೨೪. ವಣ್ಣ

‘ಅತೇನಾ’ತಿ (೨-೧೦೮) ಏತ್ಥ ಅತೋತಿ ರಸ್ಸಬ್ಯತ್ತಿನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ ಸಿಯಾ ರಸ್ಸಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ ಸಕಲನಿಸ್ಸಯಬ್ಯಾಪೀ ಅತ್ಥಜಾತಿ ನಿದ್ದೇಸೋವಾ, ತತ್ಥ ರಸ್ಸಬ್ಯತ್ತಿನಿದ್ದೇಸೇ ಸತಿ ಬುದ್ಧಸಿದ್ಧಾದೀಸು ಯತ್ಥಕತ್ಥಚಿ ಅಕಾರೋ ಗಯ್ಹತೇತಿ ನೇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿ… ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ, ರಸ್ಸ ಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೇ ಪನ ಬುದ್ಧಸಿದ್ಧಾದಿಸಬ್ಬಾಕಾರನ್ತಾನಂ ಲಕ್ಖಣಿಕಗವಾದ್ಯಕಾ ರನ್ತಾನಞ್ಚಾಕಾರೋ ಗಯ್ಹತೀತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿ, ನಾಞ್ಞೋ ದೀಘೋ ಬ್ಯತ್ತನ್ತರತ್ತಾತಿ ನಾನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತಿ ಆಕಾರತೋ ನಾಸ್ಸೇನಾಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತೋತಿ ರಸ್ಸಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಸ್ಸಿತೇ ಸಬ್ಬಮಿದಮಿಟ್ಠಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀತಿ ನಾತ್ಥಜಾತಿ ನಿಸ್ಸೀಯತೇ, ನ ರಸ್ಸಬ್ಯತ್ತಿಚ, ‘‘ಯುವಣ್ಣಾನಮೇ ಓಲುತ್ತಾ’’ತಿ (೧-೨೯) ಆದೀಸು ಪನ ರಸ್ಸಬ್ಯತ್ತಿಯಾ ರಸ್ಸಜಾತಿಯಾ ವಾ ನಿದ್ದೇಸೇ ‘ತಸ್ಸೇದಂ ನೋಪೇತಿ’ಚ್ಚಾದೀಸು ಏಓಆದಿಕಮಿಟ್ಠಂ ಕತ್ಥಚಿ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ ‘ವಾತೇರಿತಂ ಸಮೋನಾ’ತಿಆದೀಸು ಬ್ಯತ್ತನ್ತ ರತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ಇತ್ತಜಾತ್ಯಾದಿ ನಿಸ್ಸೀಯತೇ, ಅಥವಾ ವಣ್ಣುಚ್ಚಾರಣಮ್ಪತಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ವಣ್ಣುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಾನಂ ಉಚ್ಚನೀಚತದುಭಯ ಸಂಹಾರವಸೇನ ವಣ್ಣವಿಸೇಸುಪ್ಪತ್ತಿ ದಸ್ಸನತೋ ತೇಸಂ ವಸೇನ ರಸ್ಸ ಬ್ಯತ್ತಿನಿದ್ದೇಸೇ ರಸ್ಸಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ಇತ್ತಜಾತ್ಯಾದಿ ನಿಸ್ಸೀಯತೇ, ತತ್ಥ ವಣ್ಣ ಪರೇನ ಸವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ನಿಯಮಿತುಂ ವಚನಮಿದಮಾರದ್ಧನ್ತಿ ‘ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾ’ತಿಆದಿನಾ ವಚನಾರಮ್ಭಫಲಮಾಹ, ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸೇ. ನನು ಸಯಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಪರಿಯತ್ತಂ, ನ ಹ್ಯಞ್ಞಂ ರೂಪಾ ಸಯಮತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ (ಸಯ)ತೋ ರೂಪನ್ತಿ ಸಿದ್ಧೇಪ್ಯೇವಂ ಸತಿ ಅತ್ಥೇತ್ಥ ಪರೋ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋತಿ ಞಾಪೇತುಂ ಸಞ್ಚ ರೂಪ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಿಕಾರೋ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ರೂಪಸ್ಸ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘ಸಞ್ಚ ರೂಪ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಿಯಂ ನಿದ್ದಿಸೀಯಮಾನತ್ತಾ ಚ ರೂಪನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ‘ಸಞ್ಚ ಗಯ್ಹತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಂರೂಪಗ್ಗಹಣಾಯಾಪಿಸದ್ದಂ ಕರೋತೋ-ಧಿಪ್ಪಾಯೋ-ಯನ್ತಿ ವತ್ತುಮಾಹ-‘ಅಞ್ಞಥೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅಞ್ಞೇನಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಂರೂಪಗ್ಗಹಣಾಯ ಅಪಿಸದ್ದಾಭಾವೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೇತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥ ಸಮಾಸವಿಸಯೇ, ಗುಣೀಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಧಾನಭೂತಸ್ಸಾಕಾರೇ ಕಾರಾದಿನೋ, ಸಮಾಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಧಾನತೂ ತತ್ತೇಪಿ ಗುಣೋ ಭವತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ-ಕಾರೇಕಾರಾದಿ ವಿಧಾಯ ಕತ್ತಾ, ವಿಧೀಯಮಾನೋ ಸವಣ್ಣೋವ ಪಧಾನಂ… ಇದಮತ್ಥಿತಾಯ ತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾತಿ. ನನು ವುತ್ತಿಯಮಪಿಸದ್ದಸ್ಸಾತ್ಥಂ ವದತಾ ಸಯಞ್ಚೇತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ತಥಾ ಸಯಮತ್ತನೀ’’ತಿ ನಿಘಣ್ಡುತೋ ಸಯಞ್ಚ-ತ್ತಾಕಾರೇಕಾರಾದಿಞ್ಚ ಗಯ್ಹತೀತ್ಯಮತ್ಥೋ ಸಮ್ಭಾವೀಯತೀತಿ ಚೋದನಮ್ಪನಸಿ ನಿಧಾಯ ‘ಸಞ್ಚ ರೂಪ’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಾರುಳ್ಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ತಥೇವಾಹಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ-‘ಸಯಞ್ಚೇ’ತ್ಯಾದಿ, ‘‘ಧನಞ್ಞಾತೀಸು ಸಂಸದ್ದೋ, ತಥಾತ್ತತ್ತನಿಯೇಸುಪೀ’’ತಿ ನಿಘಣ್ಡುವಚನತೋ ‘ಸ’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾಪಿ ಗಯ್ಹತಿ, ಕೋ ಸೋ ಸದ್ದರೂಪಂ ಸಾಧಾರಣಂ, ‘ಸ’ನ್ತಿ ಅತ್ತನಿಯಮ್ಪಿ, ಕಿನ್ತಂ ಸದ್ದಾನ ಮಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರೂಪಂ, ತಥಾ ಸತಿ ಅತ್ತನಿಯಂ ರೂಪಂ ನಾಮಾತ್ತಸಙ್ಖಾತಸದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ಆಹ-‘ಸಂರೂಪಂ ಸದ್ದಾನಮಸಾಧಾರಣಂ ರೂಪ’ನ್ತಿ, ಏತಞ್ಚ ಇದನ್ತೀಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರೂಪಂ, ಸತಿ ಸಮ್ಭವೇ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ಚ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಕತಾಯ ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ರೂಪಂ ವಿಸೇಸತಾ ಸಾಧಾರಣಸ್ಸಾಪಿ ಸಮ್ಭವೋ ವುತ್ತೋಯೇವ ನಾಮಾತಿ ಆಹ-‘ದುವಿಧಂ ಹಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಕಿನ್ತಂ ಸಾಧಾರಣಮಸಾಧಾರಣಞ್ಚರೂಪನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ರೂಪಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಮಾಹ-‘ತತ್ಥಾ’ತಿಆದಿ, ತತ್ಥಾತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸತ್ತಮೀ, ಸದ್ದಾನನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಕನಿರತ್ಥಕಾನಂ ಯೇಸಂಕೇಸಞ್ಚಿ ಸದ್ದಾನಂ, ತಂತಂ ಸದ್ದತ್ತಾದೀಹಿ ತೇಸಂತೇಸಂ ಬುದ್ಧ ಅಇಆದೀನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಸದ್ದತ್ತಾದಿ, ಉಭಯತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ತೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರೂಪಮತ್ಥರೂಪಂ ತಥಾ-ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಂರೂಪನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಚತೂಸುಪಿ ಚೇತೇಸ್ವಸಾಧಾರಣಸ್ಸ ಸದ್ದರೂಪಸ್ಸೇವೋಪಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ತತ್ಥಾ’ತಿಆದಿ, ಸಾಧಾರಣರೂಪಬ್ಯುದಾಸೇನಾತಿ ಸಾಧಾರಣರೂಪಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ, ಉಪಾದಿಯನ್ತೋ ರೂಪಮೇವ ಸದ್ದಸ್ಸಸಂ, ನಾತ್ಥೋತಿ ಚ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಚ ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ‘ಇದಂ ದಸ್ಸೇತೀ’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಸ್ಸೇವೋಪಾದಿಯನೇ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ತನ್ತ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಇತರನ್ತಿ ಯೇ ಸಂಕೇಸಞ್ಚಿ ಸದ್ದಾನಂ ಸದ್ದತ್ತಾದಿ, ಪರಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಯಸ್ಸಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ದಸ್ಸಾಪಿ, ಇತಿ ಇದಂ, ಪತಿತಂ ಪಸಿದ್ಧಂ, ಏತ್ಥ ಪನ ಇತಿಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ, ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಸಿದ್ಧಂ ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯಾಗತೋ ಪದೇಸತೋ ಉಪಾದಿಯನ್ತೋತಿ ಪಕತಂ, ಸಂಸದ್ದವಿಸೇಸನಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಅಸಾಧಾರಣರೂಪೋಪಾದಿಯನೇಪಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರೂಪಮೇವೋಪಾದೀಯತಿ ನಾಸಾಧಾರಣಮತ್ಥರೂಪಂ… ಇಮಿನಾ ವಕ್ಖಮಾನಕಾರಣತಾ [ತಾಯ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ವಸೇನಾತಿ ಆಹ-‘ಸದ್ದಸ್ಸೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಆಸನ್ನಂ…ಸದ್ದತೋ ಸದ್ದಭಾವಸಾ ನಞ್ಞತ್ತಾ, ವಿಪರಿಯಯತೋತಿ ವಿಪರಿಯಾಸೇನ ಅನಾಸನ್ನ ಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಚಕ್ಖುವಿಸಯೋಪಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ ಕಥಂ ಸೋತವಿಸಯಸದ್ದಸ್ಸ ನ ಆಸನ್ನೋ ಸಂರೂಪಮ್ಭವಿತುಮರಹತೀತಿ, ಕಾರಣನ್ತರಮಾಹ-‘ಅಹೇಯ್ಯತ್ತಾಚಾ’ತಿಆದಿ, ಅಹೇಯ್ಯತ್ತಾತಿ ಅಪರಿಚ್ಚಜನೀಯತ್ತಾ, ಇದಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ತೇ ಕಾರಣವಚನಂ, ತಂ ಸದ್ದರೂಪಂ, ನಿಚ್ಚಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ನಿರನ್ತರಸಂಯೋಗೀ, ವಿಪರಿಯಯತೋತಿ ಹೇಯ್ಯತ್ತಾ, ತಥಾಹಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಹೇಯ್ಯತ್ತಂ ಬೋಧೇತಿ, ಅಪರಂ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಅಸಾಧಾರಣಞ್ಚ ರೂಪಂ’ತ್ಯಾದಿನಾ, ಸಾಧಾರಣೋ ಪರಿಯಾಯ ಸದ್ದಾನಂ, ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬತ್ತಾ, ಇದಾನಿ ಕಾರಣತ್ತಯಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ರೂಪಮೇವ ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಂನಾಮ, ನಾತ್ಥೋತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ತದೇವ’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ, ತದೇವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ, ತಂ ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸರೂಪಪ್ಪಧಾನೇತಿ ‘‘ಗೋಸ್ಸಾ ವಙ’’ (೧-೩೨) ತ್ಯಾದೋ ಗೋಸ್ಸಾತ್ಯಾದಿಕೇ ಸರೂಪಪ್ಪಧಾನೇ.