១០. រាជសិក្ខាបទំ

៥៣៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មតោ ឧបនន្ទស្ស សក្យបុត្តស្ស ឧបដ្ឋាកោ មហាមត្តោ អាយស្មតោ ឧបនន្ទស្ស សក្យបុត្តស្ស ទូតេន ចីវរចេតាបន្នំ បាហេសិ – ‘‘ឥមិនា ចីវរចេតាបន្នេន ចីវរំ ចេតាបេត្វា អយ្យំ ឧបនន្ទំ ចីវរេន អច្ឆាទេហី’’តិ. អថ ខោ សោ ទូតោ យេនាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ ខោ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ ឧទ្ទិស្ស ចីវរចេតាបន្នំ អាភតំ. បដិគ្គណ្ហាតុ អាយស្មា ចីវរចេតាបន្ន’’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ តំ ទូតំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ មយំ, អាវុសោ, ចីវរចេតាបន្នំ បដិគ្គណ្ហាម, ចីវរញ្ច ខោ មយំ បដិគ្គណ្ហាម កាលេន កប្បិយ’’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ សោ ទូតោ អាយស្មន្តំ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ បនាយស្មតោ កោចិ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ? តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ឧបាសកោ អារាមំ អគមាសិ កេនចិទេវ ករណីយេន. អថ ខោ អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ តំ ទូតំ ឯតទវោច – ‘‘ឯសោ ខោ, អាវុសោ, ឧបាសកោ ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ. អថ ខោ សោ ទូតោ តំ ឧបាសកំ សញ្ញាបេត្វា យេនាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘យំ ខោ, ភន្តេ, អាយស្មា វេយ្យាវច្ចករំ និទ្ទិសិ សញ្ញត្តោ សោ មយា. ឧបសង្កមតុ អាយស្មា កាលេន, ចីវរេន តំ អច្ឆាទេស្សតី’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សោ មហាមត្តោ អាយស្មតោ ឧបនន្ទស្ស សក្យបុត្តស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘បរិភុញ្ជតុ អយ្យោ តំ ចីវរំ, ឥច្ឆាម មយំ អយ្យេន តំ ចីវរំ បរិភុត្ត’’ន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ តំ ឧបាសកំ ន កិញ្ចិ អវចាសិ. ទុតិយម្បិ ខោ សោ មហាមត្តោ អាយស្មតោ ឧបនន្ទស្ស សក្យបុត្តស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘បរិភុញ្ជតុ អយ្យោ តំ ចីវរំ, ឥច្ឆាម មយំ អយ្យេន តំ ចីវរំ បរិភុត្ត’’ន្តិ. ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ តំ ឧបាសកំ ន កិញ្ចិ អវចាសិ. តតិយម្បិ ខោ សោ មហាមត្តោ អាយស្មតោ ឧបនន្ទស្ស សក្យបុត្តស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘បរិភុញ្ជតុ អយ្យោ តំ ចីវរំ, ឥច្ឆាម មយំ អយ្យេន តំ ចីវរំ បរិភុត្ត’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន នេគមស្ស សមយោ ហោតិ. នេគមេន ច កតិកា កតា ហោតិ – ‘‘យោ បច្ឆា អាគច្ឆតិ បញ្ញាសំ ពទ្ធោ’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ យេន សោ ឧបាសកោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ឧបាសកំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថោ មេ, អាវុសោ, ចីវរេនា’’តិ. ‘‘អជ្ជណ្ហោ, ភន្តេ, អាគមេហិ, អជ្ជ នេគមស្ស សមយោ. នេគមេន ច កតិកា កតា ហោតិ – ‘យោ បច្ឆា អាគច្ឆតិ បញ្ញាសំ ពទ្ធោ’’’តិ. ‘‘អជ្ជេវ មេ, អាវុសោ, ចីវរំ ទេហី’’តិ ឱវដ្ដិកាយ បរាមសិ. អថ ខោ សោ ឧបាសកោ អាយស្មតា ឧបនន្ទេន សក្យបុត្តេន និប្បីឡិយមានោ អាយស្មតោ ឧបនន្ទស្ស សក្យបុត្តស្ស ចីវរំ ចេតាបេត្វា បច្ឆា អគមាសិ. មនុស្សា តំ ឧបាសកំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិស្ស ត្វំ, អយ្យោ, បច្ឆា អាគតោ, បញ្ញាសំ ជីនោសី’’តិ.

អថ ខោ សោ ឧបាសកោ តេសំ មនុស្សានំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘មហិច្ឆា ឥមេ សមណា សក្យបុត្តិយា អសន្តុដ្ឋា. នយិមេសំ សុករំ វេយ្យាវច្ចម្បិ កាតុំ. កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឧបនន្ទោ ឧបាសកេន – ‘អជ្ជណ្ហោ, ភន្តេ, អាគមេហី’តិ វុច្ចមានោ នាគមេស្សតី’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ឧបាសកេន – ‘អជ្ជណ្ហោ, ភន្តេ, អាគមេហី’តិ វុច្ចមានោ នាគមេស្សតី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឧបនន្ទ, ឧបាសកេន – ‘អជ្ជណ្ហោ, ភន្តេ, អាគមេហី’តិ វុច្ចមានោ នាគមេសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, ឧបាសកេន – ‘អជ្ជណ្ហោ, ភន្តេ, អាគមេហី’តិ វុច្ចមានោ នាគមេស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៣៨. ‘‘ភិក្ខុំ បនេវ ឧទ្ទិស្ស រាជា វា រាជភោគ្គោ វា ព្រាហ្មណោ វា គហបតិកោ វា ទូតេន ចីវរចេតាបន្នំ បហិណេយ្យ – ‘ឥមិនា ចីវរចេតាបន្នេន ចីវរំ ចេតាបេត្វា ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ចីវរេន អច្ឆាទេហី’តិ. សោ ចេ ទូតោ តំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឥទំ ខោ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ ឧទ្ទិស្ស ចីវរចេតាបន្នំ អាភតំ, បដិគ្គណ្ហាតុ អាយស្មា ចីវរចេតាបន្ន’ន្តិ, តេន ភិក្ខុនា សោ ទូតោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘ន ខោ មយំ, អាវុសោ, ចីវរចេតាបន្នំ បដិគ្គណ្ហាម. ចីវរញ្ច ខោ មយំ បដិគ្គណ្ហាម, កាលេន កប្បិយ’ន្តិ. សោ ចេ ទូតោ តំ ភិក្ខុំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អត្ថិ បនាយស្មតោ កោចិ វេយ្យាវច្ចករោ’តិ, ចីវរត្ថិកេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា វេយ្យាវច្ចករោ និទ្ទិសិតព្ពោ អារាមិកោ វា ឧបាសកោ វា – ‘ឯសោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចករោ’តិ. សោ ចេ ទូតោ តំ វេយ្យាវច្ចករំ សញ្ញាបេត្វា តំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘យំ ខោ, ភន្តេ, អាយស្មា វេយ្យាវច្ចករំ និទ្ទិសិ សញ្ញត្តោ សោ មយា, ឧបសង្កមតុ អាយស្មា កាលេន, ចីវរេន តំ អច្ឆាទេស្សតី’តិ, ចីវរត្ថិកេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា វេយ្យាវច្ចករោ ឧបសង្កមិត្វា ទ្វត្តិក្ខត្តុំ ចោទេតព្ពោ សារេតព្ពោ – ‘អត្ថោ មេ, អាវុសោ, ចីវរេនា’តិ. ទ្វត្តិក្ខត្តុំ ចោទយមានោ សារយមានោ តំ ចីវរំ អភិនិប្ផាទេយ្យ, ឥច្ចេតំ កុសលំ; នោ ចេ អភិនិប្ផាទេយ្យ, ចតុក្ខត្តុំ បញ្ចក្ខត្តុំ ឆក្ខត្តុបរមំ តុណ្ហីភូតេន ឧទ្ទិស្ស ឋាតព្ពំ. ចតុក្ខត្តុំ បញ្ចក្ខត្តុំ ឆក្ខត្តុបរមំ តុណ្ហីភូតោ ឧទ្ទិស្ស តិដ្ឋមានោ តំ ចីវរំ អភិនិប្ផាទេយ្យ, ឥច្ចេតំ កុសលំ; តតោ ចេ ឧត្តរិវាយមមានោ តំ ចីវរ អភិនិប្ផាទេយ្យ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. នោ ចេ អភិនិប្ផាទេយ្យ, យតស្ស ចីវរចេតាបន្នំ អាភតំ, តត្ថ សាមំ វា គន្តព្ពំ ទូតោ វា បាហេតព្ពោ – ‘យំ ខោ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ភិក្ខុំ ឧទ្ទិស្ស ចីវរចេតាបន្នំ បហិណិត្ថ, ន តំ តស្ស ភិក្ខុនោ កិញ្ចិ អត្ថំ អនុភោតិ, យុញ្ជន្តាយស្មន្តោ សកំ, មា វោ សកំ វិនស្សា’តិ, អយំ តត្ថ សាមីចី’’តិ.

៥៣៩. ភិក្ខុំ បនេវ ឧទ្ទិស្សាតិ ភិក្ខុស្សត្ថាយ, ភិក្ខុំ អារម្មណំ ករិត្វា, ភិក្ខុំ អច្ឆាទេតុកាមោ.

រាជា នាម យោ កោចិ រជ្ជំ ការេតិ.

រាជភោគ្គោ នាម យោ កោចិ រញ្ញោ ភត្តវេតនាហារោ.

ព្រាហ្មណោ នាម ជាតិយា ព្រាហ្មណោ.

គហបតិកោ នាម ឋបេត្វា រាជំ រាជភោគ្គំ ព្រាហ្មណំ អវសេសោ គហបតិកោ នាម.

ចីវរចេតាបន្នំ នាម ហិរញ្ញំ វា សុវណ្ណំ វា មុត្តា វា មណិ វា.

ឥមិនា ចីវរចេតាបន្នេនាតិ បច្ចុបដ្ឋិតេន.

ចេតាបេត្វាតិ បរិវត្តេត្វា.

អច្ឆាទេហីតិ ទជ្ជេហិ.

សោ ចេ ទូតោ តំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ ខោ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ ឧទ្ទិស្ស ចីវរចេតាបន្នំ អាភតំ. បដិគ្គណ្ហាតុ អាយស្មា ចីវរចេតាបន្ន’’ន្តិ, តេន ភិក្ខុនា សោ ទូតោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘ន ខោ មយំ, អាវុសោ, ចីវរចេតាបន្នំ បដិគ្គណ្ហាម. ចីវរញ្ច ខោ មយំ បដិគ្គណ្ហាម, កាលេន កប្បិយ’’ន្តិ. សោ ចេ ទូតោ តំ ភិក្ខុំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អត្ថិ បនាយស្មតោ កោចិ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ? ចីវរត្ថិកេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា វេយ្យាវច្ចករោ និទ្ទិសិតព្ពោ អារាមិកោ វា ឧបាសកោ វា – ‘‘ឯសោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ. ន វត្តព្ពោ – ‘‘តស្ស ទេហីតិ វា, សោ វា និក្ខិបិស្សតិ, សោ វា បរិវត្តេស្សតិ, សោ វា ចេតាបេស្សតី’’តិ.

សោ ចេ ទូតោ តំ វេយ្យាវច្ចករំ សញ្ញាបេត្វា តំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘យំ ខោ, ភន្តេ, អាយស្មា វេយ្យាវច្ចករំ និទ្ទិសិ សញ្ញត្តោ សោ មយា. ឧបសង្កមតុ អាយស្មា កាលេន, ចីវរេន តំ អច្ឆាទេស្សតី’’តិ, ចីវរត្ថិកេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា វេយ្យាវច្ចករោ ឧបសង្កមិត្វា ទ្វត្តិក្ខត្តុំ ចោទេតព្ពោ សារេតព្ពោ – ‘‘អត្ថោ មេ, អាវុសោ, ចីវរេនា’’តិ. ន វត្តព្ពោ – ‘‘ទេហិ មេ ចីវរំ, អាហរ មេ ចីវរំ, បរិវត្តេហិ មេ ចីវរំ, ចេតាបេហិ មេ ចីវរ’’ន្តិ. ទុតិយម្បិ វត្តព្ពោ. តតិយម្បិ វត្តព្ពោ. សចេ អភិនិប្ផាទេតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ; នោ ចេ អភិនិប្ផាទេតិ, តត្ថ គន្ត្វា តុណ្ហីភូតេន ឧទ្ទិស្ស ឋាតព្ពំ. ន អាសនេ និសីទិតព្ពំ. ន អាមិសំ បដិគ្គហេតព្ពំ. ន ធម្មោ ភាសិតព្ពោ. ‘‘កិំ ការណា អាគតោសី’’តិ បុច្ឆិយមានោ ‘‘ជានាហិ, អាវុសោ’’តិ វត្តព្ពោ. សចេ អាសនេ វា និសីទតិ, អាមិសំ វា បដិគ្គណ្ហាតិ, ធម្មំ វា ភាសតិ, ឋានំ ភញ្ជតិ. ទុតិយម្បិ ឋាតព្ពំ. តតិយម្បិ ឋាតព្ពំ. ចតុក្ខត្តុំ ចោទេត្វា ចតុក្ខត្តុំ ឋាតព្ពំ. បញ្ចក្ខតុំ ចោទេត្វា ទ្វិក្ខត្តុំ ឋាតព្ពំ. ឆក្ខត្តុំ ចោទេត្វា ន ឋាតព្ពំ. តតោ ចេ ឧត្តរិ វាយមមានោ តំ ចីវរំ អភិនិប្ផាទេតិ, បយោគេ ទុក្កដំ. បដិលាភេន និស្សគ្គិយំ ហោតិ. និស្សជ្ជិតព្ពំ សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា បុគ្គលស្ស វា. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, និស្សជ្ជិតព្ពំ…បេ… ឥទំ មេ, ភន្តេ, ចីវរំ អតិរេកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ អតិរេកឆក្ខត្តុំ ឋានេន អភិនិប្ផាទិតំ និស្សគ្គិយំ. ឥមាហំ សង្ឃស្ស និស្សជ្ជាមីតិ…បេ… ទទេយ្យាតិ…បេ… ទទេយ្យុន្តិ…បេ… អាយស្មតោ ទម្មីតិ.

នោ ចេ អភិនិប្ផាទេយ្យ, យតស្ស ចីវរចេតាបន្នំ អាភតំ តត្ថ សាមំ វា គន្តព្ពំ ទូតោ វា បាហេតព្ពោ – ‘‘យំ ខោ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ភិក្ខុំ ឧទ្ទិស្ស ចីវរចេតាបន្នំ បហិណិត្ថ ន តំ តស្ស ភិក្ខុនោ កិញ្ចិ អត្ថំ អនុភោតិ. យុញ្ជន្តាយស្មន្តោ សកំ, មា វោ សកំ វិនស្សា’’តិ.

អយំ តត្ថ សាមីចីតិ អយំ តត្ថ អនុធម្មតា.

៥៤០. អតិរេកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ អតិរេកឆក្ខត្តុំ ឋានេន អតិរេកសញ្ញី អភិនិប្ផាទេតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. អតិរេកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ អតិរេកឆក្ខត្តុំ ឋានេន វេមតិកោ អភិនិប្ផាទេតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. អតិរេកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ អតិរេកឆក្ខត្តុំ ឋានេន ឩនកសញ្ញី អភិនិប្ផាទេតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ.

ឩនកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ ឩនកឆក្ខត្តុំ ឋានេន អតិរេកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឩនកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ ឩនកឆក្ខត្តុំ ឋានេន វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឩនកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ ឩនកឆក្ខត្តុំ ឋានេន ឩនកសញ្ញី អនាបត្តិ.

៥៤១. អនាបត្តិ – តិក្ខត្តុំ ចោទនាយ, ឆក្ខត្តុំ ឋានេន, ឩនកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ, ឩនកឆក្ខត្តុំ ឋានេន, អចោទិយមានោ ទេតិ, សាមិកា ចោទេត្វា ទេន្តិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

រាជសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទសមំ.

កថិនវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ឧព្ភតំ កថិនំ តីណិ, ធោវនញ្ច បដិគ្គហោ;

អញ្ញាតកានិ តីណេវ, ឧភិន្នំ ទូតកេន ចាតិ.