೨. ದುತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ

೬. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸೋಣಸುತ್ತಂ

೫೫. [ಮಹಾವ. ೨೪೩ ಆಗತಂ] ಏವಂ, ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಸೀತವನಸ್ಮಿಂ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಣಸ್ಸ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಅಹಂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ. ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ನ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಕುಲೇ ಭೋಗಾ, ಸಕ್ಕಾ ಭೋಗಾ ಚ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕಾತುಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಚ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಣಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮ್ಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮ್ಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ ಖೋ – ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಸೀತವನೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಣಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಖೋ ಸೋಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸೋಣಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ನನು ತೇ, ಸೋಣ, ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಅಹಂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ. ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ನ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಕುಲೇ ಭೋಗಾ, ಸಕ್ಕಾ ಭೋಗಾ [ಭೋಗೇ (ಮಹಾವ. ೨೪೩)] ಚ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕಾತುಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಚ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರೇಯ್ಯ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೋಣ, ಕುಸಲೋ ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಗಾರಿಯಭೂತೋ [ಆಗಾರಿಕಭೂತೋ (ಸ್ಯಾ.), ಅಗಾರಿಕಭೂತೋ (ಮಹಾವ. ೨೪೩)] ವೀಣಾಯ ತನ್ತಿಸ್ಸರೇ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೋಣ, ಯದಾ ತೇ ವೀಣಾಯ ತನ್ತಿಯೋ ಅಚ್ಚಾಯತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ತೇ ವೀಣಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸರವತೀ ವಾ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೋಣ, ಯದಾ ತೇ ವೀಣಾಯ ತನ್ತಿಯೋ ಅತಿಸಿಥಿಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ತೇ ವೀಣಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸರವತೀ ವಾ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯದಾ ಪನ ತೇ, ಸೋಣ, ವೀಣಾಯ ತನ್ತಿಯೋ ನ ಅಚ್ಚಾಯತಾ ಹೋನ್ತಿ ನಾತಿಸಿಥಿಲಾ ಸಮೇ ಗುಣೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಅಪಿ ನು ತೇ ವೀಣಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸರವತೀ ವಾ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸೋಣ, ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವೀರಿಯಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಅತಿಸಿಥಿಲವೀರಿಯಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಸೋಣ, ವೀರಿಯಸಮಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಞ್ಚ ಸಮತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝ, ತತ್ಥ ಚ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸೋಣಂ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ ಖೋ – ಸೀತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ವೀರಿಯಸಮಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಞ್ಚ ಸಮತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ, ತತ್ಥ ಚ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಾಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ. ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಣಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಂ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ, ಸೋ ಛ ಠಾನಾನಿ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ – ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಪವಿವೇಕಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾಧಿಮುತ್ತೋ [ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಾಧಿಮುತ್ತೋ (ಕ.) ಮಹಾವ. ೨೪೪ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಹೋತಿ, ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಸಮ್ಮೋಹಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಕೇವಲಂಸದ್ಧಾಮತ್ತಕಂ ನೂನ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ’ತಿ. ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಖೀಣಾಸವೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಕರಣೀಯಂ ಅತ್ತನೋ ಅಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಚಯಂ ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸ ವೀತರಾಗತ್ತಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ದೋಸಸ್ಸ ವೀತದೋಸತ್ತಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ಮೋಹಸ್ಸ ವೀತಮೋಹತ್ತಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಂ ನೂನ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ನಿಕಾಮಯಮಾನೋ ಪವಿವೇಕಾಧಿಮುತ್ತೋ’ತಿ. ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಖೀಣಾಸವೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಕರಣೀಯಂ ಅತ್ತನೋ ಅಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಚಯಂ ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸ ವೀತರಾಗತ್ತಾ ಪವಿವೇಕಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ದೋಸಸ್ಸ ವೀತದೋಸತ್ತಾ ಪವಿವೇಕಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ಮೋಹಸ್ಸ ವೀತಮೋಹತ್ತಾ ಪವಿವೇಕಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಂ ನೂನ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾಧಿಮುತ್ತೋ’ತಿ. ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಖೀಣಾಸವೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಕರಣೀಯಂ ಅತ್ತನೋ ಅಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಚಯಂ ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸ ವೀತರಾಗತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ದೋಸಸ್ಸ ವೀತದೋಸತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ಮೋಹಸ್ಸ ವೀತಮೋಹತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸ ವೀತರಾಗತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ದೋಸಸ್ಸ ವೀತದೋಸತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ಮೋಹಸ್ಸ ವೀತಮೋಹತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸ ವೀತರಾಗತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ದೋಸಸ್ಸ ವೀತದೋಸತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ಮೋಹಸ್ಸ ವೀತಮೋಹತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸ ವೀತರಾಗತ್ತಾ ಅಸಮ್ಮೋಹಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ದೋಸಸ್ಸ ವೀತದೋಸತ್ತಾ ಅಸಮ್ಮೋಹಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಖಯಾ ಮೋಹಸ್ಸ ವೀತಮೋಹತ್ತಾ ಅಸಮ್ಮೋಹಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭುಸಾ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ [ಆಪಾತಂ (ಕ.)] ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಮೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತಂ ವಯಞ್ಚಸ್ಸಾನುಪಸ್ಸತಿ. ಭುಸಾ ಚೇಪಿ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಮನಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಮೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತಂ ವಯಞ್ಚಸ್ಸಾನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸೇಲೋ ಪಬ್ಬತೋ ಅಚ್ಛಿದ್ದೋ ಅಸುಸಿರೋ ಏಕಗ್ಘನೋ. ಅಥ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಚೇಪಿ ದಿಸಾಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ ನೇವ ನಂ ಸಙ್ಕಮ್ಪೇಯ್ಯ ನ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪೇಯ್ಯ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಚೇಪಿ ದಿಸಾಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಅಥ ಉತ್ತರಾಯ ಚೇಪಿ ದಿಸಾಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ… ಅಥ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಚೇಪಿ ದಿಸಾಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ ನೇವ ನಂ ಸಙ್ಕಮ್ಪೇಯ್ಯ ನ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪೇಯ್ಯ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭುಸಾ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಮೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತಂ ವಯಞ್ಚಸ್ಸಾನುಪಸ್ಸತಿ. ಭುಸಾ ಚೇಪಿ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಮನಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಮೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತಂ ವಯಞ್ಚಸ್ಸಾನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಅಧಿಮುತ್ತಸ್ಸ, ಪವಿವೇಕಞ್ಚ ಚೇತಸೋ;

ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾಧಿಮುತ್ತಸ್ಸ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಸ್ಸ ಚ.

‘‘ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯಾಧಿಮುತ್ತಸ್ಸ, ಅಸಮ್ಮೋಹಞ್ಚ ಚೇತಸೋ;

ದಿಸ್ವಾ ಆಯತನುಪ್ಪಾದಂ, ಸಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ಕತಸ್ಸ ಪಟಿಚಯೋ ನತ್ಥಿ, ಕರಣೀಯಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ಸೇಲೋ ಯಥಾ ಏಕಗ್ಘನೋ, ವಾತೇನ ನ ಸಮೀರತಿ;

ಏವಂ ರೂಪಾ ರಸಾ ಸದ್ದಾ, ಗನ್ಧಾ ಫಸ್ಸಾ ಚ ಕೇವಲಾ.

‘‘ಇಟ್ಠಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನಿಟ್ಠಾ ಚ, ನಪ್ಪವೇಧೇನ್ತಿ ತಾದಿನೋ;

ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ [ವಿಮುತಞ್ಚ (ಕ.) ಮಹಾವ. ೨೪೪; ಕಥಾ. ೨೬೬], ವಯಞ್ಚಸ್ಸಾನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ;

೨. ಫಗ್ಗುನಸುತ್ತಂ

೫೬. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ [ಫೇಗ್ಗುನೋ (ಕ.), ಫಗ್ಗುಣೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಫಗ್ಗುನೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ ಭಗವನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಮಞ್ಚಕೇ ಸಮಧೋಸಿ [ಸಮಞ್ಚೋಪಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.), ಸಂ + ಧೂ + ಈ = ಸಮಧೋಸಿ]. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಫಗ್ಗುನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಲಂ, ಫಗ್ಗುನ, ಮಾ ತ್ವಂ ಮಞ್ಚಕೇ ಸಮಧೋಸಿ. ಸನ್ತಿಮಾನಿ ಆಸನಾನಿ ಪರೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ತತ್ಥಾಹಂ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಫಗ್ಗುನಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಫಗ್ಗುನ, ಖಮನೀಯಂ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ? ಕಚ್ಚಿ ತೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಪಟಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ತಿಣ್ಹೇನ ಸಿಖರೇನ ಮುದ್ಧನಿ [ಮುದ್ಧಾನಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಭಿಮತ್ಥೇಯ್ಯ [ಅಭಿಮಟ್ಠೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ.)]; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಮುದ್ಧನಿ [ಹನನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.), ಓಹನನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಊಹನನ್ತಿ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ದಳ್ಹೇನ ವರತ್ತಕ್ಖಣ್ಡೇನ ಸೀಸವೇಠನಂ ದದೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ಸೀಸೇ ಸೀಸವೇದನಾ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಕನ್ತೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಕನ್ತನ್ತಿ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ದ್ವೇ ಬಲವನ್ತೋ ಪುರಿಸಾ ದುಬ್ಬಲತರಂ ಪುರಿಸಂ ನಾನಾಬಾಹಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾ ಸನ್ತಾಪೇಯ್ಯುಂ ಸಮ್ಪರಿತಾಪೇಯ್ಯುಂ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿಮತ್ತೋ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಡಾಹೋ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಫಗ್ಗುನಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಮ್ಹಿ ಚಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಪ್ಪಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಫಗ್ಗುನೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಮ್ಹಿ ಚಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಪ್ಪಸೀದಿಂಸೂ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಹಾನನ್ದ, ಫಗ್ಗುನಸ್ಸ [ಫೇಗ್ಗುನಸ್ಸ ಆನನ್ದ (ಕ.)] ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನ ವಿಪ್ಪಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ! ಫಗ್ಗುನಸ್ಸ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ.

‘‘ಛಯಿಮೇ, ಆನನ್ದ, ಆನಿಸಂಸಾ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ [ಧಮ್ಮಸವಣೇ (ಸೀ.)] ಕಾಲೇನ ಅತ್ಥುಪಪರಿಕ್ಖಾಯ. ಕತಮೇ ಛ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ. ತಸ್ಸ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಪಠಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ನ ಹೇವ ಖೋ [ನೋ ಚ ಖೋ (ಕ.)] ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ಲಭತಿ ದಸ್ಸನಾಯ. ತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸಾವಕೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ದುತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ನ ಹೇವ ಖೋ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ನಪಿ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ಲಭತಿ ದಸ್ಸನಾಯ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತಿ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತಿ. ತಸ್ಸ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕಯತೋ ಅನುವಿಚಾರಯತೋ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ತತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಅತ್ಥುಪಪರಿಕ್ಖಾಯ.

‘‘ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನುತ್ತರೇ ಚ ಖೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ. ತಸ್ಸ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನುತ್ತರೇ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಚತುತ್ಥೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನುತ್ತರೇ ಚ ಖೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ನ ಹೇವ ಖೋ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ಲಭತಿ ದಸ್ಸನಾಯ. ತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸಾವಕೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ… ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನುತ್ತರೇ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಪಞ್ಚಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನುತ್ತರೇ ಚ ಖೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ನ ಹೇವ ಖೋ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ನಪಿ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ಲಭತಿ ದಸ್ಸನಾಯ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತಿ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತಿ. ತಸ್ಸ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕಯತೋ ಅನುವಿಚಾರಯತೋ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತೋ ಅನುತ್ತರೇ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಛಟ್ಠೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಅತ್ಥುಪಪರಿಕ್ಖಾಯ. ಇಮೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಛ ಆನಿಸಂಸಾ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ಕಾಲೇನ ಅತ್ಥುಪಪರಿಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಛಳಭಿಜಾತಿಸುತ್ತಂ

೫೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪೂರಣೇನ, ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸಪೇನ ಛಳಭಿಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞತ್ತಾ – ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ನೀಲಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಲೋಹಿತಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಹಲಿದ್ದಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಪರಮಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಣೇನ ಕಸ್ಸಪೇನ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಓರಬ್ಭಿಕಾ ಸೂಕರಿಕಾ ಸಾಕುಣಿಕಾ ಮಾಗವಿಕಾ ಲುದ್ದಾ ಮಚ್ಛಘಾತಕಾ ಚೋರಾ ಚೋರಘಾತಕಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕಾ ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಣೇನ ಕಸ್ಸಪೇನ ನೀಲಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖೂ ಕಣ್ಟಕವುತ್ತಿಕಾ ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಕಮ್ಮವಾದಾ ಕ್ರಿಯವಾದಾ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಣೇನ ಕಸ್ಸಪೇನ ಲೋಹಿತಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ನಿಗಣ್ಠಾ ಏಕಸಾಟಕಾ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಣೇನ ಕಸ್ಸಪೇನ ಹಲಿದ್ದಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಅಚೇಲಕಸಾವಕಾ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಣೇನ ಕಸ್ಸಪೇನ ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಆಜೀವಕಾ ಆಜೀವಕಿನಿಯೋ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಣೇನ ಕಸ್ಸಪೇನ ಪರಮಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ನನ್ದೋ ವಚ್ಛೋ ಕಿಸೋ ಸಂಕಿಚ್ಚೋ ಮಕ್ಖಲಿ ಗೋಸಾಲೋ. ಪೂರಣೇನ, ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸಪೇನ ಇಮಾ ಛಳಭಿಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನಾನನ್ದ, ಪೂರಣಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಏತದಬ್ಭನುಜಾನಾತಿ ಇಮಾ ಛಳಭಿಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಪುರಿಸೋ ದಲಿದ್ದೋ ಅಸ್ಸಕೋ ಅನಾಳ್ಹಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಅಕಾಮಕಸ್ಸ ಬಿಲಂ ಓಲಗ್ಗೇಯ್ಯುಂ – ‘ಇದಂ ತೇ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಮಂಸಞ್ಚ ಖಾದಿತಬ್ಬಂ, ಮೂಲಞ್ಚ ಅನುಪ್ಪದಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪೂರಣೇನ ಕಸ್ಸಪೇನ ಅಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಇಮಾ ಛಳಭಿಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಯಥಾ ತಂ ಬಾಲೇನ ಅಬ್ಯತ್ತೇನ ಅಖೇತ್ತಞ್ಞುನಾ ಅಕುಸಲೇನ.

‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಛಳಭಿಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಛಳಭಿಜಾತಿಯೋ? ಇಧಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ. ಇಧ ಪನಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಸುಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ. ಇಧ ಪನಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ. ಇಧ ಪನಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ. ಇಧ ಪನಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಸುಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ. ಇಧ ಪನಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ನೀಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಚಣ್ಡಾಲಕುಲೇ ವಾ ನೇಸಾದಕುಲೇ ವಾ ವೇನಕುಲೇ [ವೇಣಕುಲೇ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ವಾ ರಥಕಾರಕುಲೇ ವಾ ಪುಕ್ಕುಸಕುಲೇ ವಾ, ದಲಿದ್ದೇ ಅಪ್ಪನ್ನಪಾನಭೋಜನೇ ಕಸಿರವುತ್ತಿಕೇ, ಯತ್ಥ ಕಸಿರೇನ ಘಾಸಚ್ಛಾದೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುದ್ದಸಿಕೋ ಓಕೋಟಿಮಕೋ ಬವ್ಹಾಬಾಧೋ ಕಾಣೋ ವಾ ಕುಣೀ ವಾ ಖಞ್ಜೋ ವಾ ಪಕ್ಖಹತೋ ವಾ, ನ ಲಾಭೀ ಅನ್ನಸ್ಸ ಪಾನಸ್ಸ ವತ್ಥಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಸುಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ನೀಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಚಣ್ಡಾಲಕುಲೇ ವಾ…ಪೇ… ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಸುಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ನೀಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಚಣ್ಡಾಲಕುಲೇ ವಾ…ಪೇ… ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುದ್ದಸಿಕೋ ಓಕೋಟಿಮಕೋ. ಸೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ, ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ, ಅಡ್ಢೇ ಮಹದ್ಧನೇ ಮಹಾಭೋಗೇ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತೇ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣೇ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞೇ. ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಲಾಭೀ ಅನ್ನಸ್ಸ ಪಾನಸ್ಸ ವತ್ಥಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಸುಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ…ಪೇ… ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಸುಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ, ಅಡ್ಢೇ ಮಹದ್ಧನೇ ಮಹಾಭೋಗೇ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತೇ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣೇ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞೇ. ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಲಾಭೀ ಅನ್ನಸ್ಸ ಪಾನಸ್ಸ ವತ್ಥಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಸೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ, ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ. ಇಮಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಛಳಭಿಜಾತಿಯೋ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಆಸವಸುತ್ತಂ

೫೮. ‘‘ಛಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ.

ಕತಮೇಹಿ ಛಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯೇ ಆಸವಾ ಸಂವರಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ತೇ ಸಂವರೇನ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇ ಆಸವಾ ಪಟಿಸೇವನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ತೇ ಪಟಿಸೇವನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇ ಆಸವಾ ಅಧಿವಾಸನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ತೇ ಅಧಿವಾಸನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇ ಆಸವಾ ಪರಿವಜ್ಜನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ತೇ ಪರಿವಜ್ಜನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇ ಆಸವಾ ವಿನೋದನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ತೇ ವಿನೋದನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇ ಆಸವಾ ಭಾವನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ತೇ ಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಸಂವರಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಸಂವರೇನ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ಅಸಂವುತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ಸಂವುತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯ…ಪೇ… ಘಾನಿನ್ದ್ರಿಯ… ಜಿವ್ಹಿನ್ದ್ರಿಯ… ಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯ… ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ಅಸಂವುತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ಸಂವುತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಸಂವರಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಸಂವರೇನ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಪಟಿಸೇವನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಪಟಿಸೇವನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ – ‘ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ [ಡಂಸ… ಸಿರಿಂಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ) ಮ. ನಿ. ೧.೨೩] ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಯಾವದೇವ ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ’. ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತಿ – ‘ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯ, ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯ, ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ಇತಿ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚ’ [ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಸೇವತಿ – ‘ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಯಾವದೇವ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮತ್ಥಂ’. ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ – ‘ಯಾವದೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಬಾಧಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಪರಮತಾಯಾ’ತಿ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಟಿಸೇವತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಪಟಿಸೇವತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಪಟಿಸೇವನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಪಟಿಸೇವನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಅಧಿವಾಸನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಅಧಿವಾಸನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸ, ಜಿಘಚ್ಛಾಯ, ಪಿಪಾಸಾಯ, ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ, ದುರುತ್ತಾನಂ ದುರಾಗತಾನಂ ವಚನಪಥಾನಂ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಾರೀರಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ ದುಕ್ಖಾನಂ ತಿಬ್ಬಾನಂ ಖರಾನಂ ಕಟುಕಾನಂ ಅಸಾತಾನಂ ಅಮನಾಪಾನಂ ಪಾಣಹರಾನಂ ಅಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಧಿವಾಸತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಅಧಿವಾಸತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಅಧಿವಾಸನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಅಧಿವಾಸನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಪರಿವಜ್ಜನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಪರಿವಜ್ಜನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚಣ್ಡಂ ಹತ್ಥಿಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಚಣ್ಡಂ ಅಸ್ಸಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಚಣ್ಡಂ ಗೋಣಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಚಣ್ಡಂ ಕುಕ್ಕುರಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಅಹಿಂ ಖಾಣುಂ ಕಣ್ಟಕಟ್ಠಾನಂ ಸೋಬ್ಭಂ ಪಪಾತಂ ಚನ್ದನಿಕಂ ಓಳಿಗಲ್ಲಂ, ಯಥಾರೂಪೇ ಅನಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ, ಯಥಾರೂಪೇ ಅಗೋಚರೇ ಚರನ್ತಂ, ಯಥಾರೂಪೇ ಪಾಪಕೇ ಮಿತ್ತೇ ಭಜನ್ತಂ ವಿಞ್ಞೂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಪಾಪಕೇಸು ಠಾನೇಸು ಓಕಪ್ಪೇಯ್ಯುಂ, ಸೋ ತಞ್ಚ ಅನಾಸನಂ ತಞ್ಚ ಅಗೋಚರಂ ತೇ ಚ ಪಾಪಕೇ ಮಿತ್ತೇ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪರಿವಜ್ಜಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಪರಿವಜ್ಜನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಪರಿವಜ್ಜನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ವಿನೋದನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ವಿನೋದನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ, ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ… ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿನೋದಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ವಿನೋದಯತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ವಿನೋದನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ವಿನೋದನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಭಾವನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ, ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಾವಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಭಾವಯತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಭಾವನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಯೇ ಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದಾರುಕಮ್ಮಿಕಸುತ್ತಂ

೫೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ನಾತಿಕೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇ. ಅಥ ಖೋ ದಾರುಕಮ್ಮಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ದಾರುಕಮ್ಮಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಪಿ ನು ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಕುಲೇ ದಾನಂ ದೀಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ದೀಯತಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕುಲೇ ದಾನಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಞ್ಞಿಕಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಅರಹನ್ತೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನಾ, ತಥಾರೂಪೇಸು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂಸು ದಾನಂ ದೀಯತೀ’’ತಿ.

‘‘ದುಜ್ಜಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ಗಹಪತಿ, ತಯಾ ಗಿಹಿನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಾ ಪುತ್ತಸಮ್ಬಾಧಸಯನಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೇನ, ಕಾಸಿಕಚನ್ದನಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೇನ, ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಧಾರಯನ್ತೇನ, ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಇಮೇ ವಾ ಅರಹನ್ತೋ ಇಮೇ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಸಮಾಪನ್ನಾತಿ.

‘‘ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಉದ್ಧತೋ ಉನ್ನಳೋ ಚಪಲೋ ಮುಖರೋ ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಗಾರಯ್ಹೋ. ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಅನುದ್ಧತೋ ಅನುನ್ನಳೋ ಅಚಪಲೋ ಅಮುಖರೋ ಅವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪಾಸಂಸೋ.

‘‘ಗಾಮನ್ತವಿಹಾರೀ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಉದ್ಧತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಗಾರಯ್ಹೋ. ಗಾಮನ್ತವಿಹಾರೀ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಅನುದ್ಧತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪಾಸಂಸೋ.

‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಉದ್ಧತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಗಾರಯ್ಹೋ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಅನುದ್ಧತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪಾಸಂಸೋ.

‘‘ನೇಮನ್ತನಿಕೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಉದ್ಧತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಗಾರಯ್ಹೋ. ನೇಮನ್ತನಿಕೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಅನುದ್ಧತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪಾಸಂಸೋ.

‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಉದ್ಧತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಗಾರಯ್ಹೋ. ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಅನುದ್ಧತೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪಾಸಂಸೋ.

‘‘ಗಹಪತಿಚೀವರಧರೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಉದ್ಧತೋ ಉನ್ನಳೋ ಚಪಲೋ ಮುಖರೋ ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಗಾರಯ್ಹೋ. ಗಹಪತಿಚೀವರಧರೋ ಚೇಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಅನುದ್ಧತೋ ಅನುನ್ನಳೋ ಅಚಪಲೋ ಅಮುಖರೋ ಅವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪಾಸಂಸೋ.

‘‘ಇಙ್ಘ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಙ್ಘೇ ದಾನಂ [ದಾನಾನಿ (ಕ.)] ದೇಹಿ. ಸಙ್ಘೇ ತೇ ದಾನಂ ದದತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತ್ವಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಸಙ್ಘೇ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತಂ

೬೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಂ ಓಪಾತೇತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಂ ಓಪಾತೇಸಿ, ಯಾವ ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಆಗಮೇತೂ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಅಪಸಾದೇಸಿ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತು’’ನ್ತಿ.

‘‘ದುಜ್ಜಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಸ್ಸ ಚೇತೋಪರಿಯಾಯಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ. ಇಧಾವುಸೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಾವದೇವ ಸೋರತಸೋರತೋ ಹೋತಿ, ನಿವಾತನಿವಾತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಸನ್ತುಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಯಾವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ಸೋ ವಪಕಸ್ಸತೇವ ಸತ್ಥಾರಾ, ವಪಕಸ್ಸತಿ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೇಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ, ಸೋ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ರಞ್ಞಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ. ತಸ್ಸ ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಕತಸ್ಸ ಭಸ್ಸಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ರಾಗೋ ಚಿತ್ತಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ. ಸೋ ರಾಗಾನುದ್ಧಂಸಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಗೋಣೋ ಕಿಟ್ಠಾದೋ ದಾಮೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ [ಆರಾಮೇ ವಾ ಬನ್ಧೋ (ಕ.)] ವಜೇ ವಾ ಓರುದ್ಧೋ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ನ ದಾನಾಯಂ ಗೋಣೋ ಕಿಟ್ಠಾದೋ ಪುನದೇವ ಕಿಟ್ಠಂ ಓತರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಆವುಸೋ’’. ‘‘ಠಾನಞ್ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಸೋ ಗೋಣೋ ಕಿಟ್ಠಾದೋ ದಾಮಂ ವಾ ಛೇತ್ವಾ ವಜಂ ವಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಅಥ ಪುನದೇವ ಕಿಟ್ಠಂ ಓತರೇಯ್ಯಾತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಾವದೇವ ಸೋರತಸೋರತೋ ಹೋತಿ, ನಿವಾತನಿವಾತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಸನ್ತುಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ ಯಾವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ಸೋ ವಪಕಸ್ಸತೇವ ಸತ್ಥಾರಾ, ವಪಕಸ್ಸತಿ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೇಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ, ಸೋ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ರಞ್ಞಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ. ತಸ್ಸ ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಕತಸ್ಸ ಭಸ್ಸಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ರಾಗೋ ಚಿತ್ತಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ. ಸೋ ರಾಗಾನುದ್ಧಂಸಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾವುಸೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಚಾತುಮಹಾಪಥೇ ಥುಲ್ಲಫುಸಿತಕೋ ದೇವೋ ವಸ್ಸನ್ತೋ [ಥುಲ್ಲಫುಸಿತಕೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ (ಕ.)] ರಜಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇಯ್ಯ, ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ಪಾತುಕರೇಯ್ಯ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ನ ದಾನಿ ಅಮುಸ್ಮಿಂ [ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ (ಕ.)] ಚಾತುಮಹಾಪಥೇ ಪುನದೇವ ರಜೋ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಆವುಸೋ’’. ‘‘ಠಾನಞ್ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಮುಸ್ಮಿಂ ಚಾತುಮಹಾಪಥೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯುಂ, ಗೋಪಸೂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯುಂ, ವಾತಾತಪೋ ವಾ ಸ್ನೇಹಗತಂ ಪರಿಯಾದಿಯೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪುನದೇವ ರಜೋ ಪಾತುಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾವುಸೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಮಹನ್ತಂ ತಳಾಕಂ. ತತ್ಥ ಥುಲ್ಲಫುಸಿತಕೋ ದೇವೋ ವುಟ್ಠೋ ಸಿಪ್ಪಿಸಮ್ಬುಕಮ್ಪಿ ಸಕ್ಖರಕಠಲಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಧಾಪೇಯ್ಯ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ನ ದಾನಿ ಅಮುಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕೇ ಪುನದೇವ ಸಿಪ್ಪಿಸಮ್ಬುಕಾ ವಾ ಸಕ್ಖರಕಠಲಾ ವಾ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಆವುಸೋ’’. ‘‘ಠಾನಞ್ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಮುಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ಪಿವೇಯ್ಯುಂ, ಗೋಪಸೂ ವಾ ಪಿವೇಯ್ಯುಂ, ವಾತಾತಪೋ ವಾ ಸ್ನೇಹಗತಂ ಪರಿಯಾದಿಯೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪುನದೇವ ಸಿಪ್ಪಿಸಮ್ಬುಕಾಪಿ ಸಕ್ಖರಕಠಲಾಪಿ ಪಾತುಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾವುಸೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಪುರಿಸಂ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಭೋಜನಂ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ನ ದಾನಿ ಅಮುಂ ಪುರಿಸಂ ಪುನದೇವ ಭೋಜನಂ ಛಾದೇಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಆವುಸೋ’’. ‘‘ಠಾನಞ್ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಅಮುಂ ಪುರಿಸಂ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಯಾವಸ್ಸ ಸಾ ಓಜಾ ಕಾಯೇ ಠಸ್ಸತಿ ತಾವ ನ ಅಞ್ಞಂ ಭೋಜನಂ ಛಾದೇಸ್ಸತಿ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಸಾ ಓಜಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಪುನದೇವ ತಂ ಭೋಜನಂ ಛಾದೇಯ್ಯಾತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ.

‘‘ಇಧ, ಪನಾವುಸೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಪಬ್ಬತಸಙ್ಖೇಪೇ ಉದಕರಹದೋ ನಿವಾತೋ ವಿಗತಊಮಿಕೋ. ಯೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ನ ದಾನಿ ಅಮುಸ್ಮಿಂ ಉದಕರಹದೇ ಪುನದೇವ ಊಮಿ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಆವುಸೋ’’. ‘‘ಠಾನಞ್ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಉದಕರಹದೇ ಊಮಿಂ ಜನೇಯ್ಯ. ಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಯಾ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ… ಯಾ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಉದಕರಹದೇ ಊಮಿಂ ಜನೇಯ್ಯಾತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ.

‘‘ಇಧ, ಪನಾವುಸೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಅನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ರಞ್ಞಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ. ತಸ್ಸ ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಕತಸ್ಸ ಭಸ್ಸಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ರಾಗೋ ಚಿತ್ತಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ. ಸೋ ರಾಗಾನುದ್ಧಂಸಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ರಾಜಾ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಾಸಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತತ್ರ [ತತ್ಥ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಹತ್ಥಿಸದ್ದೇನ ಅಸ್ಸಸದ್ದೇನ ರಥಸದ್ದೇನ ಪತ್ತಿಸದ್ದೇನ ಭೇರಿಪಣವಸಙ್ಖತಿಣವನಿನ್ನಾದಸದ್ದೇನ ಚೀರಿಕಸದ್ದೋ [ಚಿರಿಳಿಕಾಸದ್ದೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅನ್ತರಧಾಯೇಯ್ಯ [ಅನ್ತರಧಾಪೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಕ.)]. ಯೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ನ ದಾನಿ ಅಮುಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಪುನದೇವ ಚೀರಿಕಸದ್ದೋ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹಿದಂ, ಆವುಸೋ’’. ‘‘ಠಾನಞ್ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಸೋ ರಾಜಾ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ತಮ್ಹಾ ವನಸಣ್ಡಾ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪುನದೇವ ಚೀರಿಕಸದ್ದೋ ಪಾತುಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ‘ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಅನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ರಞ್ಞಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ. ತಸ್ಸ ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಕತಸ್ಸ ಭಸ್ಸಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ರಾಗೋ ಚಿತ್ತಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ. ಸೋ ರಾಗಾನುದ್ಧಂಸಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ. ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೇನ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ – ‘ಇಮಾಸಞ್ಚ ಇಮಾಸಞ್ಚ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಲಾಭೀ, ಅಥ ಚ ಪನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’ತಿ; ಉದಾಹು ದೇವತಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘ಚಿತ್ತೋ, ಭನ್ತೇ, ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇಮಾಸಞ್ಚ ಇಮಾಸಞ್ಚ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀ, ಅಥ ಚ ಪನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ – ‘ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇಮಾಸಞ್ಚ ಇಮಾಸಞ್ಚ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀ, ಅಥ ಚ ಪನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ದೇವತಾಪಿ ಮೇ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘ಚಿತ್ತೋ, ಭನ್ತೇ, ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇಮಾಸಞ್ಚ ಇಮಾಸಞ್ಚ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀ, ಅಥ ಚ ಪನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಚಿತ್ತೋ, ಭನ್ತೇ, ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇಮಾಸಞ್ಚ ಇಮಾಸಞ್ಚ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀ, ಅಥ ಚ ಪನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತೋ ಚಿರಂ ಸರಿಸ್ಸತಿ [ಪದಿಸ್ಸತಿ (ಕ.)] ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ. ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಮಜ್ಝೇಸುತ್ತಂ

೬೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಪಾರಾಯನೇ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯಪಞ್ಹೇ –

[ಚೂಳನಿ. ತಿಸ್ಸಮಿತ್ತೇಯ್ಯಮಾಣವಪುಚ್ಛಾ ೬೭] ‘‘ಯೋ ಉಭೋನ್ತೇ ವಿದಿತ್ವಾನ, ಮಜ್ಝೇ ಮನ್ತಾ ನ ಲಿಪ್ಪತಿ [ನ ಲಿಮ್ಪತಿ (ಕ.)];

ತಂ ಬ್ರೂಮಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋತಿ, ಸೋಧ ಸಿಬ್ಬಿನಿ [ಸಿಬ್ಬನಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಮಚ್ಚಗಾ’’ತಿ.

‘‘ಕತಮೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಕತಮೋ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಾ ಸಿಬ್ಬಿನೀ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಫಸ್ಸಸಮುದಯೋ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ ಮಜ್ಝೇ, ತಣ್ಹಾ ಸಿಬ್ಬಿನೀ; ತಣ್ಹಾ ಹಿ ನಂ ಸಿಬ್ಬತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ [ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾ (ಕ.)] ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ [ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ (ಕ.)] ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅತೀತಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಅನಾಗತಂ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಮಜ್ಝೇ, ತಣ್ಹಾ ಸಿಬ್ಬಿನೀ; ತಣ್ಹಾ ಹಿ ನಂ ಸಿಬ್ಬತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುಖಾ, ಆವುಸೋ, ವೇದನಾ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಮಜ್ಝೇ, ತಣ್ಹಾ ಸಿಬ್ಬಿನೀ; ತಣ್ಹಾ ಹಿ ನಂ ಸಿಬ್ಬತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಾಮಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ರೂಪಂ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮಜ್ಝೇ, ತಣ್ಹಾ ಸಿಬ್ಬಿನೀ; ತಣ್ಹಾ ಹಿ ನಂ ಸಿಬ್ಬತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಛ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮಜ್ಝೇ, ತಣ್ಹಾ ಸಿಬ್ಬಿನೀ; ತಣ್ಹಾ ಹಿ ನಂ ಸಿಬ್ಬತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಕ್ಕಾಯೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯೋ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧೋ ಮಜ್ಝೇ, ತಣ್ಹಾ ಸಿಬ್ಬಿನೀ; ತಣ್ಹಾ ಹಿ ನಂ ಸಿಬ್ಬತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ [ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ಏವಮೇವ ದಿಸ್ಸತಿ] ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಯಥಾಸಕಂ ಪಟಿಭಾನಂ. ಆಯಾಮಾವುಸೋ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾವತಕೋ ಅಹೋಸಿ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಭಾಸಿತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಅಪಿ ಚ ಯಂ ಮಯಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ಪಾರಾಯನೇ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯಪಞ್ಹೇ –

‘‘ಯೋ ಉಭೋನ್ತೇ ವಿದಿತ್ವಾನ, ಮಜ್ಝೇ ಮನ್ತಾ ನ ಲಿಪ್ಪತಿ;

ತಂ ಬ್ರೂಮಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋತಿ, ಸೋಧ ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಚ್ಚಗಾ’’ತಿ.

‘‘ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ಫಸ್ಸಸಮುದಯೋ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ ಮಜ್ಝೇ, ತಣ್ಹಾ ಸಿಬ್ಬಿನೀ; ತಣ್ಹಾ ಹಿ ನಂ ಸಿಬ್ಬತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಸುತ್ತಂ

೬೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ದಣ್ಡಕಪ್ಪಕಂ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ನಿಗಮೋ ತದವಸರಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ದಣ್ಡಕಪ್ಪಕಂ ಪವಿಸಿಂಸು ಆವಸಥಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ. ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ ಗತ್ತಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಪಯಮಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನು ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ [ಚೂಳವ. ೩೪೮; ಅ. ನಿ. ೮.೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಉದಾಹು ಕೇನಚಿದೇವ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ. ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರೋ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ ಗತ್ತಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಪಯಮಾನೋ. ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಆನನ್ದ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನು ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋತಿ, ಉದಾಹು ಕೇನಚಿದೇವ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಏವಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸೋ ವಾ [ಸೋ ಚ (ಸ್ಯಾ.)] ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ನವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಥೇರೋ ವಾ ಪನ ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಯಂ ಮಯಾ ಏಕಂಸೇನ ಬ್ಯಾಕತಂ ತತ್ಥ ದ್ವೇಜ್ಝಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ! ನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೋ ಏವಂ ಮಯಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಬ್ಯಾಕತೋ, ಯಥಯಿದಂ ದೇವದತ್ತೋ. ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮಂ ಅದ್ದಸಂ; ನೇವ ತಾವಾಹಂ ದೇವದತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಂ – ‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮಂ ನ ಅದ್ದಸಂ; ಅಥಾಹಂ ದೇವದತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಂ – ‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಗೂಥಕೂಪೋ ಸಾಧಿಕಪೋರಿಸೋ ಪೂರೋ ಗೂಥಸ್ಸ ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ. ತತ್ರ ಪುರಿಸೋ ಸಸೀಸಕೋ ನಿಮುಗ್ಗೋ ಅಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಕೋಚಿದೇವ ಪುರಿಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಹಿತಕಾಮೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮೋ ತಮ್ಹಾ ಗೂಥಕೂಪಾ ಉದ್ಧರಿತುಕಾಮೋ. ಸೋ ತಂ ಗೂಥಕೂಪಂ ಸಮನ್ತಾನುಪರಿಗಚ್ಛನ್ತೋ ನೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಗೂಥೇನ ಅಮಕ್ಖಿತಂ, ಯತ್ಥ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಯತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮಂ ನ ಅದ್ದಸಂ; ಅಥಾಹಂ ದೇವದತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಂ – ‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಆನನ್ದ, ಸುಣೇಯ್ಯಾಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಾನಿ ವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ [ವಿಭಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)]?

‘‘ಏತಸ್ಸ, ಭಗವಾ, ಕಾಲೋ; ಏತಸ್ಸ, ಸುಗತ, ಕಾಲೋ ಯಂ ಭಗವಾ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಾನಿ ವಿಭಜೇಯ್ಯ. ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನಹಾನನ್ದ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಬೀಜಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಪೂತೀನಿ ಅವಾತಾತಪಹತಾನಿ ಸಾರದಾನಿ ಸುಖಸಯಿತಾನಿ ಸುಖೇತ್ತೇ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಅಕುಸಲಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಬೀಜಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಪೂತೀನಿ ಅವಾತಾತಪಹತಾನಿ ಸಾರದಾನಿ ಸುಖಸಯಿತಾನಿ ಪುಥುಸಿಲಾಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ನಯಿಮಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಅಕುಸಲಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತೋಪಿ ಸುಕ್ಕೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕನ್ತಕಾಳಕೇಹಿ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಬೀಜಾನಿ ಖಣ್ಡಾನಿ ಪೂತೀನಿ ವಾತಾತಪಹತಾನಿ ಸುಖೇತ್ತೇ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ನಯಿಮಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತೋಪಿ ಸುಕ್ಕೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕನ್ತಕಾಳಕೇಹಿ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಪರೇಪಿ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ಆದಿತ್ತಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾನಿ ಸಜೋತಿಭೂತಾನಿ ಪುಥುಸಿಲಾಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ನಯಿಮಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನ, ಆನನ್ದ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ [ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಸೂರಿಯೇ ಓಗಚ್ಛನ್ತೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಆಲೋಕೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸತಿ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ, ಪನಾನನ್ದ, ಅಭಿದೋ ಅದ್ಧರತ್ತಂ ಭತ್ತಕಾಲಸಮಯೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಆಲೋಕೋ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಪಾತುಭೂತೋ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ಆದಿತ್ತಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾನಿ ಸಜೋತಿಭೂತಾನಿ ಸುಕ್ಖೇ ತಿಣಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಕಟ್ಠಪುಞ್ಜೇ ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನಾನನ್ದ, ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯಂ [ರತ್ತಿಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ (ಕ.)] ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಆಲೋಕೋ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನಾನನ್ದ, ಅಭಿದೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಭತ್ತಕಾಲಸಮಯೇ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಆಲೋಕೋ ಪಾತುಭೂತೋ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಯತಿಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತೋಪಿ ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕನ್ತಸುಕ್ಕೇಹಿ ಅನವಜ್ಜೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ಸೀತಾನಿ ನಿಬ್ಬುತಾನಿ ಸುಕ್ಖೇ ತಿಣಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಕಟ್ಠಪುಞ್ಜೇ ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ನಯಿಮಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಕೋಟಿನಿತ್ತುದನಮತ್ತೋಪಿ ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕನ್ತಸುಕ್ಕೇಹಿ ಅನವಜ್ಜೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೇ ತೇ ಪುರಿಮಾ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಏಕೋ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ, ಏಕೋ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ, ಏಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ. ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೇಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಏಕೋ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ, ಏಕೋ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ, ಏಕೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಸುತ್ತಂ

೬೩. ‘‘ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪರಿಯಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪರಿಯಾಯೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ? ಕಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಕಾಮಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಾಮಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಕಾಮಾನಂ ವಿಪಾಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಾಮನಿರೋಧೋ [ಕಾಮಾನಂ ನಿರೋಧೋ (ಕ.) ಏವಂ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ-ಇಚ್ಚಾದೀಸುಪಿ] ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಾಮನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ [ಕಾಮಾನಂ ನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ (ಕ.) ಏವಂ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ-ಇಚ್ಚಾದೀಸುಪಿ] ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ವೇದನಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ವೇದನಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ವೇದನಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ವೇದನಾನಂ ವಿಪಾಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ವೇದನಾನಿರೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಸಞ್ಞಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಞ್ಞಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸಞ್ಞಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಞ್ಞಾನಂ ವಿಪಾಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಆಸವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಆಸವಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಆಸವಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಆಸವಾನಂ ವಿಪಾಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಆಸವನಿರೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಕಮ್ಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಕಮ್ಮಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಮ್ಮಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಮ್ಮನಿರೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಮ್ಮನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವೇಮತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘‘ಕಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಕಾಮಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಾಮಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಕಾಮಾನಂ ವಿಪಾಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಾಮನಿರೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಾಮನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ [ಮ. ನಿ. ೧.೧೬೬; ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೬೮]? ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಗುಣಾ – ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ಅಪಿ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೇತೇ ಕಾಮಾ ಕಾಮಗುಣಾ ನಾಮೇತೇ [ತೇ ಕಾಮಗುಣಾ ನಾಮ ನೇತೇ ಕಾಮಾ (ಕ.)] ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ –

[ಕಥಾ. ೫೧೪] ‘‘ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಮೋ,

ನೇತೇ [ನ ತೇ (ಸ್ಯಾ.)] ಕಾಮಾ ಯಾನಿ ಚಿತ್ರಾನಿ ಲೋಕೇ;

ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಮೋ,

ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಚಿತ್ರಾನಿ ತಥೇವ ಲೋಕೇ;

ಅಥೇತ್ಥ ಧೀರಾ ವಿನಯನ್ತಿ ಛನ್ದ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ? ಫಸ್ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ? ಅಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮೋ ರೂಪೇಸು, ಅಞ್ಞೋ ಕಾಮೋ ಸದ್ದೇಸು, ಅಞ್ಞೋ ಕಾಮೋ ಗನ್ಧೇಸು, ಅಞ್ಞೋ ಕಾಮೋ ರಸೇಸು, ಅಞ್ಞೋ ಕಾಮೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಾನಂ ವಿಪಾಕೋ? ಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಯಮಾನೋ ತಜ್ಜಂ ತಜ್ಜಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ಪುಞ್ಞಭಾಗಿಯಂ ವಾ ಅಪುಞ್ಞಭಾಗಿಯಂ ವಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಾನಂ ವಿಪಾಕೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮನಿರೋಧೋ? ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ [ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ (ಸ್ಯಾ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮನಿರೋಧೋ. ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಕಾಮನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ [ಯತೋ ಚ ಖೋ (ಬಹೂಸು)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಕಾಮೇ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಾಮಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಾಮಾನಂ ವೇಮತ್ತತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಾಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಾಮನಿರೋಧಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಾಮನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಇಮಂ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಜಾನಾತಿ ಕಾಮನಿರೋಧಂ. ಕಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಕಾಮನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ [ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ಏವಮೇವ ದಿಸ್ಸತಿ] ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ವೇದನಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ…ಪೇ… ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ? ಫಸ್ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಿಸಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಅತ್ಥಿ ನಿರಾಮಿಸಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಮಿಸಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅತ್ಥಿ ನಿರಾಮಿಸಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಮಿಸಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಅತ್ಥಿ ನಿರಾಮಿಸಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾನಂ ವಿಪಾಕೋ? ಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿಯಮಾನೋ [ವೇದಯಮಾನೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಅ. ನಿ. ೪.೨೩೩] ತಜ್ಜಂ ತಜ್ಜಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ಪುಞ್ಞಭಾಗಿಯಂ ವಾ ಅಪುಞ್ಞಭಾಗಿಯಂ ವಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾನಂ ವಿಪಾಕೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾನಿರೋಧೋ? ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ [ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾನಿರೋಧೋ. ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ವೇದನಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ವೇದನಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ವೇದನಾನಂ ವೇಮತ್ತತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ವೇದನಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ವೇದನಾನಿರೋಧಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಇಮಂ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಜಾನಾತಿ ವೇದನಾನಿರೋಧಂ. ವೇದನಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ…ಪೇ… ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಸಞ್ಞಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಛಯಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾ – ರೂಪಸಞ್ಞಾ, ಸದ್ದಸಞ್ಞಾ, ಗನ್ಧಸಞ್ಞಾ, ರಸಸಞ್ಞಾ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಸಞ್ಞಾ, ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ? ಫಸ್ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾನಂ ನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ? ಅಞ್ಞಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾ ರೂಪೇಸು, ಅಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾ ಸದ್ದೇಸು [ಅಞ್ಞಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ರೂಪೇಸು ಸಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞಾ ಸದ್ದೇಸು ಸಞ್ಞಾ (ಕ.) ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ], ಅಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾ ಗನ್ಧೇಸು, ಅಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾ ರಸೇಸು, ಅಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸು, ಅಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾ ಧಮ್ಮೇಸು. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾನಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾನಂ ವಿಪಾಕೋ? ವೋಹಾರವೇಪಕ್ಕಂ [ವೋಹಾರವೇಪಕ್ಕಾಹಂ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ.), ವೋಹಾರಪಕ್ಕಾಹಂ (ಸೀ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಂ [ಸಞ್ಞಾ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ವದಾಮಿ. ಯಥಾ ಯಥಾ ನಂ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ತಥಾ ತಥಾ ವೋಹರತಿ, ಏವಂ ಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ [ಅಹೋಸೀತಿ (ಕ.)]. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾನಂ ವಿಪಾಕೋ.