೧೪. ತಮ

ನಾಕಡ್ಢನತ್ಥೋತಿ ಣಸ್ಸಾಕಡ್ಢನತ್ಥೋ ನ ಹೋತಿ. ಯದ್ಯಾಕಡ್ಢನತ್ಥೋ ಅಸ್ಸ, ತದಾ ಚಾನುಕಡ್ಢಿತಂ ನೋತ್ತರತ್ರಾನುಕಡ್ಢೇಯ್ಯಾತಿ ಮಞ್ಞತೇ, ಕೋಚಿಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇತೋ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆನೇತಬ್ಬಂ. ತದಾ ದೇಸಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತದಾದೇಸಾ ತಗ್ಗಹಣೇನ ಗಯ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸಮುಪಲಕ್ಖೇತಿ. ಕತಯಾದೇಸಸ್ಸಾಪೀತಿ ಕತೋ ಯಾದೇಸೋ ಯಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕತಯಾದೇಸಸ್ಸಾಪೀತಿ. ಇಕಾರಸ್ಸಾತಿ ಯಾದೇಸತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಇಕಾರಸ್ಸ, ಇಮಿನಾ ಚಾದೇಸಾದೇಸೀನಮಭೇದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತಸದ್ದೇ ನೇಕೇನಾಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಿದ್ಧೇತಿ ಏವಮಞ್ಞತೇ- ‘‘ಯಥಾ’ತೇನ ಕತಂಕೀತ’ (೪-೨೯) ನ್ತ್ಯಾದಿಸುತ್ತೇ ಏಕೋವ ತಸದ್ದೋ ಬಹೂಹಿ ಪಚ್ಚಯತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಬಜ್ಝತೇ, ತಥಿಹಾಪಿ ಏಕಮೇವ ತಸದ್ದಗ್ಗಹಣಂ ‘ತಮಧೀತೇ ತಂಜಾನಾತೀ’ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಮಭಿಸಮ್ಬಜ್ಝತೇ, ತಸ್ಮಾ ಕಿಮೇತದತ್ಥೇನ ದ್ವಿತಗ್ಗಹಣೇನೇ’’ತಿ. ದ್ವಿತಗ್ಗಹಣೇ ಪಯೋಜನತ್ತಯಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಜಾನನಿಚ್ಚಾದಿನಾಧಿಪ್ಪಾಯಮಾವೀಕತ್ವಾ ದ್ವಿತಗ್ಗಹಣಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಪದತ್ಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ-‘ಯೋ ಯಮಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ಚಾ’ತಿ ಇಮಿನಾ ದ್ವಿತಗ್ಗಹಣಾಭಾವೇ ಪಚ್ಚಯತ್ಥಾವಯವಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಚಯಪ್ಪಸಙ್ಗಮಾಹ. ಸಮುಚ್ಚಯೇ ಸತಿ(ಯೋ) ಯಮಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ಚ, ತತ್ಥೇವ ಸಿಯಾ, ಯೋ ಪನಾಧೀತೇ ಕೇವಲಂ, ನ (ಜಾನಾತಿ) ತತ್ಥ ನ ಸಿಯಾತಿ ಬೋಧಯಿತುಂ ಬ್ಯಭಿಚಾರಮಾಹ‘ನ ಪಚ್ಚೇಕಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನೇ’ತಿ. ಯಥಾ ‘‘ತೇನ ಕಥಂ ಕೀತ’’ಮಿಚ್ಚಾದೋ ‘‘ತೇನ ಜಿತಂ ಜಯತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಭವತಿ ಏವಮ್ಮಾವಿಞ್ಞಾಯೀತಿ ಯಥೇಚ್ಚಾದಿ ಕಸ್ಸಾತ್ಥೋ. ‘ತೇನ ಕತಂ ಕೀತ’’ಮಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಜಿತಂ ಜಯತಿ’’ಚ್ಚಾದಿಸುತ್ತೇಕದೇಸವಚನಮತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ ತಥಾ ವುತ್ತೇ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಜಿತಮಿಚ್ಚಾದೋ ಜಯನಾದಿಕಾ ಕಿರಿಯಾನೇ ಕದಬ್ಬಸಮವಾಯಿತ್ತೇನ ಪಸಿದ್ಧಾತಿ ಯುತ್ತೋ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ನೇವಮಜ್ಝೇನ ವೇದನಾ ಪ್ಯೇಕದಬ್ಬಸಮವಾಯಿತ್ತಾಭಿಯ್ಯೋತ್ಯಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇದಾನಿ ದುತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘ಜಾನನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ನಿಮಿತ್ತ ಮಿಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಬೋಧಕಾರಣಂ ಮುಹುತ್ತೋ ಕತ್ತಿಕಾದಿ, ಉಪ್ಪಾತೋ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಸೂಚಕಂ ಪಥವಿಸಮುದ್ದಾದೀನಂ ಸಭಾವಪರಿಚ್ಚಾಗೇನಾಞ್ಞತತ್ತಗಮನಂ. ಜಾನನಸಾಮಞ್ಞೇತಿ ನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಜಾನನ ಸಾಮಞ್ಞೇ. ‘ಯಥಾವುತ್ತಜಾನನಸ್ಸ ಅಜ್ಝೇನ ವಿಸಯತ್ತೇ ಹೇತುಮಾಹ- ‘ತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ತಸದ್ದೇನ ಅಧೀಯಮಾನಪರಾಮಸತೋ’ತಿ. ತತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘ಯತೋ ಚೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಯತೋ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ವಿಧಿನಾ ಅಜ್ಝೇನ ಞಾತು ಅಭಿಧಾನಮ್ಪಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ಅಜ್ಝೇತುಞಾತೂಸುತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ಕತ್ಥಚಿ ಪಸಿದ್ಧಿವಿಸಯೋ ಹೋತಿ ತಸದ್ದೋ, ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರಟೀಕಾಯಂ ಪಕ್ಕನ್ತವಿಸಯೋ ತಥಾ ಪಸಿದ್ಧವಿಸಯೋ ಅನುಭೂತವಿಸಯೋ ಚ ತಂಸದ್ದೋ ಯಂ ಸದ್ದಂ ನಾ ಪೇಕ್ಖತೇ’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಸಿದ್ಧಿವಿಸಯೇನ ತಸದ್ದೇನ ಪುಥಗೇವ ಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ಉಪಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ದ್ವಿತಗ್ಗಹಣಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ಥತ್ತಯೇ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ತು ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸವಿಸಯೋ ವಿಸೇಸೋ ತತೋವಾತ್ಥಿಕೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.