(೧೦) ೫. ಕಕುಧವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಸಮ್ಪದಾಸುತ್ತಂ

೯೧. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ಪಞ್ಚ? ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಸುತಸಮ್ಪದಾ, ಚಾಗಸಮ್ಪದಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯಸಮ್ಪದಾಸುತ್ತಂ

೯೨. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ಪಞ್ಚ? ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ, ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪದಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಬ್ಯಾಕರಣಸುತ್ತಂ

೯೩. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ; ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ; ಉಮ್ಮಾದಾ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ; ಅಧಿಮಾನೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ; ಸಮ್ಮದೇವ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಾನೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಫಾಸುವಿಹಾರಸುತ್ತಂ

೯೪. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಾಸುವಿಹಾರಾ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅಕುಪ್ಪಸುತ್ತಂ

೯೫. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕುಪ್ಪಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕುಪ್ಪಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸುತಧರಸುತ್ತಂ

೯೬. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಆಸೇವನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕುಪ್ಪಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚೋ ಸುಭರೋ ಸುಸನ್ತೋಸೋ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು; ಅಪ್ಪಾಹಾರೋ ಹೋತಿ ಅನೋದರಿಕತ್ತಂ ಅನುಯುತ್ತೋ; ಅಪ್ಪಮಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ; ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ ಸುತಧರೋ ಸುತಸನ್ನಿಚಯೋ, ಯೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಾ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಭಿವದನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪಾಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ ಧಾತಾ ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ; ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಆಸೇವನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕುಪ್ಪಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಕಥಾಸುತ್ತಂ

೯೭. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕುಪ್ಪಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚೋ ಸುಭರೋ ಸುಸನ್ತೋಸೋ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು; ಅಪ್ಪಾಹಾರೋ ಹೋತಿ ಅನೋದರಿಕತ್ತಂ ಅನುಯುತ್ತೋ; ಅಪ್ಪಮಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ; ಯಾಯಂ ಕಥಾ ಆಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ ಚೇತೋವಿವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾ, ಏವರೂಪಿಯಾ ಕಥಾಯ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ; ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕುಪ್ಪಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಆರಞ್ಞಕಸುತ್ತಂ

೯೮. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕುಪ್ಪಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚೋ ಸುಭರೋ ಸುಸನ್ತೋಸೋ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು; ಅಪ್ಪಾಹಾರೋ ಹೋತಿ ಅನೋದರಿಕತ್ತಂ ಅನುಯುತ್ತೋ; ಅಪ್ಪಮಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ; ಆರಞ್ಞಕೋ ಹೋತಿ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೋ; ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಕುಪ್ಪಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಸೀಹಸುತ್ತಂ

೯೯. ‘‘ಸೀಹೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಗರಾಜಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಆಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ; ಆಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಜಮ್ಭತಿ; ವಿಜಮ್ಭಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ [ಚತುದ್ದಿಸಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.) ಅ. ನಿ. ೪.೩೩; ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೮ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ; ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ [ಚತುದ್ದಿಸಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.) ಅ. ನಿ. ೪.೩೩; ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೮ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ; ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಸೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ; ಮಹಿಂಸಸ್ಸ [ಮಹಿಸಸ್ಸ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಚೇಪಿ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ; ಗವಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ; ದೀಪಿಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ; ಖುದ್ದಕಾನಞ್ಚೇಪಿ ಪಾಣಾನಂ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸಸಬಿಳಾರಾನಮ್ಪಿ [ಸಸಬಿಳಾರಾನಂ (ಕ.)], ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಮಾ ಮೇ ಯೋಗ್ಗಪಥೋ ನಸ್ಸಾ’ತಿ.

‘‘ಸೀಹೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸೀಹನಾದಸ್ಮಿಂ. ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚೇಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ; ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚೇಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ; ಉಪಾಸಕಾನಞ್ಚೇಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ; ಉಪಾಸಿಕಾನಞ್ಚೇಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ; ಪುಥುಜ್ಜನಾನಞ್ಚೇಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಅನ್ನಭಾರನೇಸಾದಾನಮ್ಪಿ [ಅನ್ನಭಾರನೇಸಾದಾನಂ (ಕ.)], ಸಕ್ಕಚ್ಚಞ್ಞೇವ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಧಮ್ಮಗರು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಗಾರವೋ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಕಕುಧಥೇರಸುತ್ತಂ

೧೦೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. [ಚೂಳವ. ೩೩೩, ೩೪೧] ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಕುಧೋ ನಾಮ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ [ಕೋಳೀಯಪುತ್ತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಧುನಾಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಮಾಗಧಕಾನಿ [ಮಾಗಧಿಕಾನಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ. ಸೋ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇನ ನೇವ ಅತ್ತಾನಂ [ನೇವತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇತಿ (ಸೀ.)] ನೋ ಪರಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ದೇವದತ್ತಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಏವರೂಪಂ ಇಚ್ಛಾಗತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಸಹಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಚ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಹೀನೋ’’ತಿ. ಇದಮವೋಚ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ. ಇದಂ ವತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಕುಧೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಮಮಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಧುನಾಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಮಾಗಧಕಾನಿ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ. ಸೋ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇನ ನೇವ ಅತ್ತಾನಂ ನೋ ಪರಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ದೇವದತ್ತಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಏವರೂಪಂ ಇಚ್ಛಾಗತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸಹಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಚ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಹೀನೋ’ತಿ. ಇದಮವೋಚ, ಭನ್ತೇ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ. ಇದಂ ವತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಾಸತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ’’’ತಿ? ‘‘ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಾಸತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ’’’ತಿ. ‘‘ರಕ್ಖಸ್ಸೇತಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ವಾಚಂ! (ರಕ್ಖಸ್ಸೇತಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ವಾಚಂ) [( ) ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನತ್ಥಿ ಚೂಳವ. ೩೩೩ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ದಿಸ್ಸತಿಯೇವ]! ಇದಾನಿ ಸೋ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ. ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ [ಕಥಂ ನು ತಂ (ಸೀ.), ಕಥಂ ನು (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.), ಕಥಂ ತಂ (ಕತ್ಥಚಿ)] ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ; ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ [ಪಚ್ಚಾಸಿಂಸತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)].

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಮೇ ಆಜೀವೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಸಮಾನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಮೇ ಆಜೀವೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ’ತಿ. ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ. ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ; ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಆಜೀವತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಆಜೀವತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾ ಮೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪರಿಯೋದಾತಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಸಮಾನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾ ಮೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪರಿಯೋದಾತಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ’ತಿ. ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ. ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ; ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಸಮಾನೋ ಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ. ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ; ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ವೇಯ್ಯಾಕರಣತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ. ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ – ‘ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ; ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪಞ್ಚ ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಮೇ ಆಜೀವೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ’ತಿ. ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ಆಜೀವತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಆಜೀವತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾ ಮೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪರಿಯೋದಾತಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ’ತಿ. ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ. ಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ವೇಯ್ಯಾಕರಣತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ. ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಕಕುಧವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.