៣. ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទំ

២៨៣. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧទាយី អរញ្ញេ វិហរតិ. តស្សាយស្មតោ វិហារោ អភិរូបោ ហោតិ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ឥត្ថិយោ អារាមំ អាគមំសុ វិហារបេក្ខិកាយោ. អថ ខោ តា ឥត្ថិយោ យេនាយស្មា ឧទាយី តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥច្ឆាម មយំ, ភន្តេ, អយ្យស្ស វិហារំ បេក្ខិតុ’’ន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា ឧទាយី តា ឥត្ថិយោ វិហារំ បេក្ខាបេត្វា តាសំ ឥត្ថីនំ វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ យាចតិបិ អាយាចតិបិ បុច្ឆតិបិ បដិបុច្ឆតិបិ អាចិក្ខតិបិ អនុសាសតិបិ អក្កោសតិបិ. យា តា ឥត្ថិយោ ឆិន្និកា ធុត្តិកា អហិរិកាយោ តា អាយស្មតា ឧទាយិនា សទ្ធិំ ឧហសន្តិបិ ឧល្លបន្តិបិ ឧជ្ជគ្ឃន្តិបិ ឧប្បណ្ឌេន្តិបិ. យា បន តា ឥត្ថិយោ ហិរិមនា តា និក្ខមិត្វា ភិក្ខូ ឧជ្ឈាបេន្តិ – ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, នច្ឆន្នំ នប្បតិរូបំ. សាមិកេនបិ មយំ ឯវំ វុត្តា ន ឥច្ឆេយ្យាម, កិំ បនាយ្យេន ឧទាយិនា’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឧទាយី មាតុគាមំ ទុដ្ឋុល្លាហិ វាចាហិ ឱភាសិស្សតី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ បដិបុច្ឆិ – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឧទាយិ, មាតុគាមំ ទុដ្ឋុល្លាហិ វាចាហិ ឱភាសសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា – ‘‘អននុច្ឆវិកំ, មោឃបុរិស, អននុលោមិកំ អប្បតិរូបំ អស្សាមណកំ អកប្បិយំ អករណីយំ. កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, មាតុគាមំ ទុដ្ឋុល្លាហិ វាចាហិ ឱភាសិស្សសិ! ននុ មយា, មោឃបុរិស, អនេកបរិយាយេន វិរាគាយ ធម្មោ ទេសិតោ នោ សរាគាយ…បេ… កាមបរិឡាហានំ វូបសមោ អក្ខាតោ. នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២៨៤. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱតិណ្ណោ វិបរិណតេន ចិត្តេន មាតុគាមំ ទុដ្ឋុល្លាហិ វាចាហិ ឱភាសេយ្យ យថា តំ យុវា យុវតិំ មេថុនុបសំហិតាហិ, សង្ឃាទិសេសោ’’តិ.

២៨៥. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ឱតិណ្ណោ នាម សារត្តោ អបេក្ខវា បដិពទ្ធចិត្តោ.

វិបរិណតន្តិ រត្តម្បិ ចិត្តំ វិបរិណតំ, ទុដ្ឋម្បិ ចិត្តំ វិបរិណតំ មូឡ្ហម្បិ ចិត្តំ វិបរិណតំ. អបិច, រត្តំ ចិត្តំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតំ វិបរិណតន្តិ.

មាតុគាមោ នាម មនុស្សិត្ថី, ន យក្ខី, ន បេតី, ន តិរច្ឆានគតា. វិញ្ញូ បដិពលា សុភាសិតទុព្ភាសិតំ ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាជានិតុំ.

ទុដ្ឋុល្លា នាម វាចា វច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គមេថុនធម្មប្បដិសំយុត្តា វាចា.

ឱភាសេយ្យាតិ អជ្ឈាចារោ វុច្ចតិ.

យថា តំ យុវា យុវតិន្តិ ទហរោ ទហរិំ, តរុណោ តរុណិំ, កាមភោគី កាមភោគិនិំ.

មេថុនុបសំហិតាហីតិ មេថុនធម្មប្បដិសំយុត្តាហិ.

សង្ឃាទិសេសោតិ …បេ… តេនបិ វុច្ចតិ សង្ឃាទិសេសោតិ.

ទ្វេ មគ្គេ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ, អវណ្ណម្បិ ភណតិ, យាចតិបិ, អាយាចតិបិ, បុច្ឆតិបិ, បដិបុច្ឆតិបិ, អាចិក្ខតិបិ, អនុសាសតិបិ, អក្កោសតិបិ.

វណ្ណំ ភណតិ នាម ទ្វេ មគ្គេ ថោមេតិ វណ្ណេតិ បសំសតិ.

អវណ្ណំ ភណតិ នាម ទ្វេ មគ្គេ ខុំសេតិ វម្ភេតិ គរហតិ.

យាចតិ នាម ទេហិ មេ, អរហសិ មេ ទាតុន្តិ.

អាយាចតិ នាម កទា តេ មាតា បសីទិស្សតិ, កទា តេ បិតា បសីទិស្សតិ, កទា តេ ទេវតាយោ បសីទិស្សន្តិ, កទា [កទា តេ (ស្យា.)] សុខណោ សុលយោ សុមុហុត្តោ ភវិស្សតិ, កទា តេ មេថុនំ ធម្មំ លភិស្សាមីតិ.

បុច្ឆតិ នាម កថំ ត្វំ សាមិកស្ស ទេសិ, កថំ ជារស្ស ទេសីតិ?

បដិបុច្ឆតិ នាម ឯវំ កិរ ត្វំ សាមិកស្ស ទេសិ, ឯវំ ជារស្ស ទេសីតិ.

អាចិក្ខតិ នាម បុដ្ឋោ ភណតិ – ‘‘ឯវំ ទេហិ. ឯវំ ទេន្តា សាមិកស្ស បិយា ភវិស្សសិ មនាបា ចា’’តិ.

អនុសាសតិ នាម អបុដ្ឋោ ភណតិ – ‘‘ឯវំ ទេហិ. ឯវំ ទេន្តា សាមិកស្ស បិយា ភវិស្សតិ មនាបា ចា’’តិ.

អក្កោសតិ នាម អនិមិត្តាសិ, និមិត្តមត្តាសិ, អលោហិតាសិ, ធុវលោហិតាសិ, ធុវចោឡាសិ, បគ្ឃរន្តីសិ, សិខរណីសិ, ឥត្ថិបណ្ឌកាសិ, វេបុរិសិកាសិ, សម្ភិន្នាសិ, ឧភតោព្យញ្ជនាសីតិ.

២៨៦. ឥត្ថី ច ហោតិ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ យាចតិបិ អាយាចតិបិ បុច្ឆតិបិ បដិបុច្ឆតិបិ អាចិក្ខតិបិ អនុសាសតិបិ អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស…បេ….

ទ្វេ ឥត្ថិយោ ទ្វិន្នំ ឥត្ថីនំ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ទ្វិន្នំ ឥត្ថីនំ វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណំបិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ទ្វិន្នំ សង្ឃាទិសេសានំ…បេ….

ឥត្ថី ច បណ្ឌកោ ច ឧភិន្នំ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ឧភិន្នំ វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសេន ទុក្កដស្ស…បេ….

ឥត្ថី ច ហោតិ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ ឋបេត្វា អធក្ខកំ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ….

ទ្វេ ឥត្ថិយោ ទ្វិន្នំ ឥត្ថីនំ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ទ្វិន្នំ ឥត្ថីនំ វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ ឋបេត្វា អធក្ខកំ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ទ្វិន្នំ ថុល្លច្ចយានំ…បេ….

ឥត្ថី ច បណ្ឌកោ ច ឧភិន្នំ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ឧភិន្នំ វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ ឋបេត្វា អធក្ខកំ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយេន ទុក្កដស្ស…បេ….

ឥត្ថី ច ហោតិ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា ឧព្ភក្ខកំ អធោជាណុមណ្ឌលំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស…បេ….

ទ្វេ ឥត្ថិយោ ទ្វិន្នំ ឥត្ថីនំ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ទ្វិន្នំ ឥត្ថីនំ ឧព្ភក្ខកំ អធោជាណុមណ្ឌលំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ទ្វិន្នំ ទុក្កដានំ…បេ….

ឥត្ថី ច បណ្ឌកោ ច ឧភិន្នំ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ឧភិន្នំ ឧព្ភក្ខកំ អធោជាណុមណ្ឌលំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ទ្វិន្នំ ទុក្កដានំ…បេ….

ឥត្ថី ច ហោតិ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា កាយបដិពទ្ធំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស…បេ….

ទ្វេ ឥត្ថិយោ ទ្វិន្នំ ឥត្ថីនំ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ទ្វិន្នំ ឥត្ថីនំ កាយបដិពទ្ធំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ទ្វិន្នំ ទុក្កដានំ…បេ….

ឥត្ថី ច បណ្ឌកោ ច ឧភិន្នំ ឥត្ថិសញ្ញី សារត្តោ ច. ភិក្ខុ ច នំ ឧភិន្នំ កាយបដិពទ្ធំ អាទិស្ស វណ្ណម្បិ ភណតិ អវណ្ណម្បិ ភណតិ…បេ… អក្កោសតិបិ, អាបត្តិ ទ្វិន្នំ ទុក្កដានំ…បេ….

២៨៧. អនាបត្តិ អត្ថបុរេក្ខារស្ស, ធម្មបុរេក្ខារស្ស, អនុសាសនិបុរេក្ខារស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

វិនីតវត្ថុឧទ្ទានគាថា

លោហិតំ កក្កសាកិណ្ណំ, ខរំ ទីឃញ្ច វាបិតំ;

កច្ចិ សំសីទតិ មគ្គោ, សទ្ធា ទានេន កម្មុនាតិ.

វិនីតវត្ថុ

២៨៨. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ឥត្ថី នវរត្តំ កម្ពលំ បារុតា ហោតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘លោហិតំ ខោ តេ, ភគិនី’’តិ. សា ន បដិវិជានិ. ‘‘អាមាយ្យ, នវរត្តោ កម្ពលោ’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ ‘‘ភគវតា សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, កច្ចិ នុ ខោ អហំ សង្ឃាទិសេសំ អាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, សង្ឃាទិសេសស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ឥត្ថី ខរកម្ពលំ បារុតា ហោតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘កក្កសលោមំ ខោ តេ, ភគិនី’’តិ. សា ន បដិវិជានិ. ‘‘អាមាយ្យ, ខរកម្ពលកោ’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, សង្ឃាទិសេសស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ឥត្ថី នវាវុតំ កម្ពលំ បារុតា ហោតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘អាកិណ្ណលោមំ ខោ តេ, ភគិនី’’តិ. សា ន បដិវិជានិ. ‘‘អាមាយ្យ, នវាវុតោ កម្ពលោ’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, សង្ឃាទិសេសស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ឥត្ថី ខរកម្ពលំ បារុតា ហោតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘ខរលោមំ ខោ តេ, ភគិនី’’តិ. សា ន បដិវិជានិ. ‘‘អាមាយ្យ, ខរកម្ពលកោ’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, សង្ឃាទិសេសស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ឥត្ថី បាវារំ [ទីឃបាវារំ (ស្យា.)] បារុតា ហោតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘ទីឃលោមំ ខោ តេ, ភគិនី’’តិ. សា ន បដិវិជានិ. ‘‘អាមាយ្យ, បាវារោ’’ [ទីឃបាវារោ (ស្យា.)] តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, សង្ឃាទិសេសស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

២៨៩. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ឥត្ថី ខេត្តំ វបាបេត្វា អាគច្ឆតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘វាបិតំ ខោ តេ, ភគិនី’’តិ? សា ន បដិវិជានិ. ‘‘អាមាយ្យ, នោ ច ខោ បដិវុត្ត’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, សង្ឃាទិសេសស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បរិព្ពាជិកំ បដិបថេ បស្សិត្វា សារត្តោ តំ បរិព្ពាជិកំ ឯតទវោច – ‘‘កច្ចិ, ភគិនិ, មគ្គោ សំសីទតី’’តិ? សា ន បដិវិជានិ. ‘‘អាម ភិក្ខុ, បដិបជ្ជិស្សសី’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, សង្ឃាទិសេសស្ស; អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ អញ្ញតរំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘សទ្ធាសិ ត្វំ, ភគិនិ. អបិច, យំ សាមិកស្ស ទេសិ តំ នាម្ហាកំ ទេសី’’តិ. ‘‘កិំ, ភន្តេ’’តិ? ‘‘មេថុនធម្ម’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ សង្ឃាទិសេស’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ អញ្ញតរំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘សទ្ធាសិ ត្វំ, ភគិនិ. អបិច, យំ អគ្គទានំ តំ នាម្ហាកំ ទេសី’’តិ. ‘‘កិំ, ភន្តេ, អគ្គទាន’’ន្តិ? ‘‘មេថុនធម្ម’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ សង្ឃាទិសេស’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ឥត្ថី កម្មំ ករោតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សារត្តោ តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘តិដ្ឋ, ភគិនិ, អហំ ករិស្សាមីតិ…បេ… និសីទ, ភគិនិ, អហំ ករិស្សាមីតិ…បេ… និបជ្ជ, ភគិនិ, អហំ ករិស្សាមី’’តិ. សា ន បដិវិជានិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, សង្ឃាទិសេសស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.