៦. បាដិទេសនីយកណ្ឌំ

១. បឋមបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ

ឥមេ ខោ បនាយស្មន្តោ ចត្តារោ បាដិទេសនីយា

ធម្មា ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ.

៥៥២. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរា ភិក្ខុនី សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បដិក្កមនកាលេ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ បស្សិត្វា ឯតទវោច – ‘‘ហន្ទាយ្យ, ភិក្ខំ បដិគ្គណ្ហា’’តិ. ‘‘សុដ្ឋុ, ភគិនី’’តិ សព្ពេវ អគ្គហេសិ. សា ឧបកដ្ឋេ កាលេ នាសក្ខិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ, ឆិន្នភត្តា អហោសិ. អថ ខោ សា ភិក្ខុនី ទុតិយម្បិ ទិវសំ…បេ… តតិយម្បិ ទិវសំ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បដិក្កមនកាលេ តំ ភិក្ខុំ បស្សិត្វា ឯតទវោច – ‘‘ហន្ទាយ្យ, ភិក្ខំ បដិគ្គណ្ហា’’តិ. ‘‘សុដ្ឋុ, ភគិនី’’តិ សព្ពេវ អគ្គហេសិ. សា ឧបកដ្ឋេ កាលេ នាសក្ខិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ, ឆិន្នភត្តា អហោសិ. អថ ខោ សា ភិក្ខុនី ចតុត្ថេ ទិវសេ រថិកាយ បវេធេន្តី គច្ឆតិ. សេដ្ឋិ គហបតិ រថេន បដិបថំ អាគច្ឆន្តោ តំ ភិក្ខុនិំ ឯតទវោច – ‘‘អបេហាយ្យេ’’តិ. សា វោក្កមន្តី តត្ថេវ បរិបតិ. សេដ្ឋិ គហបតិ តំ ភិក្ខុនិំ ខមាបេសិ – ‘‘ខមាហាយ្យេ, មយាសិ បាតិតា’’តិ. ‘‘នាហំ, គហបតិ, តយា បាតិតា. អបិច, អហមេវ ទុព្ពលា’’តិ. ‘‘កិស្ស បន ត្វំ, អយ្យេ, ទុព្ពលា’’តិ? អថ ខោ សា ភិក្ខុនី សេដ្ឋិស្ស គហបតិស្ស ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. សេដ្ឋិ គហបតិ តំ ភិក្ខុនិំ ឃរំ នេត្វា ភោជេត្វា ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភទន្តា ភិក្ខុនិយា ហត្ថតោ អាមិសំ បដិគ្គហេស្សន្តិ! កិច្ឆលាភោ មាតុគាមោ’’តិ!

អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តស្ស សេដ្ឋិស្ស គហបតិស្ស ឧជ្ឈាយន្តស្ស ខិយ្យន្តស្ស វិបាចេន្តស្ស. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខុ ភិក្ខុនិយា ហត្ថតោ អាមិសំ បដិគ្គហេស្សតី’’តិ …បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុនិយា ហត្ថតោ អាមិសំ បដិគ្គហេសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. ‘‘ញាតិកា តេ, ភិក្ខុ, អញ្ញាតិកា’’តិ? ‘‘អញ្ញាតិកា, ភគវា’’តិ. ‘‘អញ្ញាតកោ, មោឃបុរិស, អញ្ញាតិកាយ ន ជានាតិ បតិរូបំ វា អប្បតិរូបំ វា សន្តំ វា អសន្តំ វា. កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា ហត្ថតោ អាមិសំ បដិគ្គហេស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៥៣. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា អន្តរឃរំ បវិដ្ឋាយ ហត្ថតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បដិទេសេតព្ពំ តេន ភិក្ខុនា – ‘គារយ្ហំ, អាវុសោ, ធម្មំ អាបជ្ជិំ អសប្បាយំ បាដិទេសនីយំ, តំ បដិទេសេមី’’’តិ.

៥៥៤. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

អញ្ញាតិកា នាម មាតិតោ វា. បិតិតោ វា យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អសម្ពទ្ធា.

ភិក្ខុនី នាម ឧភតោសង្ឃេ ឧបសម្បន្នា.

អន្តរឃរំ នាម រថិកា ព្យូហំ សិង្ឃាដកំ ឃរំ.

ខាទនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ ឋបេត្វា អវសេសំ ខាទនីយំ នាម.

ភោជនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – ឱទនោ, កុម្មាសោ, សត្តុ, មច្ឆោ, មំសំ. ‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស.

៥៥៥. អញ្ញាតិកាយ អញ្ញាតិកសញ្ញី អន្តរឃរំ បវិដ្ឋាយ ហត្ថតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. អញ្ញាតិកាយ វេមតិកោ អន្តរឃរំ បវិដ្ឋាយ ហត្ថតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. អញ្ញាតិកាយ ញាតិកសញ្ញី អន្តរឃរំ បវិដ្ឋាយ ហត្ថតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស.

យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឯកតោឧបសម្បន្នាយ ហត្ថតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា – ‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ញាតិកាយ អញ្ញាតិកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ញាតិកាយ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ញាតិកាយ ញាតិកសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៥៥៦. អនាបត្តិ ញាតិកាយ, ទាបេតិ ន ទេតិ, ឧបនិក្ខិបិត្វា ទេតិ អន្តរារាមេ, ភិក្ខុនុបស្សយេ, តិត្ថិយសេយ្យាយ, បដិក្កមនេ, គាមតោ នីហរិត្វា ទេតិ, យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ ‘‘សតិ បច្ចយេ បរិភុញ្ជា’’តិ ទេតិ, សិក្ខមានាយ, សាមណេរិយា, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

បឋមបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ.

២. ទុតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ

៥៥៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ កុលេសុ និមន្តិតា ភុញ្ជន្តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខុនិយោ ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ វោសាសន្តិយោ ឋិតា ហោន្តិ – ‘‘ឥធ សូបំ ទេថ, ឥធ ឱទនំ ទេថា’’តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ យាវទត្ថំ ភុញ្ជន្តិ. អញ្ញេ ភិក្ខូ ន ចិត្តរូបំ ភុញ្ជន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខុនិយោ វោសាសន្តិយោ ន និវារេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនិយោ វោសាសន្តិយោ ន និវារេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា …បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ភិក្ខុនិយោ វោសាសន្តិយោ ន និវារេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៥៨. ‘‘ភិក្ខូ បនេវ កុលេសុ និមន្តិតា ភុញ្ជន្តិ, តត្រ ចេ សា [តត្រ ចេ (ស្យា.)] ភិក្ខុនី វោសាសមានរូបា ឋិតា ហោតិ – ‘ឥធ សូបំ ទេថ, ឥធ ឱទនំ ទេថា’តិ, តេហិ ភិក្ខូហិ សា ភិក្ខុនី អបសាទេតព្ពា – ‘អបសក្ក តាវ, ភគិនិ, យាវ ភិក្ខូ ភុញ្ជន្តី’តិ. ឯកស្ស ចេបិ [ឯកស្សបិ ចេ (សី. ស្យា.)] ភិក្ខុនោ ន បដិភាសេយ្យ តំ ភិក្ខុនិំ អបសាទេតុំ – ‘អបសក្ក តាវ, ភគិនិ, យាវ ភិក្ខូ ភុញ្ជន្តី’តិ បដិទេសេតព្ពំ តេហិ ភិក្ខូហិ – ‘គារយ្ហំ, អាវុសោ, ធម្មំ អាបជ្ជិម្ហា អសប្បាយំ បាដិទេសនីយំ, តំ បដិទេសេមា’’’តិ.

៥៥៩. ភិក្ខូ បនេវ កុលេសុ និមន្តិតា ភុញ្ជន្តីតិ កុលំ នាម ចត្តារិ កុលានិ – ខត្តិយកុលំ, ព្រាហ្មណកុលំ, វេស្សកុលំ, សុទ្ទកុលំ.

និមន្តិតា ភុញ្ជន្តីតិ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ភោជនេន និមន្តិតា ភុញ្ជន្តិ.

ភិក្ខុនី នាម ឧភតោសង្ឃេ ឧបសម្បន្នា.

វោសាសន្តី នាម យថាមិត្តតា យថាសន្ទិដ្ឋតា យថាសម្ភត្តតា យថាសមានុបជ្ឈាយកតា យថាសមានាចរិយកតា – ‘‘ឥធ សូបំ ទេថ, ឥធ ឱទនំ ទេថា’’តិ. ឯសា វោសាសន្តី នាម.

តេហិ ភិក្ខូហីតិ ភុញ្ជមានេហិ ភិក្ខូហិ.

សា ភិក្ខុនីតិ យា សា វោសាសន្តី ភិក្ខុនី.

តេហិ ភិក្ខូហិ សា ភិក្ខុនី អបសាទេតព្ពា – ‘‘អបសក្ក តាវ, ភគិនិ, យាវ ភិក្ខូ ភុញ្ជន្តី’’តិ. ឯកស្ស ចេបិ [ឯកស្សបិ ចេ (សី. ស្យា.)] ភិក្ខុនោ អនបសាទិតោ [អនបសាទិតេ (សី. ស្យា.)] – ‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស.

៥៦០. ឧបសម្បន្នាយ ឧបសម្បន្នសញ្ញី វោសាសន្តិយា ន និវារេតិ, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. ឧបសម្បន្នាយ វេមតិកោ វោសាសន្តិយា ន និវារេតិ, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. ឧបសម្បន្នាយ អនុបសម្បន្នសញ្ញី វោសាសន្តិយា ន និវារេតិ, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស.

ឯកតោឧបសម្បន្នាយ វោសាសន្តិយា ន និវារេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នាយ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នាយ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នាយ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៥៦១. អនាបត្តិ អត្តនោ ភត្តំ ទាបេតិ ន ទេតិ, អញ្ញេសំ ភត្តំ ទេតិ ន ទាបេតិ, យំ ន ទិន្នំ តំ ទាបេតិ, យត្ថ ន ទិន្នំ តត្ថ ទាបេតិ, សព្ពេសំ សមកំ ទាបេតិ, សិក្ខមានា វោសាសតិ, សាមណេរី វោសាសតិ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ, អនាបត្តិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ទុតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ.

៣. តតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ

៥៦២. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរំ កុលំ ឧភតោបសន្នំ ហោតិ. សទ្ធាយ វឌ្ឍតិ, ភោគេន ហាយតិ, យំ តស្មិំ កុលេ ឧប្បជ្ជតិ បុរេភត្តំ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា តំ សព្ពំ ភិក្ខូនំ វិស្សជ្ជេត្វា អប្បេកទា អនសិតា អច្ឆន្តិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា ន មត្តំ ជានិត្វា បដិគ្គហេស្សន្តិ! ឥមេ ឥមេសំ ទត្វា អប្បេកទា អនសិតា អច្ឆន្តី’’តិ!! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យំ កុលំ សទ្ធាយ វឌ្ឍតិ, ភោគេន ហាយតិ ឯវរូបស្ស កុលស្ស ញត្តិទុតិយេន កម្មេន សេក្ខសម្មុតិំ ទាតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ទាតព្ពា. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

៥៦៣. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមំ កុលំ សទ្ធាយ វឌ្ឍតិ, ភោគេន ហាយតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស កុលស្ស សេក្ខសម្មុតិំ ទទេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមំ កុលំ សទ្ធាយ វឌ្ឍតិ, ភោគេន ហាយតិ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស កុលស្ស សេក្ខសម្មុតិំ ទេតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស កុលស្ស សេក្ខសម្មុតិយា ទានំ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘ទិន្នា សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមស្ស កុលស្ស សេក្ខសម្មុតិ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យានិ ខោ បន តានិ សេក្ខសម្មតានិ កុលានិ, យោ បន ភិក្ខុ តថារូបេសុ សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសុ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បដិទេសេតព្ពំ តេន ភិក្ខុនា – ‘គារយ្ហំ, អាវុសោ, ធម្មំ អាបជ្ជិំ អសប្បាយំ បាដិទេសនីយំ តំ បដិទេសេមី’’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥៦៤. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយំ ឧស្សវោ ហោតិ. មនុស្សា ភិក្ខូ និមន្តេត្វា ភោជេន្តិ. តម្បិ ខោ កុលំ ភិក្ខូ និមន្តេសិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសុ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទិតុំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ. តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កិំ នុ ខោ នាម អម្ហាកំ ជីវិតេន យំ អយ្យា អម្ហាកំ ន បដិគ្គណ្ហន្តី’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, និមន្តិតេន សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសុ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទិតុំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យានិ ខោ បន តានិ សេក្ខសម្មតានិ កុលានិ, យោ បន ភិក្ខុ តថារូបេសុ សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសុ បុព្ពេ អនិមន្តិតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បដិទេសេតព្ពំ តេន ភិក្ខុនា – ‘គារយ្ហំ, អាវុសោ, ធម្មំ អាបជ្ជិំ អសប្បាយំ បាដិទេសនីយំ, តំ បដិទេសេមី’’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥៦៥. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ តស្ស កុលស្ស កុលូបកោ ហោតិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន តំ កុលំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. តេន ខោ បន សមយេន សោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. អថ ខោ តេ មនុស្សា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ភុញ្ជថ, ភន្តេ’’តិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ – ‘‘ភគវតា បដិក្ខិត្តំ អនិមន្តិតេន សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសុ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទិតុំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយន្តោ ន បដិគ្គហេសិ; នាសក្ខិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ; ឆិន្នភត្តោ អហោសិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសុ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទិតុំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៦៦. ‘‘យានិ ខោ បន តានិ សេក្ខសម្មតានិ កុលានិ, យោ បន ភិក្ខុ តថារូបេសុ សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសុ បុព្ពេ អនិមន្តិតោ អគិលានោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បដិទេសេតព្ពំ តេន ភិក្ខុនា – ‘គារយ្ហំ, អាវុសោ, ធម្មំ អាបជ្ជិំ អសប្បាយំ បាដិទេសនីយំ, តំ បដិទេសេមី’’តិ.

៥៦៧. យានិ ខោ បន តានិ សេក្ខសម្មតានិ កុលានីតិ សេក្ខសម្មតំ នាម កុលំ យំ កុលំ សទ្ធាយ វឌ្ឍតិ, ភោគេន ហាយតិ. ឯវរូបស្ស កុលស្ស ញត្តិទុតិយេន កម្មេន សេក្ខសម្មុតិ ទិន្នា ហោតិ.

យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

តថារូបេសុ សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសូតិ ឯវរូបេសុ សេក្ខសម្មតេសុ កុលេសុ.

អនិមន្តិតោ នាម អជ្ជតនាយ វា ស្វាតនាយ វា អនិមន្តិតោ, ឃរូបចារំ ឱក្កមន្តេ និមន្តេតិ, ឯសោ អនិមន្តិតោ នាម.

និមន្តិតោ នាម អជ្ជតនាយ វា ស្វាតនាយ វា និមន្តិតោ, ឃរូបចារំ អនោក្កមន្តេ និមន្តេតិ, ឯសោ និមន្តិតោ នាម.

អគិលានោ នាម សក្កោតិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ.

គិលានោ នាម ន សក្កោតិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ.

ភោជនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – ឱទនោ, កុម្មាសោ, សត្តុ, មច្ឆោ, មំសំ.

អនិមន្តិតោ អគិលានោ ‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស.

៥៦៨. សេក្ខសម្មតេ សេក្ខសម្មតសញ្ញី អនិមន្តិតោ អគិលានោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំវ សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. សេក្ខសម្មតេ វេមតិកោ…បេ… សេក្ខសម្មតេ អសេក្ខសម្មតសញ្ញី អនិមន្តិតោ អគិលានោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស.

យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អសេក្ខសម្មតេ សេក្ខសម្មតសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អសេក្ខសម្មតេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អសេក្ខសម្មតេ អសេក្ខសម្មតសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៥៦៩. អនាបត្តិ និមន្តិតស្ស, គិលានស្ស, និមន្តិតស្ស វា គិលានស្ស វា សេសកំ ភុញ្ជតិ, អញ្ញេសំ ភិក្ខា តត្ថ បញ្ញត្តា ហោតិ, ឃរតោ នីហរិត្វា ទេន្តិ, និច្ចភត្តេ, សលាកភត្តេ, បក្ខិកេ, ឧបោសថិកេ, បាដិបទិកេ, យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ – ‘‘សតិ បច្ចយេ បរិភុញ្ជា’’តិ ទេតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

តតិយបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ.

៤. ចតុត្ថបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ

៥៧០. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ និគ្រោធារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សាកិយទាសកា អវរុទ្ធា ហោន្តិ. សាកិយានិយោ ឥច្ឆន្តិ អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ ភត្តំ កាតុំ. អស្សោសុំ ខោ សាកិយទាសកា – ‘‘សាកិយានិយោ កិរ អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ ភត្តំ កត្តុកាមា’’តិ. តេ មគ្គេ បរិយុដ្ឋិំសុ. សាកិយានិយោ បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ អាទាយ អារញ្ញកំ សេនាសនំ អគមំសុ. សាកិយទាសកា និក្ខមិត្វា សាកិយានិយោ អច្ឆិន្ទិំសុ ច ទូសេសុញ្ច. សាកិយា និក្ខមិត្វា តេ ចោរេ សភណ្ឌេ [សហ ភណ្ឌេន (ក.)] គហេត្វា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភទន្តា អារាមេ ចោរេ បដិវសន្តេ នារោចេស្សន្តី’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ សាកិយានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាមិ ទស អត្ថវសេ បដិច្ច – សង្ឃសុដ្ឋុតាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យានិ ខោ បន តានិ អារញ្ញកានិ សេនាសនានិ សាសង្កសម្មតានិ សប្បដិភយានិ, យោ បន ភិក្ខុ តថារូបេសុ សេនាសនេសុ [សេនាសនេសុ វិហរន្តោ (សី. ស្យា.)] បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតំ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អជ្ឈារាមេ សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បដិទេសេតព្ពំ តេន ភិក្ខុនា – ‘គារយ្ហំ, អាវុសោ, ធម្មំ អាបជ្ជិំ អសប្បាយំ បាដិទេសនីយំ តំ បដិទេសេមី’’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៥៧១. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ គិលានោ ហោតិ. មនុស្សា ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អាទាយ អារញ្ញកំ សេនាសនំ អគមំសុ. អថ ខោ តេ មនុស្សា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ភុញ្ជថ, ភន្តេ’’តិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ – ‘‘ភគវតា បដិក្ខិត្តំ អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទិតុំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយន្តោ ន បដិគ្គហេសិ, នាសក្ខិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ [បវិសិតុំ (ក.)], ឆិន្នភត្តោ អហោសិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតំ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ខាទិតុំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៧២. ‘‘យានិ ខោ បន តានិ អារញ្ញកានិ សេនាសនានិ សាសង្កសម្មតានិ សប្បដិភយានិ, យោ បន ភិក្ខុ តថារូបេសុ សេនាសនេសុ បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតំ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អជ្ឈារាមេ សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា អគិលានោ ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បដិទេសេតព្ពំ តេន ភិក្ខុនា – ‘គារយ្ហំ, អាវុសោ, ធម្មំ អាបជ្ជិំ អសប្បាយំ បាដិទេសនីយំ, តំ បដិទេសេមី’’’តិ.

៥៧៣. យានិ ខោ បន តានិ អារញ្ញកានិ សេនាសនានីតិ អារញ្ញកំ នាម សេនាសនំ បញ្ចធនុសតិកំ បច្ឆិមំ.

សាសង្កំ នាម អារាមេ អារាមូបចារេ ចោរានំ និវិដ្ឋោកាសោ ទិស្សតិ, ភុត្តោកាសោ ទិស្សតិ, ឋិតោកាសោ ទិស្សតិ, និសិន្នោកាសោ ទិស្សតិ, និបន្នោកាសោ ទិស្សតិ.

សប្បដិភយំ នាម អារាមេ អារាមូបចារេ ចោរេហិ មនុស្សា ហតា ទិស្សន្តិ, វិលុត្តា ទិស្សន្តិ, អាកោដិតា ទិស្សន្តិ.

តថារូបេសុ សេនាសនេសូតិ ឯវរូបេសុ សេនាសនេសុ.

អប្បដិសំវិទិតំ នាម បញ្ចន្នំ បដិសំវិទិតំ, ឯតំ អប្បដិសំវិទិតំ នាម. អារាមំ អារាមូបចារំ ឋបេត្វា បដិសំវិទិតំ, ឯតំ [ឯតម្បិ (សី.)] អប្បដិសំវិទិតំ នាម.

បដិសំវិទិតំ នាម យោ កោចិ ឥត្ថី វា បុរិសោ វា អារាមំ អារាមូបចារំ អាគន្ត្វា អារោចេតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស, ភន្តេ, ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អាហរិស្សន្តី’’តិ. សចេ សាសង្កំ ហោតិ, សាសង្កន្តិ អាចិក្ខិតព្ពំ; សចេ សប្បដិភយំ ហោតិ, សប្បដិភយន្តិ អាចិក្ខិតព្ពំ; សចេ – ‘‘ហោតុ, ភន្តេ, អាហរិយិស្សតី’’តិ ភណតិ, ចោរា វត្តព្ពា – ‘‘មនុស្សា ឥធូបចរន្តិ អបសក្កថា’’តិ. យាគុយា បដិសំវិទិតេ តស្សា បរិវារោ អាហរិយ្យតិ, ឯតំ បដិសំវិទិតំ នាម. ភត្តេន បដិសំវិទិតេ តស្ស បរិវារោ អាហរិយ្យតិ, ឯតំ បដិសំវិទិតំ នាម. ខាទនីយេន បដិសំវិទិតេ តស្ស បរិវារោ អាហរិយ្យតិ, ឯតំ បដិសំវិទិតំ នាម. កុលេន បដិសំវិទិតេ យោ តស្មិំ កុលេ មនុស្សោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អាហរតិ, ឯតំ បដិសំវិទិតំ នាម. គាមេន បដិសំវិទិតេ យោ តស្មិំ គាមេ មនុស្សោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អាហរតិ, ឯតំ បដិសំវិទិតំ នាម. បូគេន បដិសំវិទិតេ យោ តស្មិំ បូគេ មនុស្សោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អាហរតិ, ឯតំ បដិសំវិទិតំ នាម.

ភោជនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – ឱទនោ, កុម្មាសោ, សត្តុ, មច្ឆោ, មំសំ.

អជ្ឈារាមោ នាម បរិក្ខិត្តស្ស អារាមស្ស អន្តោអារាមោ. អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារោ.

អគិលានោ នាម សក្កោតិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ [គន្តុំ (ក.)].

គិលានោ នាម ន សក្កោតិ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ [គន្តុំ (ក.)].

អប្បដិសំវិទិតំ អគិលានោ ‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស.

៥៧៤. អប្បដិសំវិទិតេ អប្បដិសំវិទិតសញ្ញី ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អជ្ឈារាមេ សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា អគិលានោ ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. អប្បដិសំវិទិតេ វេមតិកោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អជ្ឈារាមេ សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា អគិលានោ ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. អប្បដិសំវិទិតេ បដិសំវិទិតសញ្ញី ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា អជ្ឈារាមេ សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា អគិលានោ ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស.

យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បដិសំវិទិតេ អប្បដិសំវិទិតសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បដិសំវិទិតេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បដិសំវិទិតេ បដិសំវិទិតសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៥៧៥. អនាបត្តិ បដិសំវិទិតេ, គិលានស្ស, បដិសំវិទិតេ វា គិលានស្ស វា សេសកំ ភុញ្ជតិ, ពហារាមេ បដិគ្គហេត្វា អន្តោអារាមេ ភុញ្ជតិ, តត្ថ ជាតកំ មូលំ វា តចំ វា បត្តំ វា បុប្ផំ វា ផលំ វា ភុញ្ជតិ, យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ សតិ បច្ចយេ បរិភុញ្ជតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ចតុត្ថបាដិទេសនីយសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ.

ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ, អាយស្មន្តោ, ចត្តារោ បាដិទេសនីយា ធម្មា. តត្ថាយស្មន្តេ បុច្ឆាមិ – ‘‘កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា’’? ទុតិយម្បិ បុច្ឆាមិ – ‘‘កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា’’? តតិយម្បិ បុច្ឆាមិ – ‘‘កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា’’? បរិសុទ្ធេត្ថាយស្មន្តោ, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមីតិ.

បាដិទេសនីយកណ្ឌំ និដ្ឋិតំ.