೧೨. ಧಮ್ಮಿಕಸುತ್ತಂ

೫೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಆವಾಸಿಕೋ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತಸು ಆವಾಸೇಸು. ತತ್ರ ಸುದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಆಗನ್ತುಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ ವಿಹಿಂಸತಿ ವಿತುದತಿ ರೋಸೇತಿ ವಾಚಾಯ. ತೇ ಚ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಿಕೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿಯಮಾನಾ ಪರಿಭಾಸಿಯಮಾನಾ ವಿಹೇಸಿಯಮಾನಾ ವಿತುದಿಯಮಾನಾ ರೋಸಿಯಮಾನಾ ವಾಚಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ [ನ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ (ಸೀ.)], ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸಂ.

ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾನಂ [ಜಾತಿಭೂಮಿಕಾನಂ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಕ.)] ಉಪಾಸಕಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ. ಅಥ ಚ ಪನ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸಂ. ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸ’’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಆಗನ್ತುಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ ವಿಹಿಂಸತಿ ವಿತುದತಿ ರೋಸೇತಿ ವಾಚಾಯ. ತೇ ಚ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಿಕೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿಯಮಾನಾ ಪರಿಭಾಸಿಯಮಾನಾ ವಿಹೇಸಿಯಮಾನಾ ವಿತುದಿಯಮಾನಾ ರೋಸಿಯಮಾನಾ ವಾಚಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸಂ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಪಕ್ಕಮತು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಇಮಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ; ಅಲಂ ತೇ ಇಧ ವಾಸೇನಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ತಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ಅಞ್ಞಂ ಆವಾಸಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ರಪಿ ಸುದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಆಗನ್ತುಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ ವಿಹಿಂಸತಿ ವಿತುದತಿ ರೋಸೇತಿ ವಾಚಾಯ. ತೇ ಚ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಿಕೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿಯಮಾನಾ ಪರಿಭಾಸಿಯಮಾನಾ ವಿಹೇಸಿಯಮಾನಾ ವಿತುದಿಯಮಾನಾ ರೋಸಿಯಮಾನಾ ವಾಚಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸಂ.

ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ. ಅಥ ಚ ಪನ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸಂ. ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸ’’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಆಗನ್ತುಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ ವಿಹಿಂಸತಿ ವಿತುದತಿ ರೋಸೇತಿ ವಾಚಾಯ. ತೇ ಚ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಿಕೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿಯಮಾನಾ ಪರಿಭಾಸಿಯಮಾನಾ ವಿಹೇಸಿಯಮಾನಾ ವಿತುದಿಯಮಾನಾ ರೋಸಿಯಮಾನಾ ವಾಚಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸಂ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಪಕ್ಕಮತು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಇಮಮ್ಹಾಪಿ ಆವಾಸಾ; ಅಲಂ ತೇ ಇಧ ವಾಸೇನಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ತಮ್ಹಾಪಿ ಆವಾಸಾ ಅಞ್ಞಂ ಆವಾಸಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ರಪಿ ಸುದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಆಗನ್ತುಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ ವಿಹಿಂಸತಿ ವಿತುದತಿ ರೋಸೇತಿ ವಾಚಾಯ. ತೇ ಚ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಿಕೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿಯಮಾನಾ ಪರಿಭಾಸಿಯಮಾನಾ ವಿಹೇಸಿಯಮಾನಾ ವಿತುದಿಯಮಾನಾ ರೋಸಿಯಮಾನಾ ವಾಚಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸಂ.

ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ. ಅಥ ಚ ಪನ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸಂ. ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ, ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಆವಾಸ’’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಆಗನ್ತುಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ…ಪೇ…. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಾಮ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತಹಿ ಆವಾಸೇಹೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಜಾತಿಭೂಮಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಪಕ್ಕಮತು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತಹಿ ಆವಾಸೇಹೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ ಖೋಮ್ಹಿ ಜಾತಿಭೂಮಕೇಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತಹಿ ಆವಾಸೇಹಿ. ಕಹಂ ನು ಖೋ ದಾನಿ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ರಾಜಗಹಂ ತೇನ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಯೇನ ರಾಜಗಹಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೋ ಪಬ್ಬತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಹನ್ದ ಕುತೋ ನು ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಆಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಜಾತಿಭೂಮಕೇಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತಹಿ ಆವಾಸೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಕಿಂ ತೇ ಇಮಿನಾ, ಯಂ ತಂ ತತೋ ತತೋ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ, ಸೋ ತ್ವಂ ತತೋ ತತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ ಮಮೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಚ್ಛಸಿ’’.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ವಾಣಿಜಾ ತೀರದಸ್ಸಿಂ ಸಕುಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಸಮುದ್ದಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹನ್ತಿ. ತೇ ಅತೀರದಕ್ಖಿಣಿಯಾ [ಅತೀರದಸ್ಸನಿಯಾ (ಸ್ಯಾ.), ಅತೀರದಸ್ಸಿಯಾ (ಕ.)] ನಾವಾಯ ತೀರದಸ್ಸಿಂ ಸಕುಣಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ. ಸೋ ಗಚ್ಛತೇವ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ, ಗಚ್ಛತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ, ಗಚ್ಛತಿ ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ, ಗಚ್ಛತಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ, ಗಚ್ಛತಿ ಉದ್ಧಂ, ಗಚ್ಛತಿ ಅನುದಿಸಂ. ಸಚೇ ಸೋ ಸಮನ್ತಾ ತೀರಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಥಾಗತಕೋವ [ತಥಾಗತೋ (ಕ.) ದೀ. ನಿ. ೧.೪೯೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಸಮನ್ತಾ ತೀರಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ತಮೇವ ನಾವಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಯಂ ತಂ ತತೋ ತತೋ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ತತೋ ತತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ ಮಮೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಚ್ಛಸಿ.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ರಞ್ಞೋ ಕೋರಬ್ಯಸ್ಸ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ ಪಞ್ಚಸಾಖೋ ಸೀತಚ್ಛಾಯೋ ಮನೋರಮೋ. ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಸ್ಸ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಾನಿ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಯೋಜನಾನಿ ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಂ. ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಸ್ಸ ತಾವ ಮಹನ್ತಾನಿ ಫಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ; ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಆಳ್ಹಕಥಾಲಿಕಾ. ಏವಮಸ್ಸ ಸಾದೂನಿ ಫಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ; ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಖುದ್ದಂ ಮಧುಂ ಅನೇಲಕಂ. ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಸ್ಸ ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ರಾಜಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಇತ್ಥಾಗಾರೇನ, ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಬಲಕಾಯೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ನೇಗಮಜಾನಪದಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಮಿಗಾ [ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಸ್ಸ ನ ಕೋಚಿ ಫಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ, ನ ಚ ಸುದಂ [ನ ಚ ಪುನ (ಕ.)] ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಹಿಂಸನ್ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಫಲಾನಿ ಭಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಾಖಂ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜೇ ಅಧಿವತ್ಥಾಯ ದೇವತಾಯ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ, ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ, ಭೋ! ಯಾವ ಪಾಪೋ ಮನುಸ್ಸೋ [ಯಾವ ಪಾಪಮನುಸ್ಸೋ (ಸ್ಯಾ.), ಯಾವತಾ ಪಾಪಮನುಸ್ಸೋ (ಕ.)], ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಫಲಾನಿ ಭಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಾಖಂ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಯಂನೂನ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಾ ಆಯತಿಂ ಫಲಂ ನ ದದೇಯ್ಯಾ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಾ ಆಯತಿಂ ಫಲಂ ನ ಅದಾಸಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ರಾಜಾ ಕೋರಬ್ಯೋ ಯೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಯಗ್ಘೇ, ಮಾರಿಸ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಾ ಫಲಂ ನ ದೇತೀ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತಥಾರೂಪಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾಸಿ [ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇಸಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಯಥಾ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಂ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಂ ಪವತ್ತೇಸಿ [ಪಾತೇಸಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಉಮ್ಮೂಲಮಕಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸುಮುಖೀ ರುದಮಾನಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಯೇನ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜೇ ಅಧಿವತ್ಥಂ ದೇವತಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ, ದೇವತೇ, ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸುಮುಖೀ ರುದಮಾನಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ’ತಿ? ‘ತಥಾ ಹಿ ಪನ ಮೇ, ಮಾರಿಸ, ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭವನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ ಉಮ್ಮೂಲಮಕಾಸೀ’ತಿ. ‘ಅಪಿ ನು ತ್ವಂ, ದೇವತೇ, ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾಯ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭವನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ ಉಮ್ಮೂಲಮಕಾಸೀ’ತಿ? ‘ಕಥಂ ಪನ, ಮಾರಿಸ, ರುಕ್ಖೋ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ ಹೋತೀ’ತಿ? ‘ಇಧ, ದೇವತೇ, ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಮೂಲತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತಿ, ತಚಂ ತಚತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತಿ, ಪತ್ತಂ ಪತ್ತತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತಿ, ಪುಪ್ಫಂ ಪುಪ್ಫತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತಿ, ಫಲಂ ಫಲತ್ಥಿಕಾ ಹರನ್ತಿ. ನ ಚ ತೇನ ದೇವತಾಯ ಅನತ್ತಮನತಾ ವಾ ಅನಭಿನನ್ದಿ [ಅನಭಿರದ್ಧಿ (ಸೀ.)] ವಾ ಕರಣೀಯಾ. ಏವಂ ಖೋ, ದೇವತೇ, ರುಕ್ಖೋ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ ಹೋತೀ’ತಿ. ‘ಅಟ್ಠಿತಾಯೇವ ಖೋ ಮೇ, ಮಾರಿಸ, ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭವನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ ಉಮ್ಮೂಲಮಕಾಸೀ’ತಿ. ‘ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ದೇವತೇ, ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಿಯಾ [ಸಿಯಾಪಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ತೇ ಭವನಂ ಯಥಾಪುರೇ’ತಿ? ‘ಠಸ್ಸಾಮಹಂ, [ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾಮಹಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಮಾರಿಸ, ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ, ಹೋತು ಮೇ ಭವನಂ ಯಥಾಪುರೇ’’’ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತಥಾರೂಪಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾಸಿ [ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಯಥಾ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಂ ನಿಗ್ರೋಧರಾಜಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಸಿ, ಸಚ್ಛವೀನಿ ಮೂಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಅಪಿ ನು ತಂ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಠಿತಂ ಜಾತಿಭೂಮಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತಹಿ ಆವಾಸೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸಮಣೋ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸತಿ, ರೋಸನ್ತಂ ನ ಪಟಿರೋಸತಿ, ಭಣ್ಡನ್ತಂ ನ ಪಟಿಭಣ್ಡತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸಮಣೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಟ್ಠಿತಂಯೇವ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಜಾತಿಭೂಮಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತಹಿ ಆವಾಸೇಹೀ’’ತಿ.

[ಅ. ನಿ. ೭.೬೬; ೭.೭೩] ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸುನೇತ್ತೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ ತಿತ್ಥಕರೋ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೋ. ಸುನೇತ್ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸತ್ಥುನೋ ಅನೇಕಾನಿ ಸಾವಕಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಸುನೇತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಹಬ್ಯತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸುನೇತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಹಬ್ಯತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ನ ಪಸಾದೇಸುಂ ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಂಸು. ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸುನೇತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಹಬ್ಯತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ಪಸಾದೇಸುಂ ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಂಸು.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಮೂಗಪಕ್ಖೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ…ಪೇ… ಅರನೇಮಿ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ… ಕುದ್ದಾಲಕೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ… ಹತ್ಥಿಪಾಲೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ… ಜೋತಿಪಾಲೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ ತಿತ್ಥಕರೋ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೋ. ಜೋತಿಪಾಲಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸತ್ಥುನೋ ಅನೇಕಾನಿ ಸಾವಕಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಜೋತಿಪಾಲೋ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಹಬ್ಯತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಜೋತಿಪಾಲಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಹಬ್ಯತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ನ ಪಸಾದೇಸುಂ ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಂಸು. ಯೇ ಖೋ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಜೋತಿಪಾಲಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಹಬ್ಯತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ಪಸಾದೇಸುಂ ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಂಸು.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಯೋ ಇಮೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೇ ತಿತ್ಥಕರೇ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೇ, ಅನೇಕಸತಪರಿವಾರೇ ಸಸಾವಕಸಙ್ಘೇ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಅಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯ ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯ, ಬಹುಂ ಸೋ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಇಮೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೇ ತಿತ್ಥಕರೇ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೇ ಅನೇಕಸತಪರಿವಾರೇ ಸಸಾವಕಸಙ್ಘೇ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಅಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯ ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯ, ಬಹುಂ ಸೋ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯ. ಯೋ ಏಕಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ, ಅಯಂ ತತೋ ಬಹುತರಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಏವರೂಪಿಂ ಖನ್ತಿಂ [ಏವರೂಪಂ ಖನ್ತಂ (ಸ್ಯಾ.)] ವದಾಮಿ, ಯಥಾಮಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು. ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ನೋ ಸಮಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು [ನ ನೋ ಆಮಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು (ಸ್ಯಾ.), ನ ನೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು (ಸೀ. ಪೀ.)] ಚಿತ್ತಾನಿ ಪದುಟ್ಠಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮಿಕ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

‘‘ಸುನೇತ್ತೋ ಮೂಗಪಕ್ಖೋ ಚ, ಅರನೇಮಿ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ಕುದ್ದಾಲಕೋ ಅಹು ಸತ್ಥಾ, ಹತ್ಥಿಪಾಲೋ ಚ ಮಾಣವೋ.

‘‘ಜೋತಿಪಾಲೋ ಚ ಗೋವಿನ್ದೋ, ಅಹು ಸತ್ತಪುರೋಹಿತೋ;

ಅಹಿಂಸಕಾ [ಅಭಿಸೇಕಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಅತೀತಂಸೇ, ಛ ಸತ್ಥಾರೋ ಯಸಸ್ಸಿನೋ.

‘‘ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ ಕರುಣೇಧಿಮುತ್ತಾ [ವಿಮುತ್ತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)], ಕಾಮಸಂಯೋಜನಾತಿಗಾ [ಕಾಮಸಂಯೋಜನಾತಿತಾ (ಸ್ಯಾ.)];

ಕಾಮರಾಗಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗಾ ಅಹುಂ [ಅಹು (ಬಹೂಸು), ಅಹೂ (ಕ. ಸೀ.)].

‘‘ಅಹೇಸುಂ ಸಾವಕಾ ತೇಸಂ, ಅನೇಕಾನಿ ಸತಾನಿಪಿ;

ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ ಕರುಣೇಧಿಮುತ್ತಾ, ಕಾಮಸಂಯೋಜನಾತಿಗಾ;

ಕಾಮರಾಗಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗಾ ಅಹುಂ [ಅಹು (ಬಹೂಸು), ಅಹೂ (ಕ. ಸೀ.)].

‘‘ಯೇತೇ ಇಸೀ ಬಾಹಿರಕೇ, ವೀತರಾಗೇ ಸಮಾಹಿತೇ;

ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಯೋ ನರೋ ಪರಿಭಾಸತಿ;

ಬಹುಞ್ಚ ಸೋ ಪಸವತಿ, ಅಪುಞ್ಞಂ ತಾದಿಸೋ ನರೋ.

‘‘ಯೋ ಚೇಕಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕಂ;

ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಯೋ ನರೋ ಪರಿಭಾಸತಿ;

ಅಯಂ ತತೋ ಬಹುತರಂ, ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇ ನರೋ.

‘‘ನ ಸಾಧುರೂಪಂ ಆಸೀದೇ, ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಪ್ಪಹಾಯಿನಂ;

ಸತ್ತಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಸೋ, ಅರಿಯಸಙ್ಘಸ್ಸ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಅವೀತರಾಗೋ ಕಾಮೇಸು, ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಮುದೂ;

ಸದ್ಧಾ ಸತಿ ಚ ವೀರಿಯಂ, ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ.

‘‘ತಾದಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುಮಾಸಜ್ಜ, ಪುಬ್ಬೇವ ಉಪಹಞ್ಞತಿ;

ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಹನ್ತ್ವಾನ, ಪಚ್ಛಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಿಂಸತಿ.

‘‘ಯೋ ಚ ರಕ್ಖತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ರಕ್ಖಿತೋ ತಸ್ಸ ಬಾಹಿರೋ;

ತಸ್ಮಾ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾನಂ, ಅಕ್ಖತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸದಾ’’ತಿ. ದ್ವಾದಸಮಂ;

ಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.