೨. ಫಗ್ಗುನಸುತ್ತಂ

೫೬. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ [ಫೇಗ್ಗುನೋ (ಕ.), ಫಗ್ಗುಣೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಫಗ್ಗುನೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ ಭಗವನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಮಞ್ಚಕೇ ಸಮಧೋಸಿ [ಸಮಞ್ಚೋಪಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.), ಸಂ + ಧೂ + ಈ = ಸಮಧೋಸಿ]. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಫಗ್ಗುನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಲಂ, ಫಗ್ಗುನ, ಮಾ ತ್ವಂ ಮಞ್ಚಕೇ ಸಮಧೋಸಿ. ಸನ್ತಿಮಾನಿ ಆಸನಾನಿ ಪರೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ತತ್ಥಾಹಂ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಫಗ್ಗುನಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಫಗ್ಗುನ, ಖಮನೀಯಂ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ? ಕಚ್ಚಿ ತೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಪಟಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ತಿಣ್ಹೇನ ಸಿಖರೇನ ಮುದ್ಧನಿ [ಮುದ್ಧಾನಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಭಿಮತ್ಥೇಯ್ಯ [ಅಭಿಮಟ್ಠೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ.)]; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಮುದ್ಧನಿ [ಹನನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.), ಓಹನನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಊಹನನ್ತಿ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ದಳ್ಹೇನ ವರತ್ತಕ್ಖಣ್ಡೇನ ಸೀಸವೇಠನಂ ದದೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ಸೀಸೇ ಸೀಸವೇದನಾ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಗೋವಿಕನ್ತನೇನ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಕನ್ತೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವಾತಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಕನ್ತನ್ತಿ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ದ್ವೇ ಬಲವನ್ತೋ ಪುರಿಸಾ ದುಬ್ಬಲತರಂ ಪುರಿಸಂ ನಾನಾಬಾಹಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾ ಸನ್ತಾಪೇಯ್ಯುಂ ಸಮ್ಪರಿತಾಪೇಯ್ಯುಂ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿಮತ್ತೋ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಡಾಹೋ. ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಫಗ್ಗುನಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಫಗ್ಗುನೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಮ್ಹಿ ಚಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಪ್ಪಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಫಗ್ಗುನೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಮ್ಹಿ ಚಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಪ್ಪಸೀದಿಂಸೂ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಹಾನನ್ದ, ಫಗ್ಗುನಸ್ಸ [ಫೇಗ್ಗುನಸ್ಸ ಆನನ್ದ (ಕ.)] ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನ ವಿಪ್ಪಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ! ಫಗ್ಗುನಸ್ಸ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ.

‘‘ಛಯಿಮೇ, ಆನನ್ದ, ಆನಿಸಂಸಾ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ [ಧಮ್ಮಸವಣೇ (ಸೀ.)] ಕಾಲೇನ ಅತ್ಥುಪಪರಿಕ್ಖಾಯ. ಕತಮೇ ಛ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ. ತಸ್ಸ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಪಠಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ನ ಹೇವ ಖೋ [ನೋ ಚ ಖೋ (ಕ.)] ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ಲಭತಿ ದಸ್ಸನಾಯ. ತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸಾವಕೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ದುತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ನ ಹೇವ ಖೋ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ನಪಿ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ಲಭತಿ ದಸ್ಸನಾಯ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತಿ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತಿ. ತಸ್ಸ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕಯತೋ ಅನುವಿಚಾರಯತೋ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ತತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಅತ್ಥುಪಪರಿಕ್ಖಾಯ.

‘‘ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನುತ್ತರೇ ಚ ಖೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ. ತಸ್ಸ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನುತ್ತರೇ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಚತುತ್ಥೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನುತ್ತರೇ ಚ ಖೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ನ ಹೇವ ಖೋ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ಲಭತಿ ದಸ್ಸನಾಯ. ತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸಾವಕೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ… ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನುತ್ತರೇ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಪಞ್ಚಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯೇಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನುತ್ತರೇ ಚ ಖೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮರಣಕಾಲೇ ನ ಹೇವ ಖೋ ಲಭತಿ ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ನಪಿ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ಲಭತಿ ದಸ್ಸನಾಯ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತಿ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತಿ. ತಸ್ಸ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕಯತೋ ಅನುವಿಚಾರಯತೋ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತೋ ಅನುತ್ತರೇ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ, ಆನನ್ದ, ಛಟ್ಠೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಾಲೇನ ಅತ್ಥುಪಪರಿಕ್ಖಾಯ. ಇಮೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಛ ಆನಿಸಂಸಾ ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ಕಾಲೇನ ಅತ್ಥುಪಪರಿಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.