೮. ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಸುತ್ತಂ

೬೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ದಣ್ಡಕಪ್ಪಕಂ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ನಿಗಮೋ ತದವಸರಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ದಣ್ಡಕಪ್ಪಕಂ ಪವಿಸಿಂಸು ಆವಸಥಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ. ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ ಗತ್ತಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಪಯಮಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನು ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ [ಚೂಳವ. ೩೪೮; ಅ. ನಿ. ೮.೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಉದಾಹು ಕೇನಚಿದೇವ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ. ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರೋ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ ಗತ್ತಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಪಯಮಾನೋ. ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಆನನ್ದ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನು ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋತಿ, ಉದಾಹು ಕೇನಚಿದೇವ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಏವಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸೋ ವಾ [ಸೋ ಚ (ಸ್ಯಾ.)] ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ನವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಥೇರೋ ವಾ ಪನ ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಯಂ ಮಯಾ ಏಕಂಸೇನ ಬ್ಯಾಕತಂ ತತ್ಥ ದ್ವೇಜ್ಝಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ! ನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೋ ಏವಂ ಮಯಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಬ್ಯಾಕತೋ, ಯಥಯಿದಂ ದೇವದತ್ತೋ. ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮಂ ಅದ್ದಸಂ; ನೇವ ತಾವಾಹಂ ದೇವದತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಂ – ‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮಂ ನ ಅದ್ದಸಂ; ಅಥಾಹಂ ದೇವದತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಂ – ‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಗೂಥಕೂಪೋ ಸಾಧಿಕಪೋರಿಸೋ ಪೂರೋ ಗೂಥಸ್ಸ ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ. ತತ್ರ ಪುರಿಸೋ ಸಸೀಸಕೋ ನಿಮುಗ್ಗೋ ಅಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಕೋಚಿದೇವ ಪುರಿಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಹಿತಕಾಮೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮೋ ತಮ್ಹಾ ಗೂಥಕೂಪಾ ಉದ್ಧರಿತುಕಾಮೋ. ಸೋ ತಂ ಗೂಥಕೂಪಂ ಸಮನ್ತಾನುಪರಿಗಚ್ಛನ್ತೋ ನೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಗೂಥೇನ ಅಮಕ್ಖಿತಂ, ಯತ್ಥ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಯತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮಂ ನ ಅದ್ದಸಂ; ಅಥಾಹಂ ದೇವದತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಂ – ‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಆನನ್ದ, ಸುಣೇಯ್ಯಾಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಾನಿ ವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ [ವಿಭಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)]?

‘‘ಏತಸ್ಸ, ಭಗವಾ, ಕಾಲೋ; ಏತಸ್ಸ, ಸುಗತ, ಕಾಲೋ ಯಂ ಭಗವಾ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಾನಿ ವಿಭಜೇಯ್ಯ. ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನಹಾನನ್ದ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಬೀಜಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಪೂತೀನಿ ಅವಾತಾತಪಹತಾನಿ ಸಾರದಾನಿ ಸುಖಸಯಿತಾನಿ ಸುಖೇತ್ತೇ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಅಕುಸಲಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಬೀಜಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಪೂತೀನಿ ಅವಾತಾತಪಹತಾನಿ ಸಾರದಾನಿ ಸುಖಸಯಿತಾನಿ ಪುಥುಸಿಲಾಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ನಯಿಮಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಅಕುಸಲಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತೋಪಿ ಸುಕ್ಕೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕನ್ತಕಾಳಕೇಹಿ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಬೀಜಾನಿ ಖಣ್ಡಾನಿ ಪೂತೀನಿ ವಾತಾತಪಹತಾನಿ ಸುಖೇತ್ತೇ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ನಯಿಮಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತೋಪಿ ಸುಕ್ಕೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕನ್ತಕಾಳಕೇಹಿ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಪರೇಪಿ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ಆದಿತ್ತಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾನಿ ಸಜೋತಿಭೂತಾನಿ ಪುಥುಸಿಲಾಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ನಯಿಮಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನ, ಆನನ್ದ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ [ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಸೂರಿಯೇ ಓಗಚ್ಛನ್ತೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಆಲೋಕೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸತಿ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ, ಪನಾನನ್ದ, ಅಭಿದೋ ಅದ್ಧರತ್ತಂ ಭತ್ತಕಾಲಸಮಯೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಆಲೋಕೋ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಪಾತುಭೂತೋ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ಆದಿತ್ತಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾನಿ ಸಜೋತಿಭೂತಾನಿ ಸುಕ್ಖೇ ತಿಣಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಕಟ್ಠಪುಞ್ಜೇ ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನಾನನ್ದ, ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯಂ [ರತ್ತಿಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ (ಕ.)] ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಆಲೋಕೋ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನಾನನ್ದ, ಅಭಿದೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಭತ್ತಕಾಲಸಮಯೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಆಲೋಕೋ ಪಾತುಭೂತೋ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತೋಪಿ ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕನ್ತಸುಕ್ಕೇಹಿ ಅನವಜ್ಜೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ಸೀತಾನಿ ನಿಬ್ಬುತಾನಿ ಸುಕ್ಖೇ ತಿಣಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಕಟ್ಠಪುಞ್ಜೇ ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ನಯಿಮಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತೋಪಿ ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕನ್ತಸುಕ್ಕೇಹಿ ಅನವಜ್ಜೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೇ ತೇ ಪುರಿಮಾ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಏಕೋ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ, ಏಕೋ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ, ಏಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ. ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೇಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಏಕೋ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ, ಏಕೋ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ, ಏಕೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.