៦. សុរាបានវគ្គោ

១. សុរាបានសិក្ខាបទំ

៣២៦. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា ចេតិយេសុ ចារិកំ ចរមានោ យេន ភទ្ទវតិកា តេន បាយាសិ. អទ្ទសំសុ ខោ គោបាលកា បសុបាលកា កស្សកា បថាវិនោ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘មា ខោ, ភន្តេ, ភគវា អម្ពតិត្ថំ អគមាសិ. អម្ពតិត្ថេ, ភន្តេ, ជដិលស្ស អស្សមេ នាគោ បដិវសតិ ឥទ្ធិមា អាសិវិសោ [អាសីវិសោ (សី. ស្យា.)] ឃោរវិសោ. សោ ភគវន្តំ មា វិហេឋេសី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ ភគវា តុណ្ហី អហោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ គោបាលកា បសុបាលកា កស្សកា បថាវិនោ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘មា ខោ, ភន្តេ, ភគវា អម្ពតិត្ថំ អគមាសិ. អម្ពតិត្ថេ, ភន្តេ, ជដិលស្ស អស្សមេ នាគោ បដិវសតិ ឥទ្ធិមា អាសិវិសោ ឃោរវិសោ. សោ ភគវន្តំ មា វិហេឋេសី’’តិ. តតិយម្បិ ខោ ភគវា តុណ្ហី អហោសិ.

អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន ភទ្ទវតិកា តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា ភទ្ទវតិកាយំ វិហរតិ. អថ ខោ អាយស្មា សាគតោ យេន អម្ពតិត្ថស្ស [អម្ពតិត្ថកស្ស (សី.), អម្ពតិត្ថំ (ស្យា.)] ជដិលស្ស អស្សមោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អគ្យាគារំ បវិសិត្វា តិណសន្ថារកំ បញ្ញបេត្វា និសីទិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. អទ្ទសា ខោ សោ នាគោ អាយស្មន្តំ សាគតំ បវិដ្ឋំ. ទិស្វាន ទុម្មនោ [ទុក្ខី ទុម្មនោ (សី. ស្យា.)] បធូបាយិ [បធូបាសិ (ស្យា. ក.)]. អាយស្មាបិ សាគតោ បធូបាយិ [បធូបាសិ (ស្យា. ក.)]. អថ ខោ សោ នាគោ មក្ខំ អសហមានោ បជ្ជលិ. អាយស្មាបិ សាគតោ តេជោធាតុំ សមាបជ្ជិត្វា បជ្ជលិ. អថ ខោ អាយស្មា សាគតោ តស្ស នាគស្ស តេជសា តេជំ បរិយាទិយិត្វា យេន ភទ្ទវតិកា តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ ភគវា ភទ្ទវតិកាយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន កោសម្ពី តេន ចារិកំ បក្កាមិ. អស្សោសុំ ខោ កោសម្ពិកា ឧបាសកា – ‘‘អយ្យោ កិរ សាគតោ អម្ពតិត្ថិកេន នាគេន សទ្ធិំ សង្គាមេសី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន កោសម្ពី តទវសរិ. អថ ខោ កោសម្ពិកា ឧបាសកា ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ ករិត្វា យេនាយស្មា សាគតោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ សាគតំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ កោសម្ពិកា ឧបាសកា អាយស្មន្តំ សាគតំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិំ, ភន្តេ, អយ្យានំ ទុល្លភញ្ច មនាបញ្ច, កិំ បដិយាទេមា’’តិ? ឯវំ វុត្តេ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កោសម្ពិកេ ឧបាសកេ ឯតទវោចុំ – ‘‘អត្ថាវុសោ, កាបោតិកា នាម បសន្នា ភិក្ខូនំ ទុល្លភា ច មនាបា ច, តំ បដិយាទេថា’’តិ. អថ ខោ កោសម្ពិកា ឧបាសកា ឃរេ ឃរេ កាបោតិកំ បសន្នំ បដិយាទេត្វា អាយស្មន្តំ សាគតំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋំ ទិស្វាន អាយស្មន្តំ សាគតំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បិវតុ, ភន្តេ, អយ្យោ សាគតោ កាបោតិកំ បសន្នំ, បិវតុ, ភន្តេ, អយ្យោ សាគតោ កាបោតិកំ បសន្ន’’ន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា សាគតោ ឃរេ ឃរេ កាបោតិកំ បសន្នំ បិវិត្វា នគរម្ហា និក្ខមន្តោ នគរទ្វារេ បរិបតិ.

អថ ខោ ភគវា សម្ពហុលេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ នគរម្ហា និក្ខមន្តោ អទ្ទស អាយស្មន្តំ សាគតំ នគរទ្វារេ បរិបតន្តំ. ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘គណ្ហថ, ភិក្ខវេ, សាគត’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា អាយស្មន្តំ សាគតំ អារាមំ នេត្វា យេន ភគវា តេន សីសំ កត្វា និបាតេសុំ. អថ ខោ អាយស្មា សាគតោ បរិវត្តិត្វា យេន ភគវា តេន បាទេ ករិត្វា សេយ្យំ កប្បេសិ. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ននុ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ សាគតោ តថាគតេ សគារវោ អហោសិ សប្បតិស្សោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘អបិ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, សាគតោ ឯតរហិ តថាគតេ សគារវោ សប្បតិស្សោ’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ននុ, ភិក្ខវេ, សាគតោ អម្ពតិត្ថិកេន នាគេន [ឌេឌ្ឌុភេនាបិ (សី. ស្យា.)] សទ្ធិំ សង្គាមេសី’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘អបិ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, សាគតោ ឯតរហិ បហោតិ នាគេន សទ្ធិំ សង្គាមេតុ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘អបិ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, តំ បាតព្ពំ យំ បិវិត្វា វិសញ្ញី អស្សា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘អននុច្ឆវិកំ, ភិក្ខវេ, សាគតស្ស អននុលោមិកំ អប្បតិរូបំ អស្សាមណកំ អកប្បិយំ អករណីយំ. កថញ្ហិ នាម, ភិក្ខវេ, សាគតោ មជ្ជំ បិវិស្សតិ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣២៧. ‘‘សុរាមេរយបានេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣២៨. សុរា នាម បិដ្ឋសុរា បូវសុរា ឱទនសុរា កិណ្ណបក្ខិត្តា សម្ភារសំយុត្តា.

មេរយោ នាម បុប្ផាសវោ ផលាសវោ មធ្វាសវោ គុឡាសវោ សម្ភារសំយុត្តោ.

បិវេយ្យាតិ អន្តមសោ កុសគ្គេនបិ បិវតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

មជ្ជេ មជ្ជសញ្ញី បិវតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. មជ្ជេ វេមតិកោ បិវតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. មជ្ជេ អមជ្ជសញ្ញី បិវតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អមជ្ជេ មជ្ជសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អមជ្ជេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អមជ្ជេ អមជ្ជសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៣២៩. អនាបត្តិ អមជ្ជញ្ច ហោតិ មជ្ជវណ្ណំ មជ្ជគន្ធំ មជ្ជរសំ តំ បិវតិ, សូបសម្បាកេ, មំសសម្បាកេ, តេលសម្បាកេ, អាមលកផាណិតេ, អមជ្ជំ អរិដ្ឋំ បិវតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

សុរាបានសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បឋមំ.

២. អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទំ

៣៣០. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយំ ភិក្ខុំ អង្គុលិបតោទកេន ហាសេសុំ. សោ ភិក្ខុ ឧត្តន្តោ អនស្សាសកោ កាលមកាសិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អង្គុលិបតោទកេន ហាសេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ អង្គុលិបតោទកេន ហាសេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ភិក្ខុំ អង្គុលិបតោទកេន ហាសេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៣១. ‘‘អង្គុលិបតោទកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៣២. អង្គុលិបតោទកោ នាម [អង្គុលិបតោទកោ នាម អង្គុលិយាបិ តុទន្តិ (ស្យា.)] ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នំ ហសាធិប្បាយោ [ហស្សាធិប្បាយោ (សី. ស្យា.)] កាយេន កាយំ អាមសតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី អង្គុលិបតោទកេន ហាសេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ អង្គុលិបតោទកេន ហាសេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី អង្គុលិបតោទកេន ហាសេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

កាយេន កាយបដិពទ្ធំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាយបដិពទ្ធេន កាយំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាយបដិពទ្ធេន កាយបដិពទ្ធំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. និស្សគ្គិយេន កាយំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. និស្សគ្គិយេន កាយបដិពទ្ធំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. និស្សគ្គិយេន និស្សគ្គិយំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៣៣៣. អនុបសម្បន្នំ កាយេន កាយំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាយេន កាយបដិពទ្ធំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាយបដិពទ្ធេន កាយំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាយបដិពទ្ធេន កាយបដិពទ្ធំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. និស្សគ្គិយេន កាយំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. និស្សគ្គិយេន កាយបដិពទ្ធំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. និស្សគ្គិយេន និស្សគ្គិយំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៣៣៤. អនាបត្តិ ន ហសាធិប្បាយោ, សតិ ករណីយេ អាមសតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.

៣. ហសធម្មសិក្ខាបទំ

៣៣៥. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ អចិរវតិយា នទិយា ឧទកេ កីឡន្តិ. តេន ខោ បន សមយេន រាជា បសេនទិ កោសលោ មល្លិកាយ ទេវិយា សទ្ធិំ ឧបរិបាសាទវរគតោ ហោតិ. អទ្ទសា ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ អចិរវតិយា នទិយា ឧទកេ កីឡន្តេ. ទិស្វាន មល្លិកំ ទេវិំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតេ តេ, មល្លិកេ, អរហន្តោ ឧទកេ កីឡន្តី’’តិ. ‘‘និស្សំសយំ ខោ, មហារាជ, ភគវតា សិក្ខាបទំ អបញ្ញត្តំ. តេ វា ភិក្ខូ អប្បកតញ្ញុនោ’’តិ. អថ ខោ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ អហំ ឧបាយេន ភគវតោ ច ន អារោចេយ្យំ, ភគវា ច ជានេយ្យ ឥមេ ភិក្ខូ ឧទកេ កីឡិតា’’តិ? អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ បក្កោសាបេត្វា មហន្តំ គុឡបិណ្ឌំ អទាសិ – ‘‘ឥមំ, ភន្តេ, គុឡបិណ្ឌំ ភគវតោ ទេថា’’តិ. សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ តំ គុឡបិណ្ឌំ អាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥមំ, ភន្តេ, គុឡបិណ្ឌំ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវតោ ទេតី’’តិ. ‘‘កហំ បន តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, រាជា អទ្ទសា’’តិ. ‘‘អចិរវតិយា នទិយា, ភគវា, ឧទកេ កីឡន្តេ’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ឧទកេ កីឡិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៣៦. ‘‘ឧទកេ ហសធម្មេ [ហស្សធម្មេ (សី. ស្យា.)] បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៣៧. ឧទកេ ហសធម្មោ នាម ឧបរិគោប្ផកេ ឧទកេ ហសាធិប្បាយោ និមុជ្ជតិ វា ឧម្មុជ្ជតិ វា បលវតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៣៣៨. ឧទកេ ហសធម្មេ ហសធម្មសញ្ញី, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧទកេ ហសធម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧទកេ ហសធម្មេ អហសធម្មសញ្ញី, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ហេដ្ឋាគោប្ផកេ ឧទកេ កីឡតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឧទកេ នាវាយ កីឡតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ហត្ថេន វា បាទេន វា កដ្ឋេន វា កឋលាយ វា ឧទកំ បហរតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ភាជនគតំ ឧទកំ វា កញ្ជិកំ វា ខីរំ វា តក្កំ វា រជនំ វា បស្សាវំ វា ចិក្ខល្លំ វា កីឡតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

ឧទកេ អហសធម្មេ ហសធម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឧទកេ អហសធម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឧទកេ អហសធម្មេ អហសធម្មសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៣៣៩. អនាបត្តិ ន ហសាធិប្បាយោ, សតិ ករណីយេ ឧទកំ ឱតរិត្វា និមុជ្ជតិ វា ឧម្មុជ្ជតិ វា បលវតិ វា, បារំ គច្ឆន្តោ និមុជ្ជតិ វា ឧម្មុជ្ជតិ វា បលវតិ វា, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ហសធម្មសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.

៤. អនាទរិយសិក្ខាបទំ

៣៤០. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឆន្នោ អនាចារំ អាចរតិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘មាវុសោ ឆន្ន, ឯវរូបំ អកាសិ. នេតំ កប្បតី’’តិ. សោ អនាទរិយំ បដិច្ច ករោតិយេវ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឆន្នោ អនាទរិយំ ករិស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឆន្ន, អនាទរិយំ ករោសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, អនាទរិយំ ករិស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៤១. ‘‘អនាទរិយេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៤២. អនាទរិយំ នាម ទ្វេ អនាទរិយានិ – បុគ្គលានាទរិយញ្ច ធម្មានាទរិយញ្ច.

បុគ្គលានាទរិយំ នាម ឧបសម្បន្នេន បញ្ញត្តេន វុច្ចមានោ – ‘‘អយំ ឧក្ខិត្តកោ វា វម្ភិតោ វា គរហិតោ វា, ឥមស្ស វចនំ អកតំ ភវិស្សតី’’តិ អនាទរិយំ ករោតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ធម្មានាទរិយំ នាម ឧបសម្បន្នេន បញ្ញត្តេន វុច្ចមានោ ‘‘កថាយំ នស្សេយ្យ វា វិនស្សេយ្យ វា អន្តរធាយេយ្យ វា’’, តំ វា ន សិក្ខិតុកាមោ អនាទរិយំ ករោតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៣៤៣. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី អនាទរិយំ ករោតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ អនាទរិយំ ករោតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី អនាទរិយំ ករោតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អបញ្ញត្តេន វុច្ចមានោ – ‘‘ឥទំ ន សល្លេខាយ ន ធុតត្ថាយ ន បាសាទិកតាយ ន អបចយាយ ន វីរិយារម្ភាយ សំវត្តតី’’តិ អនាទរិយំ ករោតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេន បញ្ញត្តេន វា អបញ្ញត្តេន វា វុច្ចមានោ – ‘‘ឥទំ ន សល្លេខាយ ន ធុតត្ថាយ ន បាសាទិកតាយ ន អបចយាយ ន វីរិយារម្ភាយ សំវត្តតី’’តិ អនាទរិយំ ករោតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៣៤៤. អនាបត្តិ – ‘‘ឯវំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ឧគ្គហោ បរិបុច្ឆា’’តិ ភណតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

អនាទរិយសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.

៥. ភិំសាបនសិក្ខាបទំ

៣៤៥. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ ភិំសាបេន្តិ. តេ ភិំសាបីយមានា រោទន្តិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, រោទថា’’តិ? ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អម្ហេ ភិំសាបេន្តី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខុំ ភិំសាបេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ ភិំសាបេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ភិក្ខុំ ភិំសាបេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៤៦. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុំ ភិំសាបេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៤៧. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុន្តិ អញ្ញំ ភិក្ខុំ.

ភិំសាបេយ្យាតិ ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នំ ភិំសាបេតុកាមោ រូបំ វា សទ្ទំ វា គន្ធំ វា រសំ វា ផោដ្ឋព្ពំ វា ឧបសំហរតិ. ភាយេយ្យ វា សោ ន វា ភាយេយ្យ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ចោរកន្តារំ វា វាឡកន្តារំ វា បិសាចកន្តារំ វា អាចិក្ខតិ. ភាយេយ្យ វា សោ ន វា ភាយេយ្យ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៣៤៨. ឧបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី ភិំសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧបសម្បន្នេ វេមតិកោ ភិំសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ‘ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី ភិំសាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អនុបសម្បន្នំ ភិំសាបេតុកាមោ រូបំ វា សទ្ទំ វា គន្ធំ វា រសំ វា ផោដ្ឋព្ពំ វា ឧបសំហរតិ. ភាយេយ្យ វា សោ ន វា ភាយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ចោរកន្តារំ វា វាឡកន្តារំ វា បិសាចកន្តារំ វា អាចិក្ខតិ. ភាយេយ្យ វា សោ ន វា ភាយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ ឧបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៣៤៩. អនាបត្តិ ន ភិំសាបេតុកាមោ រូបំ វា សទ្ទំ វា គន្ធំ វា រសំ វា ផោដ្ឋព្ពំ វា ឧបសំហរតិ, ចោរកន្តារំ វា វាឡកន្តារំ វា បិសាចកន្តារំ វា អាចិក្ខតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ភិំសាបនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ.

៦. ជោតិកសិក្ខាបទំ

៣៥០. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា ភគ្គេសុ វិហរតិ សុំសុមារគិរេ [សុំសុមារគិរេ (សី. ស្យា.) សំសុមារគិរេ (ក.)] ភេសកឡាវនេ មិគទាយេ. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ហេមន្តិកេ កាលេ អញ្ញតរំ មហន្តំ សុសិរកដ្ឋំ ជោតិំ សមាទហិត្វា វិសិព្ពេសុំ. តស្មិញ្ច សុសិរេ កណ្ហសប្បោ អគ្គិនា សន្តត្តោ និក្ខមិត្វា ភិក្ខូ បរិបាតេសិ. ភិក្ខូ តហំ តហំ ឧបធាវិំសុ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខូ ជោតិំ សមាទហិត្វា វិសិព្ពេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ជោតិំ សមាទហិត្វា វិសិព្ពេន្តីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា ជោតិំ សមាទហិត្វា វិសិព្ពេស្សន្តិ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ វិសិព្ពនាបេក្ខោ ជោតិំ សមាទហេយ្យ វា សមាទហាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៣៥១. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ គិលានា ហោន្តិ. គិលានបុច្ឆកា ភិក្ខូ គិលានេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘កច្ចាវុសោ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយ’’ន្តិ? ‘‘បុព្ពេ មយំ, អាវុសោ, ជោតិំ សមាទហិត្វា វិសិព្ពេម; តេន នោ ផាសុ ហោតិ. ឥទានិ បន ‘‘ភគវតា បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយន្តា ន វិសិព្ពេម, តេន នោ ន ផាសុ ហោតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា ជោតិំ សមាទហិត្វា វា សមាទហាបេត្វា វា វិសិព្ពេតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ អគិលានោ វិសិព្ពនាបេក្ខោ ជោតិំ សមាទហេយ្យ វា សមាទហាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៣៥២. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ បទីបេបិ ជោតិកេបិ ជន្តាឃរេបិ កុក្កុច្ចាយន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តថារូបប្បច្ចយា ជោតិំ សមាទហិតុំ សមាទហាបេតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៥៣. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អគិលានោ វិសិព្ពនាបេក្ខោ ជោតិំ សមាទហេយ្យ វា សមាទហាបេយ្យ វា, អញ្ញត្រ តថារូបប្បច្ចយា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៥៤. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

អគិលានោ នាម យស្ស វិនា អគ្គិនា ផាសុ ហោតិ.

គិលានោ នាម យស្ស វិនា អគ្គិនា ន ផាសុ ហោតិ.

វិសិព្ពនាបេក្ខោតិ តប្បិតុកាមោ.

ជោតិ នាម អគ្គិ វុច្ចតិ.

សមាទហេយ្យាតិ សយំ សមាទហតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

សមាទហាបេយ្យាតិ អញ្ញំ អាណាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សកិំ អាណត្តោ ពហុកម្បិ សមាទហតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អញ្ញត្រ តថា រូបប្បច្ចយាតិ ឋបេត្វា តថារូបប្បច្ចយំ.

៣៥៥. អគិលានោ អគិលានសញ្ញី វិសិព្ពនាបេក្ខោ ជោតិំ សមាទហតិ វា សមាទហាបេតិ វា, អញ្ញត្រ តថារូបប្បច្ចយា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អគិលានោ វេមតិកោ វិសិព្ពនាបេក្ខោ ជោតិំ សមាទហតិ វា សមាទហាបេតិ វា, អញ្ញត្រ តថារូបប្បច្ចយា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អគិលានោ គិលានសញ្ញី វិសិព្ពនាបេក្ខោ ជោតិំ សមាទហតិ វា សមាទហាបេតិ វា, អញ្ញត្រ តថារូបប្បច្ចយា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

បដិលាតំ ឧក្ខិបតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. គិលានោ អគិលានសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. គិលានោ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. គិលានោ គិលានសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៣៥៦. អនាបត្តិ គិលានស្ស, អញ្ញេន កតំ វិសិព្ពេតិ, វីតច្ចិតង្គារំ វិសិព្ពេតិ, បទីបេ ជោតិកេ ជន្តាឃរេ តថារូបប្បច្ចយា, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ជោតិកសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ.

៧. នហានសិក្ខាបទំ

៣៥៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ តបោទេ នហាយន្តិ. តេន ខោ បន សមយេន [អថ ខោ (សី. ស្យា.)] រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ‘‘សីសំ នហាយិស្សាមី’’តិ តបោទំ គន្ត្វា – ‘‘យាវាយ្យា នហាយន្តី’’តិ ឯកមន្តំ បដិមានេសិ. ភិក្ខូ យាវ សមន្ធការា នហាយិំសុ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ វិកាលេ សីសំ នហាយិត្វា, នគរទ្វារេ ថកិតេ ពហិនគរេ វសិត្វា, កាលស្សេវ អសម្ភិន្នេន វិលេបនេន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កិស្ស ត្វំ, មហារាជ, កាលស្សេវ អាគតោ អសម្ភិន្នេន វិលេបនេនា’’តិ? អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. អថ ខោ ភគវា រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ភគវតា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតោ សមាទបិតោ សមុត្តេជិតោ សម្បហំសិតោ ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា ភិក្ខូ បដិបុច្ឆិ – ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ រាជានម្បិ បស្សិត្វា ន មត្តំ ជានិត្វា នហាយន្តី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា រាជានម្បិ បស្សិត្វា ន មត្តំ ជានិត្វា នហាយិស្សន្តិ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៣៥៨. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ឧណ្ហសមយេ បរិឡាហសមយេ កុក្កុច្ចាយន្តា ន នហាយន្តិ, សេទគតេន គត្តេន សយន្តិ. ចីវរម្បិ សេនាសនម្បិ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧណ្ហសមយេ បរិឡាហសមយេ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយេយ្យ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. ទិយឌ្ឍោ មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ [គិម្ហានំ (ឥតិបិ)] វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ ឥច្ចេតេ អឌ្ឍតេយ្យមាសា ឧណ្ហសមយោ បរិឡាហសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៣៥៩. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ គិលានា ហោន្តិ. គិលានបុច្ឆកា ភិក្ខូ គិលានេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘កច្ចាវុសោ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយ’’ន្តិ? ‘‘បុព្ពេ មយំ, អាវុសោ, ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយាម, តេន នោ ផាសុ ហោតិ; ឥទានិ បន ‘‘ភគវតា បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយន្តា ន នហាយាម, តេន នោ ន ផាសុ ហោតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយេយ្យ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. ទិយឌ្ឍោ មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ [គិម្ហានំ (ឥតិបិ)] វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ ឥច្ចេតេ អឌ្ឍតេយ្យមាសា ឧណ្ហសមយោ, បរិឡាហសមយោ, គិលានសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៣៦០. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ កត្វា កុក្កុច្ចាយន្តា ន នហាយន្តិ. តេ សេទគតេន គត្តេន សយន្តិ. ចីវរម្បិ សេនាសនម្បិ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កម្មសមយេ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយេយ្យ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. ទិយឌ្ឍោ មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ ឥច្ចេតេ អឌ្ឍតេយ្យមាសា ឧណ្ហសមយោ, បរិឡាហសមយោ, គិលានសមយោ, កម្មសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៣៦១. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អទ្ធានំ គន្ត្វា កុក្កុច្ចាយន្តា ន នហាយន្តិ. តេ សេទគតេន គត្តេន សយន្តិ. ចីវរម្បិ សេនាសនម្បិ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អទ្ធានគមនសមយេ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយេយ្យ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. ទិយឌ្ឍោ មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ ឥច្ចេតេ អឌ្ឍតេយ្យមាសា ឧណ្ហសមយោ, បរិឡាហសមយោ, គិលានសមយោ, កម្មសមយោ, អទ្ធានគមនសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៣៦២. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ អជ្ឈោកាសេ ចីវរកម្មំ ករោន្តា សរជេន វាតេន ឱកិណ្ណា ហោន្តិ. ទេវោ ច ថោកំ ថោកំ ផុសាយតិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា ន នហាយន្តិ, កិលិន្នេន គត្តេន សយន្តិ. ចីវរម្បិ សេនាសនម្បិ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វាតវុដ្ឋិសមយេ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៦៣. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱរេនទ្ធមាសំ នហាយេយ្យ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. ទិយឌ្ឍោ មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ ឥច្ចេតេ អឌ្ឍតេយ្យមាសា ឧណ្ហសមយោ, បរិឡាហសមយោ, គិលានសមយោ, កម្មសមយោ, អទ្ធានគមនសមយោ, វាតវុដ្ឋិសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

៣៦៤. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ឱរេនទ្ធមាសន្តិ ឩនកទ្ធមាសំ.

នហាយេយ្យាតិ ចុណ្ណេន វា មត្តិកាយ វា នហាយតិ, បយោគេ បយោគេ ទុក្កដំ. នហានបរិយោសានេ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អញ្ញត្រ សមយាតិ ឋបេត្វា សមយំ.

ឧណ្ហសមយោ នាម ទិយឌ្ឍោ មាសោ សេសោ គិម្ហានំ. បរិឡាហសមយោ នាម វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ ‘‘ឥច្ចេតេ អឌ្ឍតេយ្យមាសា ឧណ្ហសមយោ បរិឡាហសមយោ’’តិ នហាយិតព្ពំ.

គិលានសមយោ នាម យស្ស វិនា នហានេន ន ផាសុ ហោតិ. គិលានសមយោតិ នហាយិតព្ពំ.

កម្មសមយោ នាម អន្តមសោ បរិវេណម្បិ សម្មដ្ឋំ ហោតិ. ‘‘កម្មសមយោ’’តិ នហាយិតព្ពំ.

អទ្ធានគមនសមយោ នាម ‘‘អទ្ធយោជនំ គច្ឆិស្សាមី’’តិ នហាយិតព្ពំ, គច្ឆន្តេន នហាយិតព្ពំ, គតេន នហាយិតព្ពំ.

វាតវុដ្ឋិសមយោ នាម ភិក្ខូ សរជេន វាតេន ឱកិណ្ណា ហោន្តិ, ទ្វេ វា តីណិ វា ឧទកផុសិតានិ កាយេ បតិតានិ ហោន្តិ. ‘‘វាតវុដ្ឋិសមយោ’’តិ នហាយិតព្ពំ.

៣៦៥. ឩនកទ្ធមាសេ ឩនកសញ្ញី, អញ្ញត្រ សមយា, នហាយតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឩនកទ្ធមាសេ វេមតិកោ, អញ្ញត្រ សមយា, នហាយតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឩនកទ្ធមាសេ អតិរេកសញ្ញី, អញ្ញត្រ សមយា, នហាយតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អតិរេកទ្ធមាសេ ឩនកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អតិរេកទ្ធមាសេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អតិរេកទ្ធមាសេ អតិរេកសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៣៦៦. អនាបត្តិ សមយេ, អទ្ធមាសំ នហាយតិ, អតិរេកទ្ធមាសំ នហាយតិ, បារំ គច្ឆន្តោ នហាយតិ, សព្ពបច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

នហានសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.

៨. ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទំ

៣៦៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ច បរិព្ពាជកា ច សាកេតា សាវត្ថិំ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នា ហោន្តិ. អន្តរាមគ្គេ ចោរា និក្ខមិត្វា តេ អច្ឆិន្ទិំសុ. សាវត្ថិយា រាជភដា និក្ខមិត្វា តេ ចោរេ សភណ្ឌេ គហេត្វា ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសុំ – ‘‘អាគច្ឆន្តុ, ភទន្តា, សកំ សកំ ចីវរំ សញ្ជានិត្វា គណ្ហន្តូ’’តិ. ភិក្ខូ ន សញ្ជានន្តិ. តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភទន្តា អត្តនោ អត្តនោ ចីវរំ ន សញ្ជានិស្សន្តី’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា ភិក្ខូនំ តទនុច្ឆវិកំ តទនុលោមិកំ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាមិ ទស អត្ថវសេ បដិច្ច – សង្ឃសុដ្ឋុតាយ, សង្ឃផាសុតាយ…បេ… សទ្ធម្មដ្ឋិតិយា, វិនយានុគ្គហាយ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៦៨. ‘‘នវំ បន ភិក្ខុនា ចីវរលាភេន តិណ្ណំ ទុព្ពណ្ណករណានំ អញ្ញតរំ ទុព្ពណ្ណករណំ អាទាតព្ពំ – នីលំ វា កទ្ទមំ វា កាឡសាមំ វា. អនាទា ចេ ភិក្ខុ តិណ្ណំ ទុព្ពណ្ណករណានំ អញ្ញតរំ ទុព្ពណ្ណករណំ នវំ ចីវរំ បរិភុញ្ជេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៦៩. នវំ នាម អកតកប្បំ វុច្ចតិ.

ចីវរំ នាម ឆន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ.

តិណ្ណំ ទុព្ពណ្ណករណានំ អញ្ញតរំ ទុព្ពណ្ណករណំ អាទាតព្ពន្តិ អន្តមសោ កុសគ្គេនបិ អាទាតព្ពំ.

នីលំ នាម ទ្វេ នីលានិ – កំសនីលំ, បលាសនីលំ.

កទ្ទមោ នាម ឱទកោ វុច្ចតិ.

កាឡសាមំ នាម យំកិញ្ចិ កាឡសាមកំ [កាឡកំ (សី. ស្យា.)].

អនាទា ចេ ភិក្ខុ តិណ្ណំ ទុព្ពណ្ណករណានំ អញ្ញតរំ ទុព្ពណ្ណករណន្តិ អន្តមសោ កុសគ្គេនបិ អនាទិយិត្វា តិណ្ណំ ទុព្ពណ្ណករណានំ អញ្ញតរំ ទុព្ពណ្ណករណំ នវំ ចីវរំ បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៣៧០. អនាទិន្នេ អនាទិន្នសញ្ញី បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អនាទិន្នេ វេមតិកោ បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អនាទិន្នេ អាទិន្នសញ្ញី បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អាទិន្នេ អនាទិន្នសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អាទិន្នេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អាទិន្នេ អាទិន្នសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៣៧១. អនាបត្តិអាទិយិត្វា បរិភុញ្ជតិ, កប្បោ នដ្ឋោ ហោតិ, កប្បកតោកាសោ ជិណ្ណោ ហោតិ, កប្បកតេន អកប្បកតំ សំសិព្ពិតំ ហោតិ, អគ្គឡេ អនុវាតេ បរិភណ្ឌេ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ.

៩. វិកប្បនសិក្ខាបទំ

៣៧២. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ភាតុនោ សទ្ធិវិហារិកស្ស ភិក្ខុនោ សាមំ ចីវរំ វិកប្បេត្វា អប្បច្ចុទ្ធារណំ [អបច្ចុទ្ធារកំ (សី. ស្យា.)] បរិភុញ្ជតិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ – ‘‘អយំ, អាវុសោ, អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ មយ្ហំ ចីវរំ សាមំ វិកប្បេត្វា អប្បច្ចុទ្ធារណំ បរិភុញ្ជតី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ភិក្ខុស្ស សាមំ ចីវរំ វិកប្បេត្វា អប្បច្ចុទ្ធារណំ បរិភុញ្ជិស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឧបនន្ទ, ភិក្ខុស្ស សាមំ ចីវរំ វិកប្បេត្វា អប្បច្ចុទ្ធារណំ បរិភុញ្ជសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, ភិក្ខុស្ស សាមំ ចីវរំ វិកប្បេត្វា អប្បច្ចុទ្ធារណំ បរិភុញ្ជិស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៧៣. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា សិក្ខមានាយ វា សាមណេរស្ស វា សាមណេរិយា វា សាមំ ចីវរំ វិកប្បេត្វា អប្បច្ចុទ្ធារណំ [អបច្ចុទ្ធារកំ (សី. ស្យា.)] បរិភុញ្ជេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៧៤. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុស្សាតិ អញ្ញស្ស ភិក្ខុស្ស.

ភិក្ខុនី នាម ឧភតោសង្ឃេ ឧបសម្បន្នា.

សិក្ខមានា នាម ទ្វេ វស្សានិ ឆសុ ធម្មេសុ សិក្ខិតសិក្ខា.

សាមណេរោ នាម ទសសិក្ខាបទិកោ.

សាមណេរី នាម ទសសិក្ខាបទិកា.

សាមន្តិ សយំ វិកប្បេត្វា.

ចីវរំ នាម ឆន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមំ.

វិកប្បនា នាម ទ្វេ វិកប្បនា – សម្មុខាវិកប្បនា ច បរម្មុខាវិកប្បនា ច.

សម្មុខាវិកប្បនា នាម ‘‘ឥមំ ចីវរំ តុយ្ហំ វិកប្បេមិ ឥត្ថន្នាមស្ស វា’’តិ.

បរម្មុខាវិកប្បនា នាម ‘‘ឥមំ ចីវរំ វិកប្បនត្ថាយ តុយ្ហំ ទម្មី’’តិ. តេន វត្តព្ពោ – ‘‘កោ តេ មិត្តោ វា សន្ទិដ្ឋោ វា’’តិ? ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ច ឥត្ថន្នាមោ ចា’’តិ. តេន វត្តព្ពោ – ‘‘អហំ តេសំ ទម្មិ, តេសំ សន្តកំ បរិភុញ្ជ វា វិស្សជ្ជេហិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោហី’’តិ.

អប្បច្ចុទ្ធារណំ នាម តស្ស វា អទិន្នំ, តស្ស វា អវិស្សសន្តោ បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៣៧៥. អប្បច្ចុទ្ធារណេ អប្បច្ចុទ្ធារណសញ្ញី បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អប្បច្ចុទ្ធារណេ វេមតិកោ បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អប្បច្ចុទ្ធារណេ អប្បច្ចុទ្ធារណសញ្ញី បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អធិដ្ឋេតិ វា វិស្សជ្ជេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បច្ចុទ្ធារណេ អប្បច្ចុទ្ធារណសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បច្ចុទ្ធារណេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បច្ចុទ្ធារណេ បច្ចុទ្ធារណសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៣៧៦. អនាបត្តិ សោ វា ទេតិ, តស្ស វា វិស្សសន្តោ បរិភុញ្ជតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

វិកប្បនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ នវមំ.

១០. ចីវរអបនិធានសិក្ខាបទំ

៣៧៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ អសន្និហិតបរិក្ខារា ហោន្តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ បត្តម្បិ ចីវរម្បិ អបនិធេន្តិ. សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ទេថាវុសោ, អម្ហាកំ បត្តម្បិ ចីវរម្បី’’តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ហសន្តិ, តេ រោទន្តិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, រោទថា’’តិ? ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អម្ហាកំ បត្តម្បិ ចីវរម្បិ អបនិធេន្តី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខូនំ បត្តម្បិ ចីវរម្បិ អបនិធេស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ បត្តម្បិ ចីវរម្បិ អបនិធេថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ភិក្ខូនំ បត្តម្បិ ចីវរម្បិ អបនិធេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៧៨. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស បត្តំ វា ចីវរំ វា និសីទនំ វា សូចិឃរំ វា កាយពន្ធនំ វា អបនិធេយ្យ វា អបនិធាបេយ្យ វា, អន្តមសោ ហសាបេក្ខោបិ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៧៩. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុស្សាតិ អញ្ញស្ស ភិក្ខុស្ស.

បត្តោ នាម ទ្វេ បត្តា – អយោបត្តោ, មត្តិកាបត្តោ.

ចីវរំ នាម ឆន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ, វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមំ.

និសីទនំ នាម សទសំ វុច្ចតិ.

សូចិឃរំ នាម សសូចិកំ វា អសូចិកំ វា.

កាយពន្ធនំ នាម ទ្វេ កាយពន្ធនានិ – បដ្ដិកា, សូករន្តកំ.

អបនិធេយ្យ វាតិ សយំ អបនិធេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អបនិធាបេយ្យ វាតិ អញ្ញំ អាណាបេសិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អបនិធាបេយ្យ វា តិ អយ្យំ អាណាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សកិំ អាណត្តោ ពហុកម្បិ អបនិធេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អន្តមសោ ហសាបេក្ខោបីតិ កីឡាធិប្បាយោ.