៤. រហោបដិច្ឆន្នសិក្ខាបទំ

២៨៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ សហាយកស្ស ឃរំ គន្ត្វា តស្ស បជាបតិយា សទ្ធិំ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេសិ. អថ ខោ សោ បុរិសោ ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អយ្យោ ឧបនន្ទោ មយ្ហំ បជាបតិយា សទ្ធិំ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេស្សតី’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តស្ស បុរិសស្ស ឧជ្ឈាយន្តស្ស ខិយ្យន្តស្ស វិបាចេន្តស្ស. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ មាតុគាមេន សទ្ធិំ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេស្សតីតិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឧបនន្ទ, មាតុគាមេន សទ្ធិំ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, មាតុគាមេន សទ្ធិំ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២៨៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ មាតុគាមេន សទ្ធិំ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

២៨៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

មាតុគាមោ នាម មនុស្សិត្ថី, ន យក្ខី ន បេតី ន តិរច្ឆានគតា, អន្តមសោ តទហុជាតាបិ ទារិកា, បគេវ មហត្តរី.

សទ្ធិន្តិ ឯកតោ.

[បាចិ. ២០០,២៩១; បារា. ៤៤៥,៤៥៤] រហោ នាម ចក្ខុស្ស រហោ សោតស្ស រហោ. ចក្ខុស្ស រហោ នាម ន សក្កា ហោតិ អក្ខិំ វា និខណីយមានេ ភមុកំ វា ឧក្ខិបីយមានេ សីសំ វា ឧក្ខិបីយមានេ បស្សិតុំ. សោតស្ស រហោ នាម ន សក្កា ហោតិ បកតិកថា សោតុំ.

[បារា. ៤៤៥] បដិច្ឆន្នំ នាម អាសនំ កុដ្ដេន [កុឌ្ឌេន (សី. ស្យា.)] វា កវាដេន វា កិលញ្ជេន វា សាណិបាការេន វា រុក្ខេន វា ថម្ភេន វា កោត្ថឡិយា [កោដ្ឋឡិយា (សី. ស្យា.) កោត្ថឡិកាយ (ក.)] វា, យេន កេនចិ បដិច្ឆន្នំ ហោតិ.

និសជ្ជំ កប្បេយ្យាតិ មាតុគាមេ និសិន្នេ ភិក្ខុ ឧបនិសិន្នោ វា ហោតិ ឧបនិបន្នោ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ភិក្ខុ និសិន្នេ មាតុគាមោ ឧបនិសិន្នោ វា ហោតិ ឧបនិបន្នោ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧភោ វា និសិន្នា ហោន្តិ ឧភោ វា និបន្នា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

២៨៧. មាតុគាមេ មាតុគាមសញ្ញី រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. មាតុគាមេ វេមតិកោ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. មាតុគាមេ អមាតុគាមសញ្ញី រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

យក្ខិយា វា បេតិយា វា បណ្ឌកេន វា តិរច្ឆានគតាយ វា មនុស្សវិគ្គហិត្ថិយា វា សទ្ធិំ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ និសជ្ជំ កប្បេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អមាតុគាមេ មាតុគាមសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អមាតុគាមេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អមាតុគាមេ អមាតុគាមសញ្ញី, អនាបត្តិ.

២៨៨. អនាបត្តិ យោ កោចិ វិញ្ញូ បុរិសោ ទុតិយោ ហោតិ, តិដ្ឋតិ ន និសីទតិ, អរហោបេក្ខោ, អញ្ញវិហិតោ និសីទតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

រហោបដិច្ឆន្នសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.