៩. រតនវគ្គោ

១. អន្តេបុរសិក្ខាបទំ

៤៩៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន រាជា បសេនទិ កោសលោ ឧយ្យានបាលំ អាណាបេសិ – ‘‘គច្ឆ, ភណេ, ឧយ្យានំ សោធេហិ. ឧយ្យានំ គមិស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ សោ ឧយ្យានបាលោ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស បដិស្សុត្វា ឧយ្យានំ សោធេន្តោ អទ្ទស ភគវន្តំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នំ. ទិស្វាន យេន រាជា បសេនទិ កោសលោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ឯតទវោច – ‘‘សុទ្ធំ, ទេវ, ឧយ្យានំ. អបិច, ភគវា តត្ថ និសិន្នោ’’តិ. ‘‘ហោតុ, ភណេ! មយំ ភគវន្តំ បយិរុបាសិស្សាមា’’តិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ឧយ្យានំ គន្ត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ឧបាសកោ ភគវន្តំ បយិរុបាសន្តោ និសិន្នោ ហោតិ. អទ្ទសា ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ តំ ឧបាសកំ ភគវន្តំ បយិរុបាសន្តំ និសិន្នំ. ទិស្វាន ភីតោ អដ្ឋាសិ. អថ ខោ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘នារហតាយំ បុរិសោ បាបោ ហោតុំ, យថា ភគវន្តំ បយិរុបាសតី’’តិ. យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ ខោ សោ ឧបាសកោ ភគវតោ គារវេន រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ នេវ អភិវាទេសិ ន បច្ចុដ្ឋាសិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អនត្តមនោ អហោសិ – ‘‘កថញ្ហិ នាមាយំ បុរិសោ មយិ អាគតេ នេវ អភិវាទេស្សតិ ន បច្ចុដ្ឋេស្សតី’’តិ! អថ ខោ ភគវា រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ អនត្តមនំ វិទិត្វា រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ឯតទវោច – ‘‘ឯសោ ខោ, មហារាជ, ឧបាសកោ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ កាមេសុ វីតរាគោ’’តិ. អថ ខោ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘នារហតាយំ ឧបាសកោ ឱរកោ ហោតុំ, ភគវាបិ ឥមស្ស វណ្ណំ ភាសតី’’តិ. តំ ឧបាសកំ ឯតទវោច – ‘‘វទេយ្យាសិ, ឧបាសក, យេន អត្ថោ’’តិ. ‘‘សុដ្ឋុ, ទេវា’’តិ. អថ ខោ ភគវា រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវតា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតោ សមាទបិតោ សមុត្តេជិតោ សម្បហំសិតោ ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

៤៩៥. តេន ខោ បន សមយេន រាជា បសេនទិ កោសលោ ឧបរិបាសាទវរគតោ ហោតិ. អទ្ទសា ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ តំ ឧបាសកំ រថិកាយ [រថិយាយ (ឥតិបិ)] ឆត្តបាណិំ គច្ឆន្តំ. ទិស្វាន បក្កោសាបេត្វា ឯតទវោច – ‘‘ត្វំ កិរ, ឧបាសក, ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ. សាធុ, ឧបាសក, អម្ហាកំ ឥត្ថាគារំ ធម្មំ វាចេហី’’តិ. ‘‘យមហំ [យម្បាហំ (សី.)], ទេវ, ជានាមិ អយ្យានំ វាហសា, អយ្យាវ ទេវស្ស ឥត្ថាគារំ ធម្មំ វាចេស្សន្តី’’តិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ – ‘‘សច្ចំ ខោ ឧបាសកោ អាហា’’តិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ, ភន្តេ, ភគវា ឯកំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុ យោ អម្ហាកំ ឥត្ថាគារំ ធម្មំ វាចេស្សតី’’តិ. អថ ខោ ភគវា រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ…បេ… បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘តេនហានន្ទ, រញ្ញោ ឥត្ថាគារំ ធម្មំ វាចេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា កាលេន កាលំ បវិសិត្វា រញ្ញោ ឥត្ថាគារំ ធម្មំ វាចេតិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ.

៤៩៦. តេន ខោ បន សមយេន រាជា បសេនទិ កោសលោ មល្លិកាយ ទេវិយា សទ្ធិំ សយនគតោ ហោតិ. អទ្ទសា ខោ មល្លិកា ទេវី អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន សហសា វុដ្ឋាសិ; បីតកមដ្ឋំ ទុស្សំ បភស្សិត្ថ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ តតោវ បដិនិវត្តិត្វា អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតោ រញ្ញោ អន្តេបុរំ បវិសិស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, អានន្ទ, បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតោ រញ្ញោ អន្តេបុរំ បវិសសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, អានន្ទ, បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតោ រញ្ញោ អន្តេបុរំ បវិសិស្សសិ! នេតំ, អានន្ទ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –

៤៩៧. [អ. និ. ១០.៤៥] ‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា រាជន្តេបុរប្បវេសនេ. កតមេ ទស? ឥធ, ភិក្ខវេ, រាជា មហេសិយា សទ្ធិំ និសិន្នោ ហោតិ, តត្ថ ភិក្ខុ បវិសតិ. មហេសី វា ភិក្ខុំ ទិស្វា សិតំ បាតុករោតិ. ភិក្ខុ វា មហេសិំ ទិស្វា សិតំ បាតុករោតិ. តត្ថ រញ្ញោ ឯវំ ហោតិ – ‘‘អទ្ធា ឥមេសំ កតំ វា ករិស្សន្តិ វា’’តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា ពហុកិច្ចោ ពហុករណីយោ. អញ្ញតរំ ឥត្ថិំ គន្ត្វា នស្សរតិ. សា តេន គព្ភំ គណ្ហិ. តត្ថ រញ្ញោ ឯវំ ហោតិ – ‘‘ន ខោ ឥធ អញ្ញោ កោចិ បវិសតិ អញ្ញត្រ បព្ពជិតេន. សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’’ន្តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ អន្តេបុរេ អញ្ញតរំ រតនំ នស្សតិ. តត្ថ រញ្ញោ ឯវំ ហោតិ – ‘‘ន ខោ ឥធ អញ្ញោ កោចិ បវិសតិ អញ្ញត្រ បព្ពជិតេន. សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’’ន្តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ អន្តេបុរេ អព្ភន្តរា គុយ្ហមន្តា ពហិទ្ធា សម្ភេទំ គច្ឆន្តិ. តត្ថ រញ្ញោ ឯវំ ហោតិ – ‘‘ន ខោ ឥធ អញ្ញោ កោចិ បវិសតិ អញ្ញត្រ បព្ពជិតេន. សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’’ន្តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ អន្តេបុរេ បុត្តោ វា បិតរំ បត្ថេតិ បិតា វា បុត្តំ បត្ថេតិ. តេសំ ឯវំ ហោតិ – ‘‘ន ខោ ឥធ អញ្ញោ កោចិ បវិសតិ អញ្ញត្រ បព្ពជិតេន. សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’’ន្តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា នីចដ្ឋានិយំ ឧច្ចេ ឋានេ ឋបេតិ. យេសំ តំ អមនាបំ តេសំ ឯវំ ហោតិ – ‘‘រាជា ខោ បព្ពជិតេន សំសដ្ឋោ. សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’’ន្តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ឆដ្ឋោ អាទីនវោ, រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា ឧច្ចដ្ឋានិយំ នីចេ ឋានេ ឋបេតិ. យេសំ តំ អមនាបំ តេសំ ឯវំ ហោតិ – ‘‘រាជា ខោ បព្ពជិតេន សំសដ្ឋោ. សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’’ន្តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, សត្តមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា អកាលេ សេនំ ឧយ្យោជេតិ. យេសំ តំ អមនាបំ តេសំ ឯវំ ហោតិ – ‘‘រាជា ខោ បព្ពជិតេន សំសដ្ឋោ. សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’’ន្តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា កាលេ សេនំ ឧយ្យោជេត្វា អន្តរាមគ្គតោ និវត្តាបេតិ. យេសំ តំ អមនាបំ តេសំ ឯវំ ហោតិ – ‘‘‘រាជា ខោ បព្ពជិតេន សំសដ្ឋោ. សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’’ន្តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, នវមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ រាជន្តេបុរំ ហត្ថិសម្មទ្ទំ អស្សសម្មទ្ទំ រថសម្មទ្ទំ រជ្ជនីយានិ [រជ្ជនីយានិ (ក.)] រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពានិ, យានិ ន បព្ពជិតស្ស សារុប្បានិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទសមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស អាទីនវា រាជន្តេបុរប្បវេសនេ’’តិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ទុព្ភរតាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៩៨. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស [មុទ្ធាភិសិត្តស្ស (ស្យា.)] អនិក្ខន្តរាជកេ អនិគ្គតរតនកេ បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតោ ឥន្ទខីលំ អតិក្កាមេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៩៩. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ខត្តិយោ នាម ឧភតោ សុជាតោ ហោតិ, មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ, យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបកុដ្ឋោ ជាតិវាទេន.

មុទ្ធាវសិត្តោ នាម ខត្តិយាភិសេកេន អភិសិត្តោ ហោតិ.

អនិក្ខន្តរាជកេតិ រាជា សយនិឃរា អនិក្ខន្តោ ហោតិ.

អនិគ្គតរតនកេតិ មហេសី សយនិឃរា អនិក្ខន្តា ហោតិ, ឧភោ វា អនិក្ខន្តា ហោន្តិ.

បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតោតិ បុព្ពេ អនាមន្តេត្វា.

ឥន្ទខីលោ នាម សយនិឃរស្ស ឧម្មារោ វុច្ចតិ.

សយនិឃរំ នាម យត្ថ កត្ថចិ រញ្ញោ សយនំ បញ្ញត្តំ ហោតិ, អន្តមសោ សាណិបាការបរិក្ខិត្តម្បិ.

ឥន្ទខីលំ អតិក្កាមេយ្យាតិ បឋមំ បាទំ ឧម្មារំ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ទុតិយំ បាទំ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៥០០. អប្បដិសំវិទិតេ អប្បដិសំវិទិតសញ្ញី ឥន្ទខីលំ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អប្បដិសំវិទិតេ វេមតិកោ ឥន្ទខីលំ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អប្បដិសំវិទិតេ បដិសំវិទិតសញ្ញី ឥន្ទខីលំ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

បដិសំវិទិតេ អប្បដិសំវិទិតសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បដិសំវិទិតេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បដិសំវិទិតេ បដិសំវិទិតសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៥០១. អនាបត្តិ បដិសំវិទិតេ, ន ខត្តិយោ ហោតិ, ន ខត្តិយាភិសេកេន អភិសិត្តោ ហោតិ, រាជា សយនិឃរា និក្ខន្តោ ហោតិ, មហេសី សយនិឃរា និក្ខន្តា ហោតិ, ឧភោ វា និក្ខន្តា ហោន្តិ, ន សយនិឃរេ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

អន្តេបុរសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បឋមំ.

២. រតនសិក្ខាបទំ

៥០២. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អចិរវតិយា នទិយា នហាយតិ. អញ្ញតរោបិ ព្រាហ្មណោ បញ្ចសតានំ ថវិកំ ថលេ និក្ខិបិត្វា អចិរវតិយា នទិយា នហាយន្តោ វិស្សរិត្វា អគមាសិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ – ‘‘តស្សាយំ ព្រាហ្មណស្ស ថវិកា, មា ឥធ នស្សី’’តិ អគ្គហេសិ. អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណោ សរិត្វា តុរិតោ អាធាវិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘អបិ មេ, ភោ, ថវិកំ បស្សេយ្យាសី’’តិ? ‘‘ហន្ទ, ព្រាហ្មណា’’តិ អទាសិ. អថ ខោ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ អហំ ឧបាយេន ឥមស្ស ភិក្ខុនោ បុណ្ណបត្តំ ន ទទេយ្យ’’ន្តិ! ‘‘ន មេ, ភោ, បញ្ចសតានិ, សហស្សំ មេ’’តិ បលិពុន្ធេត្វា មុញ្ចិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខុ រតនំ ឧគ្គហេស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, រតនំ ឧគ្គហេសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, រតនំ ឧគ្គហេស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ រតនំ វា រតនសម្មតំ វា ឧគ្គណ្ហេយ្យ វា ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥០៣. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយា ឧស្សវោ ហោតិ. មនុស្សា អលង្កតប្បដិយត្តា ឧយ្យានំ គច្ឆន្តិ. វិសាខាបិ មិគារមាតា អលង្កតប្បដិយត្តា ‘‘ឧយ្យានំ គមិស្សាមី’’តិ គាមតោ និក្ខមិត្វា – ‘‘ក្យាហំ ករិស្សាមិ ឧយ្យានំ គន្ត្វា, យំនូនាហំ ភគវន្តំ បយិរុបាសេយ្យ’’ន្តិ អាភរណំ ឱមុញ្ចិត្វា ឧត្តរាសង្គេន ភណ្ឌិកំ ពន្ធិត្វា ទាសិយា អទាសិ – ‘‘ហន្ទ, ជេ, ឥមំ ភណ្ឌិកំ គណ្ហាហី’’តិ. អថ ខោ វិសាខា មិគារមាតា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ វិសាខំ មិគារមាតរំ ភគវា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ វិសាខា មិគារមាតា ភគវតា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតា សមាទបិតា សមុត្តេជិតា សម្បហំសិតា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ សា ទាសី តំ ភណ្ឌិកំ វិស្សរិត្វា អគមាសិ. ភិក្ខូ បស្សិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, ឧគ្គហេត្វា និក្ខិបថា’’តិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រតនំ វា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបិតុំ – ‘‘យស្ស ភវិស្សតិ សោ ហរិស្សតី’’តិ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ រតនំ វា រតនសម្មតំ វា, អញ្ញត្រ អជ្ឈារាមា, ឧគ្គណ្ហេយ្យ វា ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥០៤. តេន ខោ បន សមយេន កាសីសុ ជនបទេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស កម្មន្តគាមោ ហោតិ. តេន ច គហបតិនា អន្តេវាសី អាណត្តោ ហោតិ – ‘‘សចេ ភទន្តា អាគច្ឆន្តិ ភត្តំ ករេយ្យាសី’’តិ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ កាសីសុ ជនបទេ ចារិកំ ចរមានា យេន អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស កម្មន្តគាមោ តេនុបសង្កមិំសុ. អទ្ទសា ខោ សោ បុរិសោ តេ ភិក្ខូ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ. ទិស្វាន យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ អភិវាទេត្វា ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេន្តុ, ភន្តេ, អយ្យា ស្វាតនាយ គហបតិនោ ភត្ត’’ន្តិ. អធិវាសេសុំ ខោ តេ ភិក្ខូ តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ សោ បុរិសោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា កាលំ អារោចាបេត្វា អង្គុលិមុទ្ទិកំ ឱមុញ្ចិត្វា តេ ភិក្ខូ ភត្តេន បរិវិសិត្វា – ‘‘អយ្យា ភុញ្ជិត្វា គច្ឆន្តុ, អហម្បិ កម្មន្តំ គមិស្សាមី’’តិ អង្គុលិមុទ្ទិកំ វិស្សរិត្វា អគមាសិ. ភិក្ខូ បស្សិត្វា – ‘‘សចេ មយំ គមិស្សាម នស្សិស្សតាយំ អង្គុលិមុទ្ទិកា’’តិ តត្ថេវ អច្ឆិំសុ. អថ ខោ សោ បុរិសោ កម្មន្តា អាគច្ឆន្តោ តេ ភិក្ខូ បស្សិត្វា ឯតទវោច – ‘‘កិស្ស, ភន្តេ, អយ្យា ឥធេវ អច្ឆន្តី’’តិ? អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តស្ស បុរិសស្ស ឯតមត្ថំ អារោចេត្វា សាវត្ថិំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រតនំ វា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ វា អជ្ឈាវសថេ វា ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបិតុំ – យស្ស ភវិស្សតិ សោ ហរិស្សតី’’តិ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥០៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ រតនំ វា រតនសម្មតំ វា, អញ្ញត្រ អជ្ឈារាមា វា អជ្ឈាវសថា វា, ឧគ្គណ្ហេយ្យ វា ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយំ. រតនំ វា បន ភិក្ខុនា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ វា អជ្ឈាវសថេ វា ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបិតព្ពំ – ‘យស្ស ភវិស្សតិ សោ ហរិស្សតី’តិ. អយំ តត្ថ សាមីចី’’តិ.

៥០៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

រតនំ នាម មុត្តា មណិ វេឡុរិយោ សង្ខោ សិលា បវាលំ រជតំ ជាតរូបំ លោហិតង្កោ [លោហិតកោ (?)] មសារគល្លំ.

រតនសម្មតំ នាម យំ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ, ឯតំ រតនសម្មតំ នាម.

អញ្ញត្រ អជ្ឈារាមា វា អជ្ឈាវសថា វាតិ ឋបេត្វា អជ្ឈារាមំ អជ្ឈាវសថំ.

អជ្ឈារាមោ នាម បរិក្ខិត្តស្ស អារាមស្ស អន្តោ អារាមោ, អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារោ.

អជ្ឈាវសថោ នាម បរិក្ខិត្តស្ស អាវសថស្ស អន្តោ អាវសថោ, អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារោ.

ឧគ្គណ្ហេយ្យាតិ សយំ គណ្ហាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ឧគ្គណ្ហាបេយ្យាតិ អញ្ញំ គាហាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

រតនំ វា បន ភិក្ខុនា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ វា អជ្ឈាវសថេ វា ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបិតព្ពន្តិ រូបេន វា និមិត្តេន វា សញ្ញាណំ កត្វា និក្ខិបិត្វា អាចិក្ខិតព្ពំ – ‘‘យស្ស ភណ្ឌំ នដ្ឋំ សោ អាគច្ឆតូ’’តិ. សចេ តត្ថ អាគច្ឆតិ សោ វត្តព្ពោ – ‘‘អាវុសោ, កីទិសំ តេ ភណ្ឌ’’ន្តិ? សចេ រូបេន វា និមិត្តេន វា សម្បាទេតិ ទាតព្ពំ, នោ ចេ សម្បាទេតិ ‘‘វិចិនាហិ អាវុសោ’’តិ វត្តព្ពោ. តម្ហា អាវាសា បក្កមន្តេន យេ តត្ថ ហោន្តិ ភិក្ខូ បតិរូបា, តេសំ ហត្ថេ និក្ខិបិត្វា បក្កមិតព្ពំ. នោ ចេ ហោន្តិ ភិក្ខូ បតិរូបា, យេ តត្ថ ហោន្តិ គហបតិកា បតិរូបា, តេសំ ហត្ថេ និក្ខិបិត្វា បក្កមិតព្ពំ.

អយំ តត្ថ សាមីចីតិ អយំ តត្ថ អនុធម្មតា.

៥០៧. អនាបត្តិ រតនំ វា រតនសម្មតំ វា អជ្ឈារាមេ វា អជ្ឈាវសថេ វា ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា និក្ខិបតិ – ‘‘យស្ស ភវិស្សតិ សោ ហរិស្សតី’’តិ, រតនសម្មតំ វិស្សាសំ គណ្ហាតិ, តាវកាលិកំ គណ្ហាតិ, បំសុកូលសញ្ញិស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

រតនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.

៣. វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទំ

៥០៨. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ វិកាលេ គាមំ បវិសិត្វា សភាយំ និសីទិត្វា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ កថេន្តិ, សេយ្យថិទំ – [ឥមា តិរច្ឆានកថាយោ ទី. ១.១៧; ម. និ. ២.២២៣; សំ. និ.; អ. និ. ១០.៦៩] រាជកថំ ចោរកថំ មហាមត្តកថំ សេនាកថំ ភយកថំ យុទ្ធកថំ អន្នកថំ បានកថំ វត្ថកថំ សយនកថំ មាលាកថំ គន្ធកថំ ញាតិកថំ យានកថំ គាមកថំ និគមកថំ នគរកថំ ជនបទកថំ ឥត្ថិកថំ [ឥត្ថិកថំ បុរិសកថំ (ក.) មជ្ឈិមបណ្ណាសដ្ឋកថា ១៥៦ បិដ្ឋេ ឱលោកេតព្ពា] សូរកថំ វិសិខាកថំ កុម្ភដ្ឋានកថំ បុព្ពបេតកថំ នានត្តកថំ លោកក្ខាយិកំ សមុទ្ទក្ខាយិកំ ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វា. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា វិកាលេ គាមំ បវិសិត្វា សភាយំ និសីទិត្វា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ កថេស្សន្តិ, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ…បេ… ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វា, សេយ្យថាបិ គិហី កាមភោគិនោ’’តិ!

អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ វិកាលេ គាមំ បវិសិត្វា សភាយំ និសីទិត្វា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ កថេស្សន្តិ, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ…បេ… ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វា’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, វិកាលេ គាមំ បវិសិត្វា សភាយំ និសីទិត្វា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ កថេថ, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ…បេ… ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, វិកាលេ គាមំ បវិសិត្វា សភាយំ និសីទិត្វា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ កថេស្សថ, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ…បេ… ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វា! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ វិកាលេ គាមំ បវិសេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥០៩. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ កោសលេសុ ជនបទេ សាវត្ថិំ គច្ឆន្តា សាយំ អញ្ញតរំ គាមំ ឧបគច្ឆិំសុ. មនុស្សា តេ ភិក្ខូ បស្សិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘‘បវិសថ, ភន្តេ’’តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ – ‘‘ភគវតា បដិក្ខិត្តំ វិកាលេ គាមំ បវិសិតុ’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយន្តា ន បវិសិំសុ. ចោរា តេ ភិក្ខូ អច្ឆិន្ទិំសុ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ សាវត្ថិំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាបុច្ឆា វិកាលេ គាមំ បវិសិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ អនាបុច្ឆា វិកាលេ គាមំ បវិសេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥១០. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ កោសលេសុ ជនបទេ សាវត្ថិំ គច្ឆន្តោ សាយំ អញ្ញតរំ គាមំ ឧបគច្ឆិ. មនុស្សា តំ ភិក្ខុំ បស្សិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘‘បវិសថ, ភន្តេ’’តិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ – ‘‘ភគវតា បដិក្ខិត្តំ អនាបុច្ឆា វិកាលេ គាមំ បវិសិតុ’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយន្តោ ន បាវិសិ. ចោរា តំ ភិក្ខុំ អច្ឆិន្ទិំសុ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ សាវត្ថិំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សន្តំ ភិក្ខុំ អាបុច្ឆា វិកាលេ គាមំ បវិសិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា វិកាលេ គាមំ បវិសេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥១១. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អហិនា ទដ្ឋោ ហោតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ‘‘អគ្គិំ អាហរិស្សាមី’’តិ គាមំ គច្ឆតិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ – ‘‘ភគវតា បដិក្ខិត្តំ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា វិកាលេ គាមំ បវិសិតុ’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយន្តោ ន បាវិសិ…បេ… ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តថារូបេ អច្ចាយិកេ ករណីយេ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា វិកាលេ គាមំ បវិសិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥១២. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា វិកាលេ គាមំ បវិសេយ្យ, អញ្ញត្រ តថារូបា អច្ចាយិកា ករណីយា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៥១៣. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

សន្តោ នាម ភិក្ខុ សក្កា ហោតិ អាបុច្ឆា បវិសិតុំ.

អសន្តោ នាម ភិក្ខុ ន សក្កា ហោតិ អាបុច្ឆា បវិសិតុំ.

វិកាលោ នាម មជ្ឈន្ហិកេ វីតិវត្តេ យាវ អរុណុគ្គមនា.

គាមំ បវិសេយ្យាតិ បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អញ្ញត្រ តថារូបា អច្ចាយិកា ករណីយាតិ ឋបេត្វា តថារូបំ អច្ចាយិកំ ករណីយំ.

៥១៤. វិកាលេ វិកាលសញ្ញី សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា គាមំ បវិសតិ, អញ្ញត្រ តថារូបា អច្ចាយិកា ករណីយា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. វិកាលេ វេមតិកោ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា គាមំ បវិសតិ, អញ្ញត្រ តថារូបា អច្ចាយិកា ករណីយា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. វិកាលេ កាលសញ្ញី សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា គាមំ បវិសតិ, អញ្ញត្រ តថារូបា អច្ចាយិកា ករណីយា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

កាលេ វិកាលសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាលេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាលេ កាលសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៥១៥. អនាបត្តិ តថារូបេ អច្ចាយិកេ ករណីយេ, សន្តំ ភិក្ខុំ អាបុច្ឆា បវិសតិ, អសន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា បវិសតិ, អន្តរារាមំ គច្ឆតិ, ភិក្ខុនុបស្សយំ គច្ឆតិ, តិត្ថិយសេយ្យំ គច្ឆតិ, បដិក្កមនំ គច្ឆតិ, គាមេន មគ្គោ ហោតិ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.

៤. សូចិឃរសិក្ខាបទំ

៥១៦. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ និគ្រោធារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរេន ទន្តការេន ភិក្ខូ បវារិតា ហោន្តិ – ‘‘យេសំ អយ្យានំ សូចិឃរេន អត្ថោ អហំ សូចិឃរេនា’’តិ. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ពហូ សូចិឃរេ វិញ្ញាបេន្តិ. យេសំ ខុទ្ទកា សូចិឃរា តេ មហន្តេ សូចិឃរេ វិញ្ញាបេន្តិ. យេសំ មហន្តា សូចិឃរា តេ ខុទ្ទកេ សូចិឃរេ វិញ្ញាបេន្តិ. អថ ខោ សោ ទន្តការោ ភិក្ខូនំ ពហូ សូចិឃរេ ករោន្តោ ន សក្កោតិ អញ្ញំ វិក្កាយិកំ ភណ្ឌំ កាតុំ, អត្តនាបិ ន យាបេតិ, បុត្តទារោបិស្ស កិលមតិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា ន មត្តំ ជានិត្វា ពហូ សូចិឃរេ វិញ្ញាបេស្សន្តិ! អយំ ឥមេសំ ពហូ សូចិឃរេ ករោន្តោ ន សក្កោតិ អញ្ញំ វិក្កាយិកំ ភណ្ឌំ កាតុំ, អត្តនាបិ ន យាបេតិ, បុត្តទារោបិស្ស កិលមតី’’តិ. អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខូ ន មត្តំ ជានិត្វា ពហូ សូចិឃរេ វិញ្ញាបេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ន មត្តំ ជានិត្វា ពហូ សូចិឃរេ វិញ្ញាបេន្តីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា ន មត្តំ ជានិត្វា ពហូ សូចិឃរេ វិញ្ញាបេស្សន្តិ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥១៧. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អដ្ឋិមយំ វា ទន្តមយំ វា វិសាណមយំ វា សូចិឃរំ ការាបេយ្យ ភេទនកំ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៥១៨. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

អដ្ឋិ នាម យំ កិញ្ចិ អដ្ឋិ.

ទន្តោ នាម ហត្ថិទន្តោ វុច្ចតិ.

វិសាណំ នាម យំ កិញ្ចិ វិសាណំ.

ការាបេយ្យាតិ ករោតិ វា ការាបេតិ វា, បយោគេ ទុក្កដំ. បដិលាភេន ភិន្ទិត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពំ.

៥១៩. អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អត្តនា វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ [បរិយោសាវាបេតិ (ក.)], អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ [បរិយោសាវាបេតិ (ក.)], អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អញ្ញស្សត្ថាយ ករោតិ វា ការាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៥២០. អនាបត្តិ គណ្ឋិកាយ [គណ្ឌិកាយ (ស្យា.)], អរណិកេ, វិធេ [វីឋេ (សី.), វីថេ (ស្យា.)], អញ្ជនិយា, អញ្ជនិសលាកាយ, វាសិជដេ, ឧទកបុញ្ឆនិយា, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

សូចិឃរសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.

៥. មញ្ចបីឋសិក្ខាបទំ

៥២១. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ឧច្ចេ មញ្ចេ សយតិ. អថ ខោ ភគវា សម្ពហុលេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សេនាសនចារិកំ អាហិណ្ឌន្តោ យេនាយស្មតោ ឧបនន្ទស្ស សក្យបុត្តស្ស វិហារោ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាគច្ឆតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សយនំ បស្សតូ’’តិ. អថ ខោ ភគវា តតោវ បដិនិវត្តិត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាសយតោ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសោ វេទិតព្ពោ’’តិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ទុព្ភរតាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥២២. ‘‘នវំ បន ភិក្ខុនា មញ្ចំ វា បីឋំ វា ការយមានេន អដ្ឋង្គុលបាទកំ ការេតព្ពំ សុគតង្គុលេន, អញ្ញត្រ ហេដ្ឋិមាយ អដនិយា; តំ អតិក្កាមយតោ ឆេទនកំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៥២៣. នវំ នាម ករណំ ឧបាទាយ វុច្ចតិ.

មញ្ចោ នាម ចត្តារោ មញ្ចា – មសារកោ, ពុន្ទិកាពទ្ធោ, កុឡីរបាទកោ, អាហច្ចបាទកោ.

បីឋំ នាម ចត្តារិ បីឋានិ – មសារកំ, ពុន្ទិកាពទ្ធំ, កុឡីរបាទកំ, អាហច្ចបាទកំ.

ការយមានេនាតិ ករោន្តោ វា ការាបេន្តោ វា.

អដ្ឋង្គុលបាទកំ ការេតព្ពំ សុគតង្គុលេន, អញ្ញត្រ ហេដ្ឋិមាយ អដនិយាតិ ឋបេត្វា ហេដ្ឋិមំ អដនិំ; តំ អតិក្កាមេត្វា ករោតិ វា ការាបេតិ វា, បយោគេ ទុក្កដំ, បដិលាភេន ឆិន្ទិត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពំ.

៥២៤. អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អត្តនា វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៥២៥. អនាបត្តិ បមាណិកំ ករោតិ, ឩនកំ ករោតិ, អញ្ញេន កតំ បមាណាតិក្កន្តំ បដិលភិត្វា ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

មញ្ចបីឋសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ.

៦. តូលោនទ្ធសិក្ខាបទំ

៥២៦. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ មញ្ចម្បិ បីឋម្បិ តូលោនទ្ធំ ការាបេន្តិ. មនុស្សា វិហារចារិកំ អាហិណ្ឌន្តា បស្សិត្វា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា មញ្ចម្បិ បីឋម្បិ តូលោនទ្ធំ ការាបេស្សន្តិ, សេយ្យថាបិ គិហី កាមភោគិនោ’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ មញ្ចម្បិ បីឋម្បិ តូលោនទ្ធំ ការាបេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មញ្ចម្បិ បីឋម្បិ តូលោនទ្ធំ ការាបេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, មញ្ចម្បិ បីឋម្បិ តូលោនទ្ធំ ការាបេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥២៧. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ មញ្ចំ វា បីឋំ វា តូលោនទ្ធំ ការាបេយ្យ, ឧទ្ទាលនកំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៥២៨. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

មញ្ចោ នាម ចត្តារោ មញ្ចា – មសារកោ, ពុន្ទិកាពទ្ធោ, កុឡីរបាទកោ, អាហច្ចបាទកោ.

បីឋំ នាម ចត្តារិ បីឋានិ – មសារកំ, ពុន្ទិកាពទ្ធំ, កុឡីរបាទកំ, អាហច្ចបាទកំ.

តូលំ នាម តីណិ តូលានិ – រុក្ខតូលំ, លតាតូលំ, បោដកិតូលំ.

ការាបេយ្យាតិ ករោតិ វា ការាបេតិ វា, បយោគេ ទុក្កដំ. បដិលាភេន ឧទ្ទាលេត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពំ.

៥២៩. អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អត្តនា វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៥៣០. អនាបត្តិ អាយោគេ, កាយពន្ធនេ, អំសពទ្ធកេ, បត្តថវិកាយ, បរិស្សាវនេ, ពិព្ពោហនំ ករោតិ, អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា ឧទ្ទាលេត្វា បរិភុញ្ជតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

តូលោនទ្ធសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ.

៧. និសីទនសិក្ខាបទំ

៥៣១. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវតា ភិក្ខូនំ និសីទនំ អនុញ្ញាតំ ហោតិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ – ‘‘ភគវតា និសីទនំ អនុញ្ញាត’’ន្តិ អប្បមាណិកានិ និសីទនានិ ធារេន្តិ. មញ្ចស្សបិ បីឋស្សបិ បុរតោបិ បច្ឆតោបិ ឱលម្ពេន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អប្បមាណិកានិ និសីទនានិ ធារេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អប្បមាណិកានិ និសីទនានិ ធារេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, អប្បមាណិកានិ និសីទនានិ ធារេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘និសីទនំ បន ភិក្ខុនា ការយមានេន បមាណិកំ ការេតព្ពំ. តត្រិទំ បមាណំ – ទីឃសោ ទ្វេ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ ទិយឌ្ឍំ. តំ អតិក្កាមយតោ ឆេទនកំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥៣២. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧទាយី មហាកាយោ ហោតិ. សោ ភគវតោ បុរតោ និសីទនំ បញ្ញបេត្វា សមន្តតោ សមញ្ឆមានោ និសីទតិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘កិស្ស ត្វំ, ឧទាយិ, និសីទនំ សមន្តតោ សមញ្ឆសិ; សេយ្យថាបិ បុរាណាសិកោដ្ឋោ’’តិ? ‘‘តថា ហិ បន, ភន្តេ, ភគវតា ភិក្ខូនំ អតិខុទ្ទកំ និសីទនំ អនុញ្ញាត’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, និសីទនស្ស ទសំ វិទត្ថិំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៣៣. ‘‘និសីទនំ បន ភិក្ខុនា ការយមានេន បមាណិកំ ការេតព្ពំ. តត្រិទំ បមាណំ – ទីឃសោ ទ្វេ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ ទិយឌ្ឍំ. ទសា វិទត្ថិ. តំ អតិក្កាមយតោ ឆេទនកំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៥៣៤. និសីទនំ នាម សទសំ វុច្ចតិ.

ការយមានេនាតិ ករោន្តោ វា ការាបេន្តោ វា បមាណិកំ ការេតព្ពំ. តត្រិទំ បមាណំ – ទីឃសោ ទ្វេ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ ទិយឌ្ឍំ. ទសា វិទត្ថិ. តំ អតិក្កាមេត្វា ករោតិ វា ការាបេតិ វា, បយោគេ ទុក្កដំ. បដិលាភេន ឆិន្ទិត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពំ.

៥៣៥. អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អត្តនា វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៥៣៦. អនាបត្តិ បមាណិកំ ករោតិ, ឩនកំ ករោតិ, អញ្ញេន កតំ បមាណាតិក្កន្តំ បដិលភិត្វា ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជតិ, វិតានំ វា ភូមត្ថរណំ វា សាណិបាការំ វា ភិសិំ វា ពិព្ពោហនំ វា ករោតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

និសីទនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.

៨. កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិសិក្ខាបទំ

៥៣៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវតា ភិក្ខូនំ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិ អនុញ្ញាតា ហោតិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ – ‘‘ភគវតា កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិ អនុញ្ញាតា’’តិ អប្បមាណិកាយោ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិយោ ធារេន្តិ; បុរតោបិ បច្ឆតោបិ អាកឌ្ឍន្តា អាហិណ្ឌន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អប្បមាណិកាយោ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិយោ ធារេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អប្បមាណិកាយោ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិយោ ធារេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, អប្បមាណិកាយោ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិយោ ធារេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៣៨. ‘‘កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិំ បន ភិក្ខុនា ការយមានេន បមាណិកា ការេតព្ពា. តត្រិទំ បមាណំ – ទីឃសោ ចតស្សោ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ ទ្វេ វិទត្ថិយោ. តំ អតិក្កាមយតោ ឆេទនកំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៥៣៩. កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិ នាម យស្ស អធោនាភិ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ កណ្ឌុ វា បីឡកា វា អស្សាវោ វា ថុល្លកច្ឆុ វា អាពាធោ, តស្ស បដិច្ឆាទនត្ថាយ.

ការយមានេនាតិ ករោន្តោ វា ការាបេន្តោ វា. បមាណិកា ការេតព្ពា. តត្រិទំ បមាណំ – ទីឃសោ ចតស្សោ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ ទ្វេ វិទត្ថិយោ. តំ អតិក្កាមេត្វា ករោតិ វា ការាបេតិ វា, បយោគេ ទុក្កដំ. បដិលាភេន ឆិន្ទិត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពំ.

៥៤០. អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អត្តនា វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៥៤១. អនាបត្តិ បមាណិកំ ករោតិ, ឩនកំ ករោតិ, អញ្ញេន កតំ បមាណាតិក្កន្តំ បដិលភិត្វា ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជតិ, វិតានំ វា ភូមត្ថរណំ វា សាណិបាការំ វា ភិសិំ វា ពិព្ពោហនំ វា ករោតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ.

៩. វស្សិកសាដិកាសិក្ខាបទំ

៥៤២. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវតា ភិក្ខូនំ វស្សិកសាដិកា អនុញ្ញាតា ហោតិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ – ‘‘ភគវតា វស្សិកសាដិកា អនុញ្ញាតា’’តិ អប្បមាណិកាយោ វស្សិកសាដិកាយោ ធារេន្តិ. បុរតោបិ បច្ឆតោបិ អាកឌ្ឍន្តា អាហិណ្ឌន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អប្បមាណិកាយោ វស្សិកសាដិកាយោ ធារេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អប្បមាណិកាយោ វស្សិកសាដិកាយោ ធារេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, អប្បមាណិកាយោ វស្សិកសាដិកាយោ ធារេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៤៣. ‘‘វស្សិកសាដិកំ បន ភិក្ខុនា ការយមានេន បមាណិកា ការេតព្ពា. តត្រិទំ បមាណំ – ទីឃសោ ឆ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ អឌ្ឍតេយ្យា. តំ អតិក្កាមយតោ ឆេទនកំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៥៤៤. វស្សិកសាដិកា នាម វស្សានស្ស ចតុមាសត្ថាយ.

ការយមានេនាតិ ករោន្តោ វា ការាបេន្តោ វា. បមាណិកា ការេតព្ពា. តត្រិទំ បមាណំ – ទីឃសោ ឆ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ អឌ្ឍតេយ្យា. តំ អតិក្កាមេត្វា ករោតិ វា ការាបេតិ វា, បយោគេ ទុក្កដំ. បដិលាភេន ឆិន្ទិត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពំ.

៥៤៥. អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អត្តនា វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៥៤៦. អនាបត្តិ បមាណិកំ ករោតិ, ឩនកំ ករោតិ, អញ្ញេន កតំ បមាណាតិក្កន្តំ បដិលភិត្វា ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជតិ, វិតានំ វា ភូមត្ថរណំ វា សាណិបាការំ វា ភិសិំ វា ពិព្ពោហនំ វា ករោតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

វស្សិកសាដិកាសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ នវមំ.

១០. នន្ទសិក្ខាបទំ

៥៤៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា នន្ទោ ភគវតោ មាតុច្ឆាបុត្តោ អភិរូបោ ហោតិ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ ចតុរង្គុលោមកោ ភគវតា [ភគវតោ (ក.)]. សោ សុគតចីវរប្បមាណំ ចីវរំ ធារេតិ. អទ្ទសំសុ ខោ ថេរា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ នន្ទំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន – ‘‘ភគវា អាគច្ឆតី’’តិ អាសនា វុដ្ឋហន្តិ. តេ ឧបគតេ ជានិត្វា [ឧបគតំ សញ្ជានិត្វា (ស្យា.), ឧបគតេ សញ្ជានិត្វា (សី.)] ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា នន្ទោ សុគតចីវរប្បមាណំ ចីវរំ ធារេស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, នន្ទ, សុគតចីវរប្បមាណំ ចីវរំ ធារេសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, នន្ទ, សុគតចីវរប្បមាណំ ចីវរំ ធារេស្សសិ! នេតំ, នន្ទ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៤៨. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សុគតចីវរប្បមាណំ ចីវរំ ការាបេយ្យ អតិរេកំ វា, ឆេទនកំ បាចិត្តិយំ. តត្រិទំ សុគតស្ស សុគតចីវរប្បមាណំ – ទីឃសោ នវ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ ឆ វិទត្ថិយោ. ឥទំ សុគតស្ស សុគតចីវរប្បមាណ’’ន្តិ.

៥៤៩. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

សុគតចីវរប្បមាណំ [សុគតចីវរំ (ក.)] នាម ទីឃសោ នវ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា; តិរិយំ ឆ វិទត្ថិយោ.

ការាបេយ្យាតិ ករោតិ វា ការាបេតិ វា, បយោគេ ទុក្កដំ. បដិលាភេន ឆិន្ទិត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពំ.

៥៥០. អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អត្តនា វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ អត្តនា បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរេហិ វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៥៥១. អនាបត្តិ ឩនកំ ករោតិ, អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជតិ, វិតានំ វា ភូមត្ថរណំ វា សាណិបាការំ វា ភិសិំ វា ពិព្ពោហនំ វា ករោតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

នន្ទសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទសមំ.

រតនវគ្គោ [រាជវគ្គោ (សី.)] នវមោ.