೬೪. ತರ

ಯಜ್ಜಪಿ ಸೀಧಾತುಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ಸುಪನೇ ಪವತ್ತಿ, ತಥಾಪ್ಯತಿಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಉಕ್ಕಂಸೇ ಪವತ್ತೀತಿ ಆಹ- ‘ಅತಿಸಯೋ ಉಕ್ಕಂಸೋ’ತಿ. ಸೋ ಚ ಅತಿಸಯೋ ಕಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತಿಚ್ಚಾಹ- ‘ಸೋ ಚ ಕಿರಿಯಾಗುಣಾನ’ನ್ತಿ. ಕಥಂ ತೇಸಮತಿಸಯೋಚ್ಚಾಹ- ‘ಆಧಾರಭೂತದಬ್ಬವಸಾ’ತಿ. ಕುತೋಚ್ಚಾಹ- ‘ಅನಪೇಕ್ಖಿತೇ’ಚ್ಚಾದಿ. ಅನಪೇಕ್ಖಿತೋ ಕಿರಿಯಾಗುಣಾನಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ದಬ್ಬಸಙ್ಖಾತೋ ಯೇಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ದಬ್ಬಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಸ್ಸಾ-ತಿಸಯತ್ತಂ ಹೋನ್ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಕಿರಿಯಾ ಗುಣಾನಂ ವಸೇನೇವ ಸಿಯಾ ನಾಞ್ಞಥಾತಿ ವತ್ತುಮಾಹ-‘ಪಚ್ಚಧಿಕರಣ’ನ್ತಿಆದಿ.

ನನು ಚ ಯದಿ ಕಿರಿಯಾಗುಣಾನಮೇವಾತಿಸಯೋ, ತದಾ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ ‘ಗೋತರೋ’ತಿ ನೇಸ ದೋಸೋ, ನೋ ಚೇತ್ಥ ಜಾತಿಯಾತಿಸಯೋ, ಕಸ್ಸ ಚರಹಿ ಗುಣಸ್ಸ ಗೋ ಅಯಂ ಯೋ ಸಕಟಂ ವಹತಿ, ಗೋತರೋ-ಯಂ ಯೋ ಸಕಟಂ ವಹತಿ ಸಿರಞ್ಚಾತಿ, ಜಾತಿಯಾ ಹಿ ನಿಚ್ಚಾಯೇಕರೂಪಾಯ ನೋಕ್ಕಂಸಾಪಕಂಸಯೋಗೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ದಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ನಾತಿಸಯಸಮ್ಭವೋ. ತಥಾಹಿ ತುಲ್ಯಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಗುಣಕತೋವ ಮೂಲತೋ ಉಕ್ಕಂಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ ಸಮಾನೇಪಿ ಹಿ ಆಯಾಮೇ ವಿತ್ಥಾರೇ ಚ ಪಟಸ್ಸ ಕಾಸಿಕಸ್ಸಾಞ್ಞೋವಾಗ್ಘೋ ಭವತಿ ಮಾಥುರಸ್ಸಾಞ್ಞೋ ವಾತಿ. ದಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತಿಸಯೇಹಿ ಯುತ್ತತಾಮತ್ತೇನ ಸಾತಿಸಯತ್ತಸ್ಸುಪಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ- ‘ತೇನೇವಾಹಾ’ತಿಆದಿ. ಯದಗ್ಗೇನ ಕಿರಿಯಾಗುಣಾನಂ ನಿಸ್ಸಿತಾನಮತಿಸಯವಸೇನ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಮ್ಪಿ ದಬ್ಬಂ ಕಥಞ್ಚಿದಪ್ಯತಿಸಯೇ ವತ್ತತಿ ನಾಮ, ತದಗ್ಗೇ ತಬ್ಬಾಚಿಕಾಪಿ ಪಕತಿ ಅತ್ತನೋ ವಚನೀಯತ್ಥವಸೇನ ತತ್ಥ ವತ್ತತಿಯೇವ ನಾಮಾತಿ ‘ಅತಿಯಯೇ ವತ್ತಮಾನತೋ’ತಿ ಪಕತಿವಿಸೇಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವಾಹ- ‘ಇಮಿನಾ ಪಕತಿ ವಿಸೇಸನತ್ತಞ್ಚಾಹಾ’ತಿ. ಸಕತ್ಥಿಕಾನಂ ಪಕತಿಅತ್ಥೋ ಜೋತನೀಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸಕತ್ಥಿಕಾನನ್ತಿ ಕತ್ತರಿ ಛಟ್ಠೀ ಸಮ್ಬನ್ಧವಚನಿಚ್ಛಾಯ, ಸಕತ್ಥಿಕೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೇತುಮಾಹ- ‘ಪಕತಿವಿಸೇಸನನ್ತೀ’ತಿ. ಇತಿಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ, ಯಸ್ಮಾ ‘ಅತಿಸಯೇ ವತ್ತಮಾನತೋ’ತಿ, ಪಕತಿವಿಸೇಸನಂ, ತತೋ ಪಕತ್ಯತ್ಥಭೂತೇ-ತಿಸಯೇ ಜಾತತ್ತಾ ಸಕತ್ಥಿಕೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಪಕತ್ಯತ್ಥಭೂತೇತಿಸಯೋ ಜೋತನೀಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ನಾಭಿಧೇಯ್ಯೋತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಮಾಹ, ತಥಾ ಚ ವಕ್ಖತಿ- ‘ಅತಿಸಯಜೋತಕಾತರಾದಯೋ’ತಿ.

ಅಥ ಪಕತಿವಿಸೇಸನತ್ತೇ ಕಸ್ಮಾ ನಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಜೋತನೀಯೋಚ್ಚಾಹ ‘ಪಕತಿಯಾಯೇವ’ಚ್ಚಾದಿ. ಉಕ್ಕಂಸೋ ಸಮಾನಗುಣವಿಸಯೇಯೇವ ಲೋಕೇ ದಿಟ್ಠೋ [ಪವಿಟ್ಠೋ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ತೇನ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇಪಿ ತಾದಿಥವಿಸಯೇಯೇವ [ಸೋಯೇವ] ಕಾರಣ ವಸೇನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ- ‘ಅತಿಸಯೇನೇ’ಚ್ಚಾದಿ. ದ್ವಿನ್ನಮೇಕಸ್ಸಾ-ತಿಸಯೇಚ್ಚಾದಿನಾ ‘ದ್ವಿಬಹೂಸುಕ್ಕಂಸೇ ತರತಮಾ’’ತಿ (ಚಂ ೪-೩-೪೫) ಸಕ್ಕತಸುತ್ತತ್ಥಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವರತಿ. ತರಇಯಾತಿ ಸಕವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತಂ, ತೇಸನ್ತು ಈಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ. ಏವಮಿಹಾವಿಧಾನಂ ಸುಖಸಾನೇತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಯಥಾವುತ್ತಸುತ್ತತ್ಥವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಮೇಕಸ್ಸ ಉಕ್ಕಂಸಾಭಾವಾ ‘ಮಾಥುರಾ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕೇಹಿ ಸುಕುಮಾರತರಾ’ಚ್ಚಾದೋ ತರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಏಕೋ ಮಾಥುರೋ ದುತಿಯೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕೋ ಇಮೇಸಂ ಸುಕುಮಾರಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮೇಕೋ ಮಾಥುರೋ-ತಿಸಯೇನ ಸುಕುಮಾರೋ ಸುಕುಮಾರತರೋ, ಏಕಮಞ್ಞೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮುಕ್ಕಂಸೇತಥಾಞ್ಞೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮೇಕಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂದ್ವಿನ್ನಮೇಕೇಕಸ್ಸ ಉಕ್ಕಂಸೇ ತರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಭವತಿ, ಉಭಯತ್ರ ತ್ವವಯವಾಪೇಕ್ಖಮ್ಬಹುವಚನಂ, ತಥಾಹಿ ಸುಕುಮಾರತ್ತೇನುಕ್ಕಂಸಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮುದಾಯಾನಮವಯವಾ ಮಾಥುರಾ ಬಹವೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕಾಪಿ ನಿಕ್ಕಂಸಿಯಮಾನಾ ತಥೇವಾವಯವಾ ಬಹವೋ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಾಥುರಾ ಪಾಟಲಿ ಪುತ್ತಕೇಹಿ ಸುಕುಮಾರತರಾ’ತಿ ತರಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಡ್ಢತರಾ ವಾಣಿಜ್ಜಾಚ್ಚಾದೋಪಿ ಕಥಿತೇನ ಞಾಯೇನ ದ್ವಿನ್ನಂದ್ವಿನ್ನಮೇಕೇಕಸ್ಸ ಉಕ್ಕಂಸೇ ತರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಭವತಿ, ಬಹುವಚನನ್ತು ಕತ್ಥಚಿ ಅವಯವಾಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಕ್ಕತೇ ಕಿಚ್ಛೇನ ಸಾಧೇನ್ತಿ. ಇಹ ತು ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸಾ ವಿಧಾನಾ ‘‘ತರತಮಿಸ್ಸಿಕಿಯಿಟ್ಠಾತಿಸಯೇ’’ತಿ ತರಾದೀನಮತಿಸಯೇ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಿಧಾನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತರಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ಸುಖಸಾಧನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಅವತ್ಥಾಭೇದೇನಾತಿ ಪಟುತರಾವತ್ಥಾವತೋ ಪಟುಅವತ್ಥಾಯ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಹಿ ತಮೇವಾವತ್ಥನ್ತರಯುತ್ತಂ ವತ್ತಾರೋ ಭವನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇ ‘ಭವಂಸೂಅವತ್ಥೋ’ತಿ. ಪಕಾರನ್ತರೇನಪಿ ಸಾಧನೇ ಹೇತುಮಾಹ- ‘ಅತಿಸಯಮತ್ತೇ ವಾ ವಿಧಾನತೋ’ತಿ. ಅನವಟ್ಠಿತತ್ತಮಾಹ- (‘ಅತಿಸಯವಾಪಿ’ಚ್ಚಾದಿ). ಪಞ್ಚಸ್ವೇತೇಸೂತಿ ಏತೇಸಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ತರಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಜ್ಝೇ, ರೂಪಾನಿ ಗುಣವಚನಸ್ಸ ವುತ್ತಿಯಮುದಾಹರಿತಾನಿ. ಕಿರಿಯಾವಚನಸ್ಸ ತು ‘ಅತಿಸಯೇನ ಪಾಚಕತರೋ ಪಾಚಕತಮೋ’ತಿ. ಇಸ್ಸಿಕ ಇಯಇಟ್ಠಾ ಸರಾದೀ ತತೋ (ಅಞ್ಞತೋ) ನ ಹೋನ್ತಿ ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ.