២. រតនសិក្ខាបទំ

៥០២. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អចិរវតិយា នទិយា នហាយតិ. អញ្ញតរោបិ ព្រាហ្មណោ បញ្ចសតានំ ថវិកំ ថលេ និក្ខិបិត្វា អចិរវតិយា នទិយា នហាយន្តោ វិស្សរិត្វា អគមាសិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ – ‘‘តស្សាយំ ព្រាហ្មណស្ស ថវិកា, មា ឥធ នស្សី’’តិ អគ្គហេសិ. អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណោ សរិត្វា តុរិតោ អាធាវិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘អបិ មេ, ភោ, ថវិកំ បស្សេយ្យាសី’’តិ? ‘‘ហន្ទ, ព្រាហ្មណា’’តិ អទាសិ. អថ ខោ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ អហំ ឧបាយេន ឥមស្ស ភិក្ខុនោ បុណ្ណបត្តំ ន ទទេយ្យ’’ន្តិ! ‘‘ន មេ, ភោ, បញ្ចសតានិ, សហស្សំ មេ’’តិ បលិពុន្ធេត្វា មុញ្ចិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខុ រតនំ ឧគ្គហេស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, រតនំ ឧគ្គហេសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, រតនំ ឧគ្គហេស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ រតនំ វា រតនសម្មតំ វា ឧគ្គណ្ហេយ្យ វា ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥០៣. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយា ឧស្សវោ ហោតិ. មនុស្សា អលង្កតប្បដិយត្តា ឧយ្យានំ គច្ឆន្តិ. វិសាខាបិ មិគារមាតា អលង្កតប្បដិយត្តា ‘‘ឧយ្យានំ គមិស្សាមី’’តិ គាមតោ និក្ខមិត្វា – ‘‘ក្យាហំ ករិស្សាមិ ឧយ្យានំ គន្ត្វា, យំនូនាហំ ភគវន្តំ បយិរុបាសេយ្យ’’ន្តិ អាភរណំ ឱមុញ្ចិត្វា ឧត្តរាសង្គេន ភណ្ឌិកំ ពន្ធិត្វា ទាសិយា អទាសិ – ‘‘ហន្ទ, ជេ, ឥមំ ភណ្ឌិកំ គណ្ហាហី’’តិ. អថ ខោ វិសាខា មិគារមាតា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ វិសាខំ មិគារមាតរំ ភគវា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ វិសាខា មិគារមាតា ភគវតា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតា សមាទបិតា សមុត្តេជិតា សម្បហំសិតា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ សា ទាសី តំ ភណ្ឌិកំ វិស្សរិត្វា អគមាសិ. ភិក្ខូ បស្សិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, ឧគ្គហេត្វា និក្ខិបថា’’តិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រតនំ វា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបិតុំ – ‘‘យស្ស ភវិស្សតិ សោ ហរិស្សតី’’តិ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ រតនំ វា រតនសម្មតំ វា, អញ្ញត្រ អជ្ឈារាមា, ឧគ្គណ្ហេយ្យ វា ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥០៤. តេន ខោ បន សមយេន កាសីសុ ជនបទេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស កម្មន្តគាមោ ហោតិ. តេន ច គហបតិនា អន្តេវាសី អាណត្តោ ហោតិ – ‘‘សចេ ភទន្តា អាគច្ឆន្តិ ភត្តំ ករេយ្យាសី’’តិ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ កាសីសុ ជនបទេ ចារិកំ ចរមានា យេន អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស កម្មន្តគាមោ តេនុបសង្កមិំសុ. អទ្ទសា ខោ សោ បុរិសោ តេ ភិក្ខូ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ. ទិស្វាន យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ អភិវាទេត្វា ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេន្តុ, ភន្តេ, អយ្យា ស្វាតនាយ គហបតិនោ ភត្ត’’ន្តិ. អធិវាសេសុំ ខោ តេ ភិក្ខូ តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ សោ បុរិសោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា កាលំ អារោចាបេត្វា អង្គុលិមុទ្ទិកំ ឱមុញ្ចិត្វា តេ ភិក្ខូ ភត្តេន បរិវិសិត្វា – ‘‘អយ្យា ភុញ្ជិត្វា គច្ឆន្តុ, អហម្បិ កម្មន្តំ គមិស្សាមី’’តិ អង្គុលិមុទ្ទិកំ វិស្សរិត្វា អគមាសិ. ភិក្ខូ បស្សិត្វា – ‘‘សចេ មយំ គមិស្សាម នស្សិស្សតាយំ អង្គុលិមុទ្ទិកា’’តិ តត្ថេវ អច្ឆិំសុ. អថ ខោ សោ បុរិសោ កម្មន្តា អាគច្ឆន្តោ តេ ភិក្ខូ បស្សិត្វា ឯតទវោច – ‘‘កិស្ស, ភន្តេ, អយ្យា ឥធេវ អច្ឆន្តី’’តិ? អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តស្ស បុរិសស្ស ឯតមត្ថំ អារោចេត្វា សាវត្ថិំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រតនំ វា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ វា អជ្ឈាវសថេ វា ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបិតុំ – យស្ស ភវិស្សតិ សោ ហរិស្សតី’’តិ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥០៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ រតនំ វា រតនសម្មតំ វា, អញ្ញត្រ អជ្ឈារាមា វា អជ្ឈាវសថា វា, ឧគ្គណ្ហេយ្យ វា ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយំ. រតនំ វា បន ភិក្ខុនា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ វា អជ្ឈាវសថេ វា ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបិតព្ពំ – ‘យស្ស ភវិស្សតិ សោ ហរិស្សតី’តិ. អយំ តត្ថ សាមីចី’’តិ.

៥០៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

រតនំ នាម មុត្តា មណិ វេឡុរិយោ សង្ខោ សិលា បវាលំ រជតំ ជាតរូបំ លោហិតង្កោ [លោហិតកោ (?)] មសារគល្លំ.

រតនសម្មតំ នាម យំ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ, ឯតំ រតនសម្មតំ នាម.

អញ្ញត្រ អជ្ឈារាមា វា អជ្ឈាវសថា វាតិ ឋបេត្វា អជ្ឈារាមំ អជ្ឈាវសថំ.

អជ្ឈារាមោ នាម បរិក្ខិត្តស្ស អារាមស្ស អន្តោ អារាមោ, អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារោ.

អជ្ឈាវសថោ នាម បរិក្ខិត្តស្ស អាវសថស្ស អន្តោ អាវសថោ, អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារោ.

ឧគ្គណ្ហេយ្យាតិ សយំ គណ្ហាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ឧគ្គណ្ហាបេយ្យាតិ អញ្ញំ គាហាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

រតនំ វា បន ភិក្ខុនា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ វា អជ្ឈាវសថេ វា ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបិតព្ពន្តិ រូបេន វា និមិត្តេន វា សញ្ញាណំ កត្វា និក្ខិបិត្វា អាចិក្ខិតព្ពំ – ‘‘យស្ស ភណ្ឌំ នដ្ឋំ សោ អាគច្ឆតូ’’តិ. សចេ តត្ថ អាគច្ឆតិ សោ វត្តព្ពោ – ‘‘អាវុសោ, កីទិសំ តេ ភណ្ឌ’’ន្តិ? សចេ រូបេន វា និមិត្តេន វា សម្បាទេតិ ទាតព្ពំ, នោ ចេ សម្បាទេតិ ‘‘វិចិនាហិ អាវុសោ’’តិ វត្តព្ពោ. តម្ហា អាវាសា បក្កមន្តេន យេ តត្ថ ហោន្តិ ភិក្ខូ បតិរូបា, តេសំ ហត្ថេ និក្ខិបិត្វា បក្កមិតព្ពំ. នោ ចេ ហោន្តិ ភិក្ខូ បតិរូបា, យេ តត្ថ ហោន្តិ គហបតិកា បតិរូបា, តេសំ ហត្ថេ និក្ខិបិត្វា បក្កមិតព្ពំ.

អយំ តត្ថ សាមីចីតិ អយំ តត្ថ អនុធម្មតា.

៥០៧. អនាបត្តិ រតនំ វា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ វា អជ្ឈាវសថេ វា ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបតិ – ‘‘យស្ស ភវិស្សតិ សោ ហរិស្សតី’’តិ, រតនសម្មតំ វិស្សាសំ គណ្ហាតិ, តាវកាលិកំ គណ្ហាតិ, បំសុកូលសញ្ញិស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

រតនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.