞತೋ ಬ್ಯಾವುತ್ತಂ ನಿವತ್ತಂ ರೂಪಂ ಕರಣಾದಿಸಭಾವೋ ಯೇಸಂ ಕತ್ತಾದಿ ಕಾರಕಾನಂ ತೇ ತಥಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ತತ್ತಂ ತಸ್ಮಾ. ಕರಣ ರೂಪನ್ತಿ ಕರಣಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ ಯಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ತಂ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಚಸತಿಕೋ ದೋಸೋಚ್ಚಾಹ ‘ತಥಾ ಚೇ’ಚ್ಚಾದಿ. ಕೇನಚಿ ಸುಕರತ್ತೇನ ಸಪ್ಪಧಾನತ್ತವಚನಿಚ್ಛಾಯಂ ‘ಥಾಲೀ ಪಚತೀ’ತಿ ಭವತಿ. ತತ್ರೇವುಕ್ಕಂಸವಚ ನಿಚ್ಛಾಯಂ ‘ಥಾಲಿಯಾ ಪಚತೀ’ತಿ.

ಏವಞ್ಚಕತ್ವಾತಿ ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋ-ಯಂ ಹೇತ್ವತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕತ್ತುಟ್ಠಕಿರಿಯಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಕತ್ತುನೋ ಉದಾಹರಣಂ ‘ಹಸತಿ ನಚ್ಚತೀ’ತಿ. ತದತ್ಥೇತಿ ತಾಯ ಕಮ್ಮಸಮವಾಯಿನಿಯಾ ಪಚನಾದಿಕಿರಿಯಾಯ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಸ್ಸಯನಾದಯೋ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ಕಿರಿಯಾಯ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಮುಪರಿಪಿ.

ಓದನಂ ಪಚತಿ ದೇವದತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಕಿರಿಯಾಯ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಕತ್ತುನೋ ಉದಾಹರಣಂ. ಭಾಜನಸಙ್ಖರಣಮಧಿಸ್ಸಯನಂ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ತಣ್ಡುಲವಪನಇನ್ಧನಾಪಹರಣಾದಯೋ ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ದ್ವಿಧಾಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ರುಕ್ಖಾದೀನಂ ದ್ವಿಧಾ ಪವತ್ತಿಯಂ.

ಬ್ಯಾಪನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ. ಗಿರಧಾತುತೋ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೇ- ‘‘ಏಓನಮ ವಣ್ಣೇ’’ತಿ (೧೩೭) ಸುತ್ತೇ ‘ಅವಣ್ಣೇತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗತೋ ಗಕಾರೇ ಇಕಾರಸ್ಸ ಅತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ- ‘ಅವಣ್ಣೇತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ ಅತ್ತಂ ಇಸ್ಸಾ’ತಿ. ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಪಟಿಪಾದೇತುಮಾಹ- ‘ಏಸ್ಸ ವಾ’ತಿಆದಿ. ಏಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಲಹುಸ್ಸುಪನ್ಥಸ್ಸಾ’’ತಿ (೫-೮೭) ಕತಏಸ್ಸ. ಸಕಲೇನಾತಿ ‘ಏಓನಮ ವಣ್ಣೇ’’ತಿ ಸಕಲೇನ ಸುತ್ತೇನ. ಪುರೀತಿ ನಿಪಾತೋ.

ಈಸಕ್ಕರೋತಿ ಬಿನ್ದುಲೋಪೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಿಧಾನತೋತಿ ಪರೇಸಂ ವಿಸೇಸವಿಧಾನಸಬ್ಭಾವಮಾಹ. ಗಣಿಕಾಲಯಂ ಗಣಿಕಾನಂ ಗೇಹಂ. ನೇಪಥ್ಯಮಾಕಪ್ಪೋ. ದತ್ತೋಲದ್ಧೋತಿ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತ್ತಂ ದೀಪೇತುಂವುತ್ತಂ. ವಿನಾಲಿಙ್ಗವಚನೇಹಿ ಪಾಟಿಪದಿಕತ್ಥಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಭಾವೇತಿ ಸಬ್ಬಲಿಙ್ಗಸಙ್ಖ್ಯಾಸಮ್ಬನ್ಧಯೋಗ್ಗಪಾಟಿಪದಿಕತ್ಥಸಾಮಞ್ಞೇ ಪಚ್ಚಯನಿಮಿತ್ತತ್ತೇನ ಗಹಿತೇಪಿ ಸಾಮಞ್ಞೇ ಚರಿತತ್ಥತ್ತಾ ಲಿಙ್ಗವಚನಂ ನಪ್ಪಧಾನನ್ತಿ ಇಟ್ಠಿಆವುಧನ್ತೀ ಇತ್ಥಿ ನಪುಂಸಕೇಭಾವೇ, ಪಾಕಾತಿ ಬಹುವಚನೇಪಿ ಭಾವೇ ಭವತಿ ಏವ.