៨. សហធម្មិកវគ្គោ

១. សហធម្មិកសិក្ខាបទំ

៤៣៣. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឆន្នោ អនាចារំ អាចរតិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘មាវុសោ ឆន្ន, ឯវរូបំ អកាសិ. នេតំ កប្បតី’’តិ. សោ ឯវំ វទេតិ – ‘‘ន តាវាហំ, អាវុសោ, ឯតស្មិំ សិក្ខាបទេ សិក្ខិស្សាមិ យាវ ន អញ្ញំ ភិក្ខុំ ព្យត្តំ វិនយធរំ បរិបុច្ឆាមី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឆន្នោ ភិក្ខូហិ សហធម្មិកំ វុច្ចមានោ ឯវំ វក្ខតិ – ន តាវាហំ, អាវុសោ, ឯតស្មិំ សិក្ខាបទេ សិក្ខិស្សាមិ យាវ ន អញ្ញំ ភិក្ខុំ ព្យត្តំ វិនយធរំ បរិបុច្ឆាមី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឆន្ន, ភិក្ខូហិ សហធម្មិកំ វុច្ចមានោ ឯវំ វទេសិ – ‘‘ន តាវាហំ, អាវុសោ, ឯតស្មិំ សិក្ខាបទេ សិក្ខិស្សាមិ យាវ ន អញ្ញំ ភិក្ខុំ ព្យត្តំ វិនយធរំ បរិបុច្ឆាមី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, ភិក្ខូហិ សហធម្មិកំ វុច្ចមានោ ឯវំ វក្ខសិ – ‘‘ន តាវាហំ, អាវុសោ, ឯតស្មិំ សិក្ខាបទេ សិក្ខិស្សាមិ យាវ ន អញ្ញំ ភិក្ខុំ ព្យត្តំ វិនយធរំ បរិបុច្ឆាមី’’តិ. នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៣៤. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ សហធម្មិកំ វុច្ចមានោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ, អាវុសោ, ឯតស្មិំ សិក្ខាបទេ សិក្ខិស្សាមិ យាវ ន អញ្ញំ ភិក្ខុំ ព្យត្តំ វិនយធរំ បរិបុច្ឆាមី’តិ, បាចិត្តិយំ. សិក្ខមានេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា អញ្ញាតព្ពំ បរិបុច្ឆិតព្ពំ បរិបញ្ហិតព្ពំ. អយំ តត្ថ សាមីចី’’តិ.

៤៣៥. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខូហីតិ អញ្ញេហិ ភិក្ខូហិ.

សហធម្មិកំ នាម យំ ភគវតា បញ្ញត្តំ សិក្ខាបទំ ឯតំ សហធម្មិកំ នាម. តេន វុច្ចមានោ ឯវំ វទេតិ [វទេយ្យ (ក.)] – ‘‘ន តាវាហំ, អាវុសោ, ឯតស្មិំ សិក្ខាបទេ សិក្ខិស្សាមិ យាវ ន អញ្ញំ ភិក្ខុំ ព្យត្តំ វិនយធរំ បរិបុច្ឆាមី’’តិ [ឥមានិ បទានិ ស្យា. បោត្ថកេ ន ទិស្សន្តិ]. បណ្ឌិតំ ព្យត្តំ [ឥមានិ បទានិ ស្យា. បោត្ថកេ ន ទិស្សន្តិ] មេធាវិំ ពហុស្សុតំ ធម្មកថិកំ បរិបុច្ឆាមីតិ ភណតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៣៦. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី ឯវំ វទេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ ឯវំ វទេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី ឯវំ វទេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អបញ្ញត្តេន វុច្ចមានោ – ‘‘ឥទំ ន សល្លេខាយ ន ធុតត្ថាយ ន បាសាទិកតាយ ន អបចយាយ ន វីរិយារម្ភាយ សំវត្តតី’’តិ ឯវំ វទេតិ, ‘‘ន តាវាហំ, អាវុសោ, ឯតស្មិំ សិក្ខាបទេ សិក្ខិស្សាមិ យាវ ន អញ្ញំ ភិក្ខុំ ព្យត្តំ វិនយធរំ បណ្ឌិតំ មេធាវិំ ពហុស្សុតំ ធម្មកថិកំ បរិបុច្ឆាមី’’តិ ភណតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

អនុបសម្បន្នេន បញ្ញត្តេន វា អបញ្ញត្តេន វា វុច្ចមានោ – ‘‘ឥទំ ន សល្លេខាយ ន ធុតត្ថាយ ន បាសាទិកតាយ ន អបចយាយ ន វីរិយារម្ភាយ សំវត្តតី’’តិ ឯវំ វទេតិ, ‘‘ន តាវាហំ, អាវុសោ, ឯតស្មិំ សិក្ខាបទេ សិក្ខិស្សាមិ យាវ ន អញ្ញំ ភិក្ខុំ ព្យត្តំ វិនយធរំ បណ្ឌិតំ មេធាវិំ ពហុស្សុតំ ធម្មកថិកំ បរិបុច្ឆាមី’’តិ ភណតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

សិក្ខមានេនាតិ សិក្ខិតុកាមេន.

អញ្ញាតព្ពន្តិ ជានិតព្ពំ.

បរិបុច្ឆិតព្ពន្តិ ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, កថំ; ឥមស្ស វា ក្វត្ថោ’’តិ?

បរិបញ្ហិតព្ពន្តិ ចិន្តេតព្ពំ តុលយិតព្ពំ.

អយំ តត្ថ សាមីចីតិ អយំ តត្ថ អនុធម្មតា.

៤៣៧. អនាបត្តិ ‘‘ជានិស្សាមិ សិក្ខិស្សាមី’’តិ ភណតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

សហធម្មិកសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បឋមំ.

២. វិលេខនសិក្ខាបទំ

៤៣៨. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. [ឥទំ វត្ថុ ចូឡវ. ៣២០] តេន ខោ បន សមយេន ភគវា ភិក្ខូនំ អនេកបរិយាយេន វិនយកថំ កថេតិ, វិនយស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, វិនយបរិយត្តិយា វណ្ណំ ភាសតិ, អាទិស្ស អាទិស្ស អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស វណ្ណំ ភាសតិ. ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ [ភិក្ខូ ភគវា (ស្យា. ក.)] – ‘‘ភគវា ខោ អនេកបរិយាយេន វិនយកថំ កថេតិ, វិនយស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, វិនយបរិយត្តិយា វណ្ណំ ភាសតិ, អាទិស្ស អាទិស្ស អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស វណ្ណំ ភាសតិ. ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ វិនយំ បរិយាបុណាមា’’តិ, តេ ច ពហូ ភិក្ខូ ថេរា ច នវា ច មជ្ឈិមា ច អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ វិនយំ បរិយាបុណន្តិ.

អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ឯតរហិ ខោ, អាវុសោ, ពហូ ភិក្ខូ ថេរា ច នវា ច មជ្ឈិមា ច អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ វិនយំ បរិយាបុណន្តិ. សចេ ឥមេ វិនយេ បកតញ្ញុនោ ភវិស្សន្តិ អម្ហេ យេនិច្ឆកំ យទិច្ឆកំ យាវទិច្ឆកំ អាកឌ្ឍិស្សន្តិ បរិកឌ្ឍិស្សន្តិ. ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, វិនយំ វិវណ្ណេមា’’តិ. អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទន្តិ – ‘‘កិំ បនិមេហិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកេហិ សិក្ខាបទេហិ ឧទ្ទិដ្ឋេហិ, យាវទេវ កុក្កុច្ចាយ វិហេសាយ វិលេខាយ សំវត្តន្តី’’តិ! យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ វិនយំ វិវណ្ណេស្សន្តីតិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, វិនយំ វិវណ្ណេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, វិនយំ វិវណ្ណេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៣៩. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កិំ បនិមេហិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកេហិ សិក្ខាបទេហិ ឧទ្ទិដ្ឋេហិ, យាវទេវ កុក្កុច្ចាយ វិហេសាយ វិលេខាយ សំវត្តន្តី’តិ, សិក្ខាបទវិវណ្ណកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៤០. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេតិ ឧទ្ទិសន្តេ វា ឧទ្ទិសាបេន្តេ វា សជ្ឈាយំ វា ករោន្តេ.

ឯវំ វទេយ្យាតិ – ‘‘កិំ បនិមេហិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកេហិ សិក្ខាបទេហិ ឧទ្ទិដ្ឋេហិ, យាវទេវ កុក្កុច្ចាយ វិហេសាយ វិលេខាយ សំវត្តន្តីតិ. ‘‘យេ ឥមំ បរិយាបុណន្តិ តេសំ កុក្កុច្ចំ ហោតិ, វិហេសា ហោតិ, វិលេខា ហោតិ, យេ ឥមំ ន បរិយាបុណន្តិ តេសំ កុក្កុច្ចំ ន ហោតិ វិហេសា ន ហោតិ វិលេខា ន ហោតិ. អនុទ្ទិដ្ឋំ ឥទំ វរំ, អនុគ្គហិតំ ឥទំ វរំ, អបរិយាបុដំ ឥទំ វរំ, អធារិតំ ឥទំ វរំ, វិនយោ វា អន្តរធាយតុ, ឥមេ វា ភិក្ខូ អបកតញ្ញុនោ ហោន្តូ’’តិ ឧបសម្បន្នស្ស វិនយំ វិវណ្ណេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៤១. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី វិនយំ វិវណ្ណេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ វិនយំ វិវណ្ណេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី វិនយំ វិវណ្ណេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អញ្ញំ ធម្មំ វិវណ្ណេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នស្ស វិនយំ វា អញ្ញំ វា ធម្មំ វិវណ្ណេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៤៤២. អនាបត្តិ ន វិវណ្ណេតុកាមោ, ‘‘ឥង្ឃ ត្វំ សុត្តន្តេ វា គាថាយោ វា អភិធម្មំ វា បរិយាបុណស្សុ, បច្ឆា វិនយំ បរិយាបុណិស្សសី’’តិ ភណតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

វិលេខនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.

៣. មោហនសិក្ខាបទំ

៤៤៣. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អនាចារំ អាចរិត្វា ‘‘អញ្ញាណកេន អាបន្នាតិ ជានន្តូ’’តិ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ឯវំ វទន្តិ – ‘‘ឥទានេវ ខោ មយំ ជានាម, អយម្បិ កិរ ធម្មោ សុត្តាគតោ សុត្តបរិយាបន្នោ អន្វទ្ធមាសំ ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ឯវំ វក្ខន្តិ – ឥទានេវ ខោ មយំ ជានាម, អយម្បិ កិរ ធម្មោ សុត្តាគតោ សុត្តបរិយាបន្នោ អន្វទ្ធមាសំ ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ឯវំ វទេថ – ‘‘ឥទានេវ ខោ មយំ ជានាម, អយម្បិ កិរ ធម្មោ សុត្តាគតោ សុត្តបរិយាបន្នោ អន្វទ្ធមាសំ ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ឯវំ វក្ខថ – ‘‘ឥទានេវ ខោ មយំ ជានាម, អយម្បិ កិរ ធម្មោ សុត្តាគតោ សុត្តបរិយាបន្នោ អន្វទ្ធមាសំ ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតី’’តិ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៤៤. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អន្វទ្ធមាសំ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឥទានេវ ខោ អហំ ជានាមិ, អយម្បិ កិរ ធម្មោ សុត្តាគតោ សុត្តបរិយាបន្នោ អន្វទ្ធមាសំ ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតី’តិ. តញ្ចេ ភិក្ខុំ អញ្ញេ ភិក្ខូ ជានេយ្យុំ និសិន្នបុព្ពំ ឥមិនា ភិក្ខុនា ទ្វត្តិក្ខត្តុំ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ, កោ បន វាទោ ភិយ្យោ [ភិយ្យោតិ (ស្យា.)], ន ច តស្ស ភិក្ខុនោ អញ្ញាណកេន មុត្តិ អត្ថិ, យញ្ច តត្ថ អាបត្តិំ អាបន្នោ តញ្ច យថាធម្មោ ការេតព្ពោ, ឧត្តរិ ចស្ស មោហោ អារោបេតព្ពោ – ‘តស្ស តេ, អាវុសោ, អលាភា, តស្ស តេ ទុល្លទ្ធំ, យំ ត្វំ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ន សាធុកំ អដ្ឋិំ កត្វា [អដ្ឋិកត្វា (ស្យា. ក.)] មនសិ ករោសី’តិ. ឥទំ តស្មិំ មោហនកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៤៥. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

អន្វទ្ធមាសន្តិ អនុបោសថិកំ.

បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេតិ ឧទ្ទិសន្តេ.

ឯវំ វទេយ្យាតិ អនាចារំ អាចរិត្វា – ‘‘អញ្ញាណកេន អាបន្នោតិ ជានន្តូ’’តិ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ឯវំ វទេតិ – ‘‘ឥទានេវ ខោ អហំ ជានាមិ, អយម្បិ កិរ ធម្មោ សុត្តាគតោ សុត្តបរិយាបន្នោ អន្វទ្ធមាសំ ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតី’’តិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

តញ្ចេ មោហេតុកាមំ ភិក្ខុំ អញ្ញេ ភិក្ខូ ជានេយ្យុំ និសិន្នបុព្ពំ ឥមិនា ភិក្ខុនា ទ្វត្តិក្ខត្តុំ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ, កោ បន វាទោ ភិយ្យោ, ន ច តស្ស ភិក្ខុនោ អញ្ញាណកេន មុត្តិ អត្ថិ, យញ្ច តត្ថ អាបត្តិំ អាបន្នោ, តញ្ច យថាធម្មោ ការេតព្ពោ, ឧត្តរិ ចស្ស មោហោ អារោបេតព្ពោ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, អារោបេតព្ពោ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

៤៤៦. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ន សាធុកំ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិ ករោតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ មោហំ អារោបេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ន សាធុកំ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិ ករោតិ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ មោហំ អារោបេតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ មោហស្ស អារោបនា, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘អារោបិតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ មោហោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

អនារោបិតេ មោហេ មោហេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អារោបិតេ មោហេ មោហេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៤៧. ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី មោហេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៤៤៨. អនាបត្តិ ន វិត្ថារេន សុតំ ហោតិ, ឩនកទ្វត្តិក្ខត្តុំ វិត្ថារេន សុតំ ហោតិ, ន មោហេតុកាមស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

មោហនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.

៤. បហារសិក្ខាបទំ

៤៤៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា សត្តរសវគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ បហារំ ទេន្តិ. តេ រោទន្តិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, រោទថា’’តិ? ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា អម្ហាកំ បហារំ ទេន្តី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា ភិក្ខូនំ បហារំ ទស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, កុបិតា អនត្តមនា ភិក្ខូនំ បហារំ ទេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, កុបិតា អនត្តមនា ភិក្ខូនំ បហារំ ទស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៥០. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស កុបិតោ អនត្តមនោ បហារំ ទទេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៥១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុស្សាតិ អញ្ញស្ស ភិក្ខុស្ស.

កុបិតោ អនត្តមនោតិ អនភិរទ្ធោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ.

បហារំ ទទេយ្យាតិ កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា និស្សគ្គិយេន វា អន្តមសោ ឧប្បលបត្តេនបិ បហារំ ទេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៥២. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី កុបិតោ អនត្តមនោ បហារំ ទេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ កុបិតោ អនត្តមនោ បហារំ ទេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី កុបិតោ អនត្តមនោ បហារំ ទេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អនុបសម្បន្នស្ស កុបិតោ អនត្តមនោ បហារំ ទេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៤៥៣. អនាបត្តិ កេនចិ វិហេឋីយមានោ មោក្ខាធិប្បាយោ បហារំ ទេតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

បហារសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.

៥. តលសត្តិកសិក្ខាបទំ

៤៥៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា សត្តរសវគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរន្តិ. តេ បហារសមុច្ចិតា រោទន្តិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, រោទថា’’តិ? ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា អម្ហាកំ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរន្តី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា សត្តរសវគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរិស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, កុបិតា អនត្តមនា សត្តរសវគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, កុបិតា អនត្តមនា សត្តរសវគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៥៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស កុបិតោ អនត្តមនោ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៥៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុស្សាតិ អញ្ញស្ស ភិក្ខុស្ស.

កុបិតោ អនត្តមនោតិ អនភិរទ្ធោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ.

តលសត្តិកំ ឧគ្គិរេយ្យាតិ កាយំ វា កាយបដិពទ្ធំ វា អន្តមសោ ឧប្បលបត្តម្បិ ឧច្ចារេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៥៧. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី កុបិតោ អនត្តមនោ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ កុបិតោ អនត្តមនោ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី កុបិតោ អនត្តមនោ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អនុបសម្បន្នស្ស កុបិតោ អនត្តមនោ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៤៥៨. អនាបត្តិ កេនចិ វិហេឋីយមានោ មោក្ខាធិប្បាយោ តលសត្តិកំ ឧគ្គិរតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

តលសត្តិកសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ.

៦. អមូលកសិក្ខាបទំ

៤៥៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសេន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ភិក្ខុំ អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៦០. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុំ អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៦១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុន្តិ អញ្ញំ ភិក្ខុំ.

អមូលកំ នាម អទិដ្ឋំ អស្សុតំ អបរិសង្កិតំ.

សង្ឃាទិសេសេនាតិ តេរសន្នំ អញ្ញតរេន.

អនុទ្ធំសេយ្យាតិ ចោទេតិ វា ចោទាបេតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៦២. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អាចារវិបត្តិយា វា ទិដ្ឋិវិបត្តិយា វា អនុទ្ធំសេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នំ អនុទ្ធំសេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៤៦៣. អនាបត្តិ តថាសញ្ញី ចោទេតិ, វា ចោទាបេតិ វា, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

អមូលកសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ.

៧. សញ្ចិច្ចសិក្ខាបទំ

៤៦៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហន្តិ – ‘‘ភគវតា, អាវុសោ, សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ – ‘ន ឩនវីសតិវស្សោ បុគ្គលោ ឧបសម្បាទេតព្ពោ’តិ. តុម្ហេ ច ឩនវីសតិវស្សា ឧបសម្បន្នា. កច្ចិ នោ តុម្ហេ អនុបសម្បន្នា’’តិ? តេ រោទន្តិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, រោទថា’’តិ? ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អម្ហាកំ សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហន្តី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខូនំ សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហិស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ភិក្ខូនំ សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៦៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហេយ្យ [ឧប្បាទេយ្យ (ឥតិបិ)] – ‘ឥតិស្ស មុហុត្តម្បិ អផាសុ ភវិស្សតី’តិ ឯតទេវ បច្ចយំ ករិត្វា អនញ្ញំ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៦៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុស្សាតិ អញ្ញស្ស ភិក្ខុស្ស.

សញ្ចិច្ចាតិ ជានន្តោ សញ្ជានន្តោ ចេច្ច អភិវិតរិត្វា វីតិក្កមោ.

កុក្កុច្ចំ ឧបទហេយ្យាតិ ‘‘ឩនវីសតិវស្សោ មញ្ញេ ត្វំ ឧបសម្បន្នោ, វិកាលេ មញ្ញេ តយា ភុត្តំ, មជ្ជំ មញ្ញេ តយា បីតំ, មាតុគាមេន សទ្ធិំ រហោ មញ្ញេ តយា និសិន្ន’’ន្តិ កុក្កុច្ចំ ឧបទហតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ឯតទេវ បច្ចយំ ករិត្វា, អនញ្ញន្តិ ន អញ្ញោ កោចិ បច្ចយោ ហោតិ កុក្កុច្ចំ ឧបទហិតុំ.

៤៦៧. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អនុបសម្បន្នស្ស សញ្ចិច្ច កុក្កុច្ចំ ឧបទហតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៤៦៨. អនាបត្តិ ន កុក្កុច្ចំ ឧបទហិតុកាមោ ‘‘ឩនវីសតិវស្សោ មញ្ញេ ត្វំ ឧបសម្បន្នោ, វិកាលេ មញ្ញេ តយា ភុត្តំ, មជ្ជំ មញ្ញេ តយា បីតំ, មាតុគាមេន សទ្ធិំ រហោ មញ្ញេ តយា និសិន្នំ, ឥង្ឃ ជានាហិ, មា តេ បច្ឆា កុក្កុច្ចំ អហោសី’’តិ ភណតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

សញ្ចិច្ចសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.

៨. ឧបស្សុតិសិក្ខាបទំ

៤៦៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ បេសលេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ភណ្ឌន្តិ. បេសលា ភិក្ខូ ឯវំ វទន្តិ – ‘‘អលជ្ជិនោ ឥមេ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ. ន សក្កា ឥមេហិ សហ ភណ្ឌិតុ’’ន្តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ឯវំ វទន្តិ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, អម្ហេ អលជ្ជិវាទេន បាបេថា’’តិ? ‘‘កហំ បន តុម្ហេ, អាវុសោ, អស្សុត្ថា’’តិ? ‘‘មយំ អាយស្មន្តានំ ឧបស្សុតិំ [ឧបស្សុតិ (?)] តិដ្ឋម្ហា’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ ឧបស្សុតិំ [ឧបស្សុតិ (?)] តិដ្ឋិស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ ឧបស្សុតិំ [ឧបស្សុតិ (?)] តិដ្ឋថាតិ? ‘‘សច្ច, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ ឧបស្សុតិំ [ឧបស្សុតិ (?)] តិដ្ឋិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៧០. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ ឧបស្សុតិំ តិដ្ឋេយ្យ – ‘យំ ឥមេ ភណិស្សន្តិ តំ សោស្សាមី’តិ ឯតទេវ បច្ចយំ ករិត្វា អនញ្ញំ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៧១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខូនន្តិ អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ.

ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានន្តិ អធិករណជាតានំ.

ឧបស្សុតិំ តិដ្ឋេយ្យាតិ ‘‘ឥមេសំ សុត្វា ចោទេស្សាមិ សារេស្សាមិ បដិចោទេស្សាមិ បដិសារេស្សាមិ មង្កូ ករិស្សាមី’’តិ គច្ឆតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. យត្ថ ឋិតោ សុណាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បច្ឆតោ គច្ឆន្តោ តុរិតោ គច្ឆតិ សោស្សាមីតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. យត្ថ ឋិតោ សុណាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បុរតោ គច្ឆន្តោ ឱហិយ្យតិ សោស្សាមីតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. យត្ថ ឋិតោ សុណាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ភិក្ខុស្ស ឋិតោកាសំ វា និសិន្នោកាសំ វា និបន្នោកាសំ វា អាគន្ត្វា មន្តេន្តំ ឧក្កាសិតព្ពំ, វិជានាបេតព្ពំ, នោ ចេ ឧក្កាសេយ្យ វា វិជានាបេយ្យ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ឯតទេវ បច្ចយំ ករិត្វា អនញ្ញន្តិ ន អញ្ញោ កោចិ បច្ចយោ ហោតិ ឧបស្សុតិំ តិដ្ឋិតុំ.

៤៧២. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី ឧបស្សុតិំ តិដ្ឋតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ ឧបស្សុតិំ តិដ្ឋតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី ឧបស្សុតិំ តិដ្ឋតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អនុបសម្បន្នស្ស ឧបស្សុតិំ តិដ្ឋតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៤៧៣. អនាបត្តិ – ‘‘ឥមេសំ សុត្វា ឱរមិស្សាមិ វិរមិស្សាមិ វូបសមិស្សាមិ [វូបសមេស្សាមិ (សី.)] អត្តានំ បរិមោចេស្សាមី’’តិ គច្ឆតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ឧបស្សុតិសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ.

៩. កម្មបដិពាហនសិក្ខាបទំ

៤៧៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អនាចារំ អាចរិត្វា ឯកមេកស្ស កម្មេ កយិរមានេ បដិក្កោសន្តិ. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃោ សន្និបតិតោ ហោតិ កេនចិទេវ ករណីយេន. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ចីវរកម្មំ ករោន្តា ឯកស្ស ឆន្ទំ អទំសុ. អថ ខោ សង្ឃោ – ‘‘អយំ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយោ ភិក្ខុ ឯកកោ អាគតោ, ហន្ទស្ស មយំ កម្មំ ករោមា’’តិ តស្ស កម្មំ អកាសិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ យេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិំ, អាវុសោ, សង្ឃោ អកាសី’’តិ? ‘‘សង្ឃោ មេ, អាវុសោ, កម្មំ អកាសី’’តិ. ‘‘ន មយំ, អាវុសោ, ឯតទត្ថាយ ឆន្ទំ អទម្ហា – ‘‘តុយ្ហំ កម្មំ ករិស្សតី’’តិ. សចេ ច មយំ ជានេយ្យាម ‘‘តុយ្ហំ កម្មំ ករិស្សតី’’តិ, ន មយំ ឆន្ទំ ទទេយ្យាមា’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ធម្មិកានំ កម្មានំ ឆន្ទំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មំ [ខិយ្យធម្មំ (ឥតិបិ)] អាបជ្ជិស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ធម្មិកានំ កម្មានំ ឆន្ទំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មំ [ខិយ្យធម្មំ (ឥតិបិ)] អាបជ្ជថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ធម្មិកានំ កម្មានំ ឆន្ទំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មំ [ខិយ្យធម្មំ (ឥតិបិ)] អាបជ្ជិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៧៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ធម្មិកានំ កម្មានំ ឆន្ទំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មំ អាបជ្ជេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៧៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ធម្មិកំ នាម កម្មំ អបលោកនកម្មំ ញត្តិកម្មំ ញត្តិទុតិយកម្មំ ញត្តិចតុត្ថកម្មំ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន កតំ, ឯតំ ធម្មិកំ នាម កម្មំ. ឆន្ទំ ទត្វា ខិយ្យតិ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៧៧. ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី ឆន្ទំ ទត្វា ខិយ្យតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ វេមតិកោ ឆន្ទំ ទត្វា ខិយ្យតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី ឆន្ទំ ទត្វា ខិយ្យតិ, អនាបត្តិ. អធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៤៧៨. អនាបត្តិ – ‘‘អធម្មេន វា វគ្គេន វា ន កម្មារហស្ស វា កម្មំ កត’’ន្តិ ជានន្តោ ខិយ្យតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

កម្មបដិពាហនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ នវមំ.

១០. ឆន្ទំអទត្វាគមនសិក្ខាបទំ

៤៧៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃោ សន្និបតិតោ ហោតិ កេនចិទេវ ករណីយេន. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ចីវរកម្មំ ករោន្តា ឯកស្ស ឆន្ទំ អទំសុ. អថ ខោ សង្ឃោ ‘‘យស្សត្ថាយ សន្និបតិតោ តំ កម្មំ ករិស្សាមី’’តិ ញត្តិំ ឋបេសិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ – ‘‘ឯវមេវិមេ ឯកមេកស្ស កម្មំ ករោន្តិ, កស្ស តុម្ហេ កម្មំ ករិស្សថា’’តិ ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខុ សង្ឃេ វិនិច្ឆយកថាយ វត្តមានាយ ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមិស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, សង្ឃេ វិនិច្ឆយកថាយ វត្តមានាយ ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, សង្ឃេ វិនិច្ឆយកថាយ វត្តមានាយ ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមិស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៨០. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សង្ឃេ វិនិច្ឆយកថាយ វត្តមានាយ ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៨១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

សង្ឃេ វិនិច្ឆយកថា នាម វត្ថុ វា អារោចិតំ ហោតិ អវិនិច្ឆិតំ, ញត្តិ វា ឋបិតា ហោតិ, កម្មវាចា វា វិប្បកតា ហោតិ.

ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមេយ្យាតិ – ‘‘កថំ ឥទំ កម្មំ កុប្បំ អស្ស វគ្គំ អស្ស ន ករេយ្យា’’តិ គច្ឆតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បរិសាយ ហត្ថបាសំ វិជហន្តស្ស អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. វិជហិតេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៨២. ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ វេមតិកោ ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី ឆន្ទំ អទត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមតិ, អនាបត្តិ. អធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៤៨៣. អនាបត្តិ – ‘‘សង្ឃស្ស ភណ្ឌនំ វា កលហោ វា វិគ្គហោ វា វិវាទោ វា ភវិស្សតី’’តិ គច្ឆតិ, ‘‘សង្ឃភេទោ វា សង្ឃរាជិ វា ភវិស្សតី’’តិ គច្ឆតិ, ‘‘អធម្មេន វា វគ្គេន វា ន កម្មារហស្ស វា កម្មំ ករិស្សតី’’តិ គច្ឆតិ, គិលានោ គច្ឆតិ, គិលានស្ស ករណីយេន គច្ឆតិ, ឧច្ចារេន វា បស្សាវេន វា បីឡិតោ គច្ឆតិ, ‘‘ន កម្មំ កោបេតុកាមោ បុន បច្ចាគមិស្សាមី’’តិ គច្ឆតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ឆន្ទំ អទត្វា គមនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទសមំ.

១១. ទុព្ពលសិក្ខាបទំ

៤៨៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ទព្ពោ មល្លបុត្តោ សង្ឃស្ស សេនាសនញ្ច បញ្ញបេតិ ភត្តានិ ច ឧទ្ទិសតិ. សោ ចាយស្មា ទុព្ពលចីវរោ ហោតិ. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស ឯកំ ចីវរំ ឧប្បន្នំ ហោតិ. អថ ខោ សង្ឃោ តំ ចីវរំ អាយស្មតោ ទព្ពស្ស មល្លបុត្តស្ស អទាសិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘យថាសន្ថុតំ ភិក្ខូ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណាមេន្តី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សមគ្គេន សង្ឃេន ចីវរំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មំ អាបជ្ជិស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, សមគ្គេន សង្ឃេន ចីវរំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មំ អាបជ្ជថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, សមគ្គេន សង្ឃេន ចីវរំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មំ អាបជ្ជិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ, វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៨៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សមគ្គេន សង្ឃេន ចីវរំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មំ អាបជ្ជេយ្យ ‘យថាសន្ថុតំ ភិក្ខូ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណាមេន្តី’តិ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៨៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

សមគ្គោ នាម សង្ឃោ សមានសំវាសកោ សមានសីមាយំ ឋិតោ.

ចីវរំ នាម ឆន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមំ.

ទត្វាតិ សយំ ទត្វា.

យថាសន្ថុតំ នាម យថាមិត្តតា យថាសន្ទិដ្ឋតា យថាសម្ភត្តតា យថាសមានុបជ្ឈាយកតា យថាសមានាចរិយកតា.

សង្ឃិកំ នាម សង្ឃស្ស ទិន្នំ ហោតិ បរិច្ចត្តំ.

លាភោ នាម ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារា, អន្តមសោ ចុណ្ណបិណ្ឌោបិ, ទន្តកដ្ឋម្បិ, ទសិកសុត្តម្បិ.

បច្ឆា ខីយនធម្មំ អាបជ្ជេយ្យាតិ ឧបសម្បន្នស្ស សង្ឃេន សម្មតស្ស សេនាសនបញ្ញាបកស្ស វា ភត្តុទ្ទេសកស្ស វា យាគុភាជកស្ស វា ផលភាជកស្ស វា ខជ្ជភាជកស្ស វា អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកស្ស វា ចីវរំ ទិន្នេ ខិយ្យតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៨៧. ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី ចីវរំ ទិន្នេ ខិយ្យតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ វេមតិកោ ចីវរំ ទិន្នេ ខិយ្យតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី ចីវរំ ទិន្នេ ខិយ្យតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អញ្ញំ បរិក្ខារំ ទិន្នេ ខិយ្យតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឧបសម្បន្នស្ស សង្ឃេន អសម្មតស្ស សេនាសនបញ្ញាបកស្ស វា ភត្តុទ្ទេសកស្ស វា យាគុភាជកស្ស វា ផលភាជកស្ស វា ខជ្ជភាជកស្ស វា អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកស្ស វា ចីវរំ វា អញ្ញំ វា បរិក្ខារំ ទិន្នេ ខិយ្យតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នស្ស សង្ឃេន សម្មតស្ស វា អសម្មតស្ស វា សេនាសនបញ្ញាបកស្ស វា ភត្តុទ្ទេសកស្ស វា យាគុភាជកស្ស វា ផលភាជកស្ស វា ខជ្ជភាជកស្ស វា អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកស្ស វា ចីវរំ វា អញ្ញំ វា បរិក្ខារំ ទិន្នេ ខិយ្យតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៤៨៨. អនាបត្តិ – បកតិយា ឆន្ទា ទោសា មោហា ភយា ករោន្តំ ‘‘ក្វត្ថោ តស្ស ទិន្នេន លទ្ធាបិ វិនិបាតេស្សតិ ន សម្មា ឧបនេស្សតី’’តិ ខិយ្យតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ទុព្ពលសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ឯកាទសមំ.

១២. បរិណាមនសិក្ខាបទំ

៤៨៩. [ឥទំ វត្ថុ បារា. ៦៥៧] តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្ស បូគស្ស សង្ឃស្ស សចីវរភត្តំ បដិយត្តំ ហោតិ – ‘‘ភោជេត្វា ចីវរេន អច្ឆាទេស្សាមា’’តិ. អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ យេន សោ បូគោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា តំ បូគំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ទេថាវុសោ, ឥមានិ ចីវរានិ ឥមេសំ ភិក្ខូន’’ន្តិ. ‘‘ន មយំ, ភន្តេ, ទស្សាម. អម្ហាកំ សង្ឃស្ស អនុវស្សំ សចីវរភិក្ខា បញ្ញត្តា’’តិ. ‘‘ពហូ, អាវុសោ, សង្ឃស្ស ទាយកា, ពហូ សង្ឃស្ស ភត្តា [ភទ្ទា (ក.)]. ឥមេ តុម្ហេ និស្សាយ តុម្ហេ សម្បស្សន្តា ឥធ វិហរន្តិ. តុម្ហេ ចេ ឥមេសំ ន ទស្សថ, អថ កោ ចរហិ ឥមេសំ ទស្សតិ? ទេថាវុសោ, ឥមានិ ចីវរានិ ឥមេសំ ភិក្ខូន’’ន្តិ. អថ ខោ សោ បូគោ ឆព្ពគ្គិយេហិ ភិក្ខូហិ និប្បីឡិយមានោ យថាបដិយត្តំ ចីវរំ ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ ទត្វា សង្ឃំ ភត្តេន បរិវិសិ. យេ តេ ភិក្ខូ ជានន្តិ សង្ឃស្ស សចីវរភត្តំ បដិយត្តំ ‘‘ន ច ជានន្តិ ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ ទិន្ន’’ន្តិ តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ឱណោជេថាវុសោ, សង្ឃស្ស ចីវរ’’ន្តិ. ‘‘នត្ថិ, ភន្តេ. យថាបដិយត្តំ ចីវរំ អយ្យា ឆព្ពគ្គិយា អយ្យានំ ឆព្ពគ្គិយានំ បរិណាមេសុ’’ន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ជានំ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណតំ បុគ្គលស្ស បរិណាមេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ជានំ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណតំ បុគ្គលស្ស បរិណាមេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ជានំ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណតំ បុគ្គលស្ស បរិណាមេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៩០. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ជានំ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណតំ បុគ្គលស្ស បរិណាមេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៤៩១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ជានាតិ នាម សាមំ វា ជានាតិ, អញ្ញេ វា តស្ស អារោចេន្តិ, សោ វា អារោចេតិ.

សង្ឃិកំ នាម សង្ឃស្ស ទិន្នំ ហោតិ បរិច្ចត្តំ.

លាភោ នាម ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារា, អន្តមសោ ចុណ្ណបិណ្ឌោបិ, ទន្តកដ្ឋម្បិ, ទសិកសុត្តម្បិ.

បរិណតំ នាម ‘‘ទស្សាម ករិស្សាមា’’តិ វាចា ភិន្នា ហោតិ, តំ បុគ្គលស្ស បរិណាមេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៤៩២. បរិណតេ បរិណតសញ្ញី បុគ្គលស្ស បរិណាមេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរិណតេ វេមតិកោ បុគ្គលស្ស បរិណាមេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បរិណតេ អបរិណតសញ្ញី បុគ្គលស្ស បរិណាមេតិ, អនាបត្តិ. សង្ឃស្ស បរិណតំ អញ្ញសង្ឃស្ស វា ចេតិយស្ស វា បរិណាមេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ចេតិយស្ស បរិណតំ អញ្ញចេតិយស្ស វា សង្ឃស្ស វា បុគ្គលស្ស វា បរិណាមេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលស្ស បរិណតំ អញ្ញបុគ្គលស្ស វា សង្ឃស្ស វា ចេតិយស្ស វា បរិណាមេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អបរិណតេ បរិណតសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អបរិណតេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អបរិណតេ អបរិណតសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៤៩៣. អនាបត្តិ – ‘‘កត្ថ ទេមា’’តិ បុច្ឆីយមានោ – ‘‘យត្ថ តុម្ហាកំ ទេយ្យធម្មោ បរិភោគំ វា លភេយ្យ បដិសង្ខារំ វា លភេយ្យ ចិរដ្ឋិតិកោ វា អស្ស យត្ថ វា បន តុម្ហាកំ ចិត្តំ បសីទតិ តត្ថ ទេថា’’តិ ភណតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

បរិណាមនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទ្វាទសមំ.

សហធម្មិកវគ្គោ អដ្ឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សហធម្ម-វិវណ្ណញ្ច, មោហាបនំ បហារកំ;

តលសត្តិ អមូលញ្ច, សញ្ចិច្ច ច ឧបស្សុតិ;

បដិពាហនឆន្ទញ្ច, ទព្ពញ្ច បរិណាមនន្តិ.