៤. ភោជនវគ្គោ

១. អាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទំ

២០៣. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយា អវិទូរេ អញ្ញតរស្ស បូគស្ស អាវសថបិណ្ឌោ បញ្ញត្តោ ហោតិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា បិណ្ឌំ អលភមានា អាវសថំ អគមំសុ. មនុស្សា – ‘‘ចិរស្សម្បិ ភទន្តា អាគតា’’តិ តេ សក្កច្ចំ បរិវិសិំសុ. អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ទុតិយម្បិ ទិវសំ…បេ… តតិយម្បិ ទិវសំ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា បិណ្ឌំ អលភមានា អាវសថំ គន្ត្វា ភុញ្ជិំសុ. អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិំ មយំ ករិស្សាម អារាមំ គន្ត្វា! ហិយ្យោបិ ឥធេវ អាគន្តព្ពំ ភវិស្សតី’’តិ, តត្ថេវ អនុវសិត្វា អនុវសិត្វា អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជន្តិ. តិត្ថិយា អបសក្កន្តិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា អនុវសិត្វា អនុវសិត្វា អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជិស្សន្តិ! នយិមេសញ្ញេវ អាវសថបិណ្ឌោ បញ្ញត្តោ; សព្ពេសញ្ញេវ អាវសថបិណ្ឌោ បញ្ញត្តោ’’តិ.

អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អនុវសិត្វា អនុវសិត្វា អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជិស្សន្តីតិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អនុវសិត្វា អនុវសិត្វា អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, អនុវសិត្វា អនុវសិត្វា អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘ឯកោ អាវសថបិណ្ឌោ ភុញ្ជិតព្ពោ. តតោ ចេ ឧត្តរិំ ភុញ្ជេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២០៤. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សារិបុត្តោ កោសលេសុ ជនបទេ សាវត្ថិំ គច្ឆន្តោ យេន អញ្ញតរោ អាវសថោ តេនុបសង្កមិ. មនុស្សា – ‘‘ចិរស្សម្បិ ថេរោ អាគតោ’’តិ សក្កច្ចំ បរិវិសិំសុ. អថ ខោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ភុត្តាវិស្ស ខរោ អាពាធោ ឧប្បជ្ជិ, នាសក្ខិ តម្ហា អាវសថា បក្កមិតុំ. អថ ខោ តេ មនុស្សា ទុតិយម្បិ ទិវសំ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ភុញ្ជថ, ភន្តេ’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ – ‘‘ភគវតា បដិក្ខិត្តំ អនុវសិត្វា អនុវសិត្វា អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយន្តោ ន បដិគ្គហេសិ; ឆិន្នភត្តោ អហោសិ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ សាវត្ថិំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា អនុវសិត្វា អនុវសិត្វា អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២០៥. ‘‘អគិលានេន ភិក្ខុនា ឯកោ អាវសថបិណ្ឌោ ភុញ្ជិតព្ពោ. តតោ ចេ ឧត្តរិ ភុញ្ជេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

២០៦. អគិលានោ នាម សក្កោតិ តម្ហា អាវសថា បក្កមិតុំ.

គិលានោ នាម ន សក្កោតិ តម្ហា អាវសថា បក្កមិតុំ.

អាវសថបិណ្ឌោ នាម បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ – សាលាយ វា មណ្ឌបេ វា រុក្ខមូលេ វា អជ្ឈោកាសេ វា អនោទិស្ស យាវទត្ថោ បញ្ញត្តោ ហោតិ. អគិលានេន ភិក្ខុនា សកិំ ភុញ្ជិតព្ពោ. តតោ ចេ ឧត្តរិ ‘ភុញ្ជិស្សាមី’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

២០៧. អគិលានោ អគិលានសញ្ញី តតុត្តរិ អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អគិលានោ វេមតិកោ តតុត្តរិ អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អគិលានោ គិលានសញ្ញី តតុត្តរិំ អាវសថបិណ្ឌំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

គិលានោ អគិលានសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. គិលានោ វេមតិកោ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. គិលានោ គិលានសញ្ញី, អនាបត្តិ.

២០៨. អនាបត្តិ គិលានស្ស, អគិលានោ សកិំ ភុញ្ជតិ, គច្ឆន្តោ, វា អាគច្ឆន្តោ វា ភុញ្ជតិ, សាមិកា និមន្តេត្វា ភោជេន្តិ, ឱទិស្ស បញ្ញត្តោ ហោតិ, ន យាវទត្ថោ បញ្ញត្តោ ហោតិ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

អាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បឋមំ.

២. គណភោជនសិក្ខាបទំ

២០៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន ទេវទត្តោ បរិហីនលាភសក្ការោ សបរិសោ កុលេសុ វិញ្ញាបេត្វា វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា កុលេសុ វិញ្ញាបេត្វា វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជិស្សន្តិ! កស្ស សម្បន្នំ ន មនាបំ, កស្ស សាទុំ ន រុច្ចតី’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ទេវទត្តោ សបរិសោ កុលេសុ វិញ្ញាបេត្វា វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជិស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ទេវទត្ត, សបរិសោ កុលេសុ វិញ្ញាបេត្វា វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, សបរិសោ កុលេសុ វិញ្ញាបេត្វា វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជិស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘គណភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២១០. តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា គិលានេ ភិក្ខូ ភត្តេន និមន្តេន្តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា គណភោជន’’ន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា គណភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘គណភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២១១. តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា ចីវរទានសមយេ សចីវរភត្តំ បដិយាទេត្វា ភិក្ខូ និមន្តេន្តិ – ‘‘ភោជេត្វា ចីវរេន អច្ឆាទេស្សាមា’’តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា គណភោជន’’ន្តិ. ចីវរំ បរិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចីវរទានសមយេ គណភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘គណភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ, ចីវរទានសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២១២. តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា ចីវរការកេ ភិក្ខូ ភត្តេន និមន្តេន្តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា គណភោជន’’ន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចីវរការសមយេ គណភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘គណភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ, ចីវរទានសមយោ, ចីវរការសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២១៣. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ មនុស្សេហិ សទ្ធិំ អទ្ធានំ គច្ឆន្តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តេ មនុស្សេ ឯតទវោចុំ – ‘‘មុហុត្តំ, អាវុសោ, អាគមេថ; បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ. តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ឥធេវ, ភន្តេ, ភុញ្ជថា’’តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា ន បដិគ្គណ្ហន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា គណភោជន’’ន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អទ្ធានគមនសមយេ គណភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘គណភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ, ចីវរទានសមយោ, ចីវរការសមយោ, អទ្ធានគមនសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២១៤. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ មនុស្សេហិ សទ្ធិំ នាវាយ គច្ឆន្តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តេ មនុស្សេ ឯតទវោចុំ – ‘‘មុហុត្តំ, អាវុសោ, តីរំ ឧបនេថ; បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ. តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ឥធេវ, ភន្តេ, ភុញ្ជថា’’តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា ន បដិគ្គណ្ហន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា គណភោជន’’ន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, នាវាភិរុហនសមយេ គណភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘គណភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ, ចីវរទានសមយោ, ចីវរការសមយោ, អទ្ធានគមនសមយោ, នាវាភិរុហនសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២១៥. តេន ០ ខោ បន សមយេន ទិសាសុ វស្សំវុដ្ឋា ភិក្ខូ រាជគហំ អាគច្ឆន្តិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. មនុស្សា នានាវេរជ្ជកេ ភិក្ខូ បស្សិត្វា ភត្តេន និមន្តេន្តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា គណភោជន’’ន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មហាសមយេ គណភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘គណភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ, ចីវរទានសមយោ, ចីវរការសមយោ, អទ្ធានគមនសមយោ, នាវាភិរុហនសមយោ, មហាសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២១៦. តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស ញាតិសាលោហិតោ អាជីវកេសុ បព្ពជិតោ ហោតិ. អថ ខោ សោ អាជីវកោ យេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ឯតទវោច – ‘‘ឥច្ឆាមហំ, មហារាជ, សព្ពបាសណ្ឌិកភត្តំ កាតុ’’ន្តិ. ‘‘សចេ ត្វំ, ភន្តេ, ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បឋមំ ភោជេយ្យាសិ’’. ‘‘ឯវំ ករេយ្យាមី’’តិ. អថ ខោ សោ អាជីវកោ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘អធិវាសេន្តុ មេ ភិក្ខូ ស្វាតនាយ ភត្ត’’ន្តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា គណភោជន’’ន្តិ. អថ ខោ សោ អាជីវកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ, សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សោ អាជីវកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ភវម្បិ គោតមោ បព្ពជិតោ, អហម្បិ បព្ពជិតោ; អរហតិ បព្ពជិតោ បព្ពជិតស្ស បិណ្ឌំ បដិគ្គហេតុំ. អធិវាសេតុ មេ ភវំ គោតមោ ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ សោ អាជីវកោ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សមណភត្តសមយេ គណភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២១៧. គណភោជនេ , អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ, ចីវរទានសមយោ, ចីវរការសមយោ, អទ្ធានគមនសមយោ, នាវាភិរុហនសមយោ, មហាសមយោ, សមណភត្តសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

២១៨. គណភោជនំ នាម យត្ថ ចត្តារោ ភិក្ខូ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ភោជនេន និមន្តិតា ភុញ្ជន្តិ. ឯតំ គណភោជនំ នាម.

អញ្ញត្រ សមយាតិ ឋបេត្វា សមយំ.

គិលានសមយោ នាម អន្តមសោ បាទាបិ ផលិតា [ផាលិតា (ស្យា. ក.)] ហោន្តិ. ‘‘គិលានសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

ចីវរទានសមយោ នាម អនត្ថតេ កថិនេ វស្សានស្ស បច្ឆិមោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ បញ្ចមាសា. ‘‘ចីវរទានសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

ចីវរការសមយោ នាម ចីវរេ កយិរមានេ. ‘‘ចីវរការសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

អទ្ធានគមនសមយោ នាម ‘‘អទ្ធយោជនំ គច្ឆិស្សាមី’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ, គច្ឆន្តេន ភុញ្ជិតព្ពំ, គតេន ភុញ្ជិតព្ពំ.

នាវាភិរុហនសមយោ នាម ‘‘នាវំ អភិរុហិស្សាមី’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ, អារុឡ្ហេន ភុញ្ជិតព្ពំ, ឱរុឡ្ហេន ភុញ្ជិតព្ពំ.

មហាសមយោ នាម យត្ថ ទ្វេ តយោ ភិក្ខូ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា យាបេន្តិ, ចតុត្ថេ អាគតេ ន យាបេន្តិ. ‘‘មហាសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

សមណភត្តសមយោ នាម យោ កោចិ បរិព្ពាជកសមាបន្នោ ភត្តំ ករោតិ. ‘‘សមណភត្តសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

‘‘អញ្ញត្រ សមយា ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

២១៩. គណភោជនេ គណភោជនសញ្ញី, អញ្ញត្រ សមយា, ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. គណភោជនេ វេមតិកោ, អញ្ញត្រ សមយា, ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. គណភោជនេ នគណភោជនសញ្ញី, អញ្ញត្រ សមយា, ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

នគណភោជនេ គណភោជនសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. នគណភោជនេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. នគណភោជនេ នគណភោជនសញ្ញី, អនាបត្តិ.

២២០. អនាបត្តិ សមយេ, ទ្វេ តយោ ឯកតោ ភុញ្ជន្តិ, បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ឯកតោ សន្និបតិត្វា ភុញ្ជន្តិ, និច្ចភត្តំ, សលាកភត្តំ, បក្ខិកំ, ឧបោសថិកំ, បាដិបទិកំ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

គណភោជនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.

៣. បរម្បរភោជនសិក្ខាបទំ

២២១. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. តេន ខោ បន សមយេន វេសាលិយំ បណីតានំ ភត្តានំ ភត្តបដិបាដិ អធិដ្ឋិតា ហោតិ. អថ ខោ អញ្ញតរស្ស ទលិទ្ទស្ស កម្មការស្ស [កម្មករស្ស (សី.)] ឯតទហោសិ – ‘‘ន ខោ ឥទំ ឱរកំ ភវិស្សតិ យថយិមេ មនុស្សា សក្កច្ចំ ភត្តំ ករោន្តិ; យំនូនាហម្បិ ភត្តំ ករេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ សោ ទលិទ្ទោ កម្មការោ យេន កិរបតិកោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ កិរបតិកំ ឯតទវោច – ‘‘ឥច្ឆាមហំ, អយ្យបុត្ត, ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ភត្តំ កាតុំ. ទេហិ មេ វេតន’’ន្តិ. សោបិ ខោ កិរបតិកោ សទ្ធោ ហោតិ បសន្នោ. អថ ខោ សោ កិរបតិកោ តស្ស ទលិទ្ទស្ស កម្មការស្ស អព្ភាតិរេកំ [អតិរេកំ (ស្យា.)] វេតនំ អទាសិ. អថ ខោ សោ ទលិទ្ទោ កម្មការោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ទលិទ្ទោ កម្មការោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. ‘‘មហា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុសង្ឃោ. ជានាហី’’តិ. ‘‘ហោតុ [ហោតុ មេ (ក.)] ភន្តេ, មហា ភិក្ខុសង្ឃោ. ពហូ មេ ពទរា បដិយត្តា ពទរមិស្សេន បេយ្យា បរិបូរិស្សន្តី’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

អថ ខោ សោ ទលិទ្ទោ កម្មការោ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ – ‘‘ទលិទ្ទេន កិរ កម្មការេន ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ ភិក្ខុសង្ឃោ និមន្តិតោ, ពទរមិស្សេន បេយ្យា បរិបូរិស្សន្តី’’តិ. តេ កាលស្សេវ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភុញ្ជិំសុ. អស្សោសុំ ខោ មនុស្សា – ‘‘ទលិទ្ទេន កិរ កម្មការេន ពុទ្ធប្បមុខោ ភិក្ខុសង្ឃោ និមន្តិតោ’’តិ. តេ ទលិទ្ទស្ស កម្មការស្ស បហូតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ អភិហរិំសុ. អថ ខោ សោ ទលិទ្ទោ កម្មការោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភន្តេ, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន តស្ស ទលិទ្ទស្ស កម្មការស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន. អថ ខោ សោ ទលិទ្ទោ កម្មការោ ភត្តគ្គេ ភិក្ខូ បរិវិសតិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘ថោកំ, អាវុសោ, ទេហិ. ថោកំ, អាវុសោ, ទេហី’’តិ. ‘‘មា ខោ តុម្ហេ, ភន្តេ, ‘អយំ ទលិទ្ទោ កម្មការោ’តិ ថោកំ ថោកំ បដិគ្គណ្ហិត្ថ. បហូតំ មេ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយត្តំ.

បដិគ្គណ្ហថ, ភន្តេ, យាវទត្ថ’’ន្តិ. ‘‘ន ខោ មយំ, អាវុសោ, ឯតំការណា ថោកំ ថោកំ បដិគ្គណ្ហាម. អបិច, មយំ កាលស្សេវ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភុញ្ជិម្ហា; តេន មយំ ថោកំ ថោកំ បដិគ្គណ្ហាមា’’តិ.

អថ ខោ សោ ទលិទ្ទោ កម្មការោ ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភទន្តា មយា និមន្តិតា អញ្ញត្រ ភុញ្ជិស្សន្តិ! ន ចាហំ បដិពលោ យាវទត្ថំ ទាតុ’’ន្តិ? អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តស្ស ទលិទ្ទស្ស កម្មការស្ស ឧជ្ឈាយន្តស្ស ខិយ្យន្តស្ស វិបាចេន្តស្ស. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខូ អញ្ញត្រ និមន្តិតា អញ្ញត្រ ភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អញ្ញត្រ និមន្តិតា អញ្ញត្រ ភុញ្ជន្តីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា អញ្ញត្រ និមន្តិតា អញ្ញត្រ ភុញ្ជិស្សន្តិ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘បរម្បរភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២២២. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បិណ្ឌបាតំ អាទាយ យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ភុញ្ជាហិ, អាវុសោ’’តិ. ‘‘អលំ, អាវុសោ, អត្ថិ មេ ភត្តបច្ចាសា’’តិ. តស្ស ភិក្ខុនោ បិណ្ឌបាតោ ឧស្សូរេ [ឧស្សូរេន (ក.)] អាហរីយិត្ថ. សោ ភិក្ខុ ន ចិត្តរូបំ ភុញ្ជិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា បរម្បរភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘បរម្បរភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២២៣. តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា ចីវរទានសមយេ សចីវរភត្តំ បដិយាទេត្វា [បដិយាទាបេត្វា (ឥតិបិ)] ភិក្ខូ និមន្តេន្តិ – ‘‘ភោជេត្វា ចីវរេន អច្ឆាទេស្សាមា’’តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា បរម្បរភោជន’’ន្តិ. ចីវរំ បរិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចីវរទានសមយេ បរម្បរភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘បរម្បរភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ, ចីវរទានសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២២៤. តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា ចីវរការកេ ភិក្ខូ ភត្តេន និមន្តេន្តិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តិ – ‘‘បដិក្ខិត្តំ ភគវតា បរម្បរភោជន’’ន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចីវរការសមយេ បរម្បរភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២២៥. ‘‘បរម្បរភោជនេ, អញ្ញត្រ សមយា, បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ. គិលានសមយោ, ចីវរទានសមយោ, ចីវរការសមយោ – អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២២៦. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ អាយស្មតា អានន្ទេន បច្ឆាសមណេន យេន អញ្ញតរំ កុលំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ តេ មនុស្សា ភគវតោ ច អាយស្មតោ ច អានន្ទស្ស ភោជនំ អទំសុ. អាយស្មា អានន្ទោ កុក្កុច្ចាយន្តោ ន បដិគ្គណ្ហាតិ. ‘‘គណ្ហាហិ [បតិគណ្ហាហិ (សី.)], អានន្ទា’’តិ. ‘‘អលំ, ភគវា, អត្ថិ មេ ភត្តបច្ចាសា’’តិ. ‘‘តេនហានន្ទ, វិកប្បេត្វា គណ្ហាហី’’តិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិកប្បេត្វា [ភត្តបច្ចាសំ វិកប្បេត្វា (ស្យា.)] បរម្បរភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, វិកប្បេតព្ពំ – ‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’’’តិ.

២២៧. បរម្បរភោជនំ នាម បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ភោជនេន និមន្តិតោ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ ភុញ្ជតិ, ឯតំ បរម្បរភោជនំ នាម.

អញ្ញត្រ សមយាតិ ឋបេត្វា សមយំ.

គិលានសមយោ នាម ន សក្កោតិ ឯកាសនេ និសិន្នោ យាវទត្ថំ ភុញ្ជិតុំ. ‘‘គិលានសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

ចីវរទានសមយោ នាម អនត្ថតេ កថិនេ វស្សានស្ស បច្ឆិមោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ បញ្ច មាសា. ‘‘ចីវរទានសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

ចីវរការសមយោ នាម ចីវរេ កយិរមានេ. ‘‘ចីវរការសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

‘‘អញ្ញត្រ សមយា ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

២២៨. បរម្បរភោជនេ បរម្បរភោជនសញ្ញី, អញ្ញត្រ សមយា, ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរម្បរភោជនេ វេមតិកោ, អញ្ញត្រ សមយា, ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បរម្បរភោជនេ នបរម្បរភោជនសញ្ញី, អញ្ញត្រ សមយា, ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

នបរម្បរភោជនេ បរម្បរភោជនសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. នបរម្បរភោជនេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. នបរម្បរភោជនេ នបរម្បរភោជនសញ្ញី, អនាបត្តិ.

២២៩. អនាបត្តិ សមយេ, វិកប្បេត្វា ភុញ្ជតិ, ទ្វេ តយោ និមន្តនេ ឯកតោ ភុញ្ជតិ, និមន្តនបដិបាដិយា ភុញ្ជតិ, សកលេន គាមេន និមន្តិតោ តស្មិំ គាមេ យត្ថ កត្ថចិ ភុញ្ជតិ, សកលេន បូគេន និមន្តិតោ តស្មិំ បូគេ យត្ថ កត្ថចិ ភុញ្ជតិ, និមន្តិយមានោ ភិក្ខំ គហេស្សាមីតិ ភណតិ, និច្ចភត្តេ, សលាកភត្តេ, បក្ខិកេ, ឧបោសថិកេ, បាដិបទិកេ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

បរម្បរភោជនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.

៤. កាណមាតុសិក្ខាបទំ

២៣០. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន កាណមាតា ឧបាសិកា សទ្ធា ហោតិ បសន្នា. កាណា គាមកេ អញ្ញតរស្ស បុរិសស្ស ទិន្នា ហោតិ. អថ ខោ កាណា មាតុឃរំ អគមាសិ កេនចិទេវ ករណីយេន. អថ ខោ កាណាយ សាមិកោ កាណាយ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘អាគច្ឆតុ កាណា, ឥច្ឆាមិ កាណាយ អាគត’’ន្តិ. អថ ខោ កាណមាតា ឧបាសិកា ‘‘កិស្មិំ វិយ រិត្តហត្ថំ គន្តុ’’ន្តិ បូវំ [បូបំ (ណ្វាទិ)] បចិ. បក្កេ បូវេ អញ្ញតរោ បិណ្ឌចារិកោ ភិក្ខុ កាណមាតាយ ឧបាសិកាយ និវេសនំ បាវិសិ. អថ ខោ កាណមាតា ឧបាសិកា តស្ស ភិក្ខុនោ បូវំ ទាបេសិ. សោ និក្ខមិត្វា អញ្ញស្ស អាចិក្ខិ. តស្សបិ បូវំ ទាបេសិ. សោបិ និក្ខមិត្វា អញ្ញស្ស អាចិក្ខិ. តស្សបិ បូវំ ទាបេសិ. យថាបដិយត្តំ បូវំ បរិក្ខយំ អគមាសិ. ទុតិយម្បិ ខោ កាណាយ សាមិកោ កាណាយ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘អាគច្ឆតុ កាណា, ឥច្ឆាមិ កាណាយ អាគត’’ន្តិ. ទុតិយម្បិ ខោ កាណមាតា ឧបាសិកា ‘‘កិស្មិំ វិយ រិត្តហត្តំ គន្តុ’’ន្តិ បូវំ បចិ. បក្កេ បូវេ អញ្ញតរោ បិណ្ឌចារិកោ ភិក្ខុ កាណមាតាយ ឧបាសិកាយ និវេសនំ បាវិសិ. អថ ខោ កាណមាតា ឧបាសិកា តស្ស ភិក្ខុនោ បូវំ ទាបេសិ. សោ និក្ខមិត្វា អញ្ញស្ស អាចិក្ខិ. តស្សបិ បូវំ ទាបេសិ. សោបិ និក្ខមិត្វា អញ្ញស្ស អាចិក្ខិ. តស្សបិ បូវំ ទាបេសិ. យថាបដិយត្តំ បូវំ បរិក្ខយំ អគមាសិ. តតិយម្បិ ខោ កាណាយ សាមិកោ កាណាយ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘អាគច្ឆតុ កាណា, ឥច្ឆាមិ កាណាយ អាគតំ. សចេ កាណា នាគច្ឆិស្សតិ, អហំ អញ្ញំ បជាបតិំ អានេស្សាមី’’តិ. តតិយម្បិ ខោ កាណមាតា ឧបាសិកា កិស្មិំ វិយ រិត្តហត្ថំ គន្តុន្តិ បូវំ បចិ. បក្កេ បូវេ អញ្ញតរោ បិណ្ឌចារិកោ ភិក្ខុ កាណមាតាយ ឧបាសិកាយ និវេសនំ បាវិសិ. អថ ខោ កាណមាតា ឧបាសិកា តស្ស ភិក្ខុនោ បូវំ ទាបេសិ. សោ និក្ខមិត្វា អញ្ញស្ស អាចិក្ខិ. តស្សបិ បូវំ ទាបេសិ. សោបិ និក្ខមិត្វា អញ្ញស្ស អាចិក្ខិ. តស្សបិ បូវំ ទាបេសិ. យថាបដិយត្តំ បូវំ បរិក្ខយំ អគមាសិ. អថ ខោ កាណាយ សាមិកោ អញ្ញំ បជាបតិំ អានេសិ.

អស្សោសិ ខោ កាណា – ‘‘តេន កិរ បុរិសេន អញ្ញា បជាបតិ អានីតា’’តិ. សា រោទន្តី អដ្ឋាសិ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន កាណមាតាយ ឧបាសិកាយ និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ កាណមាតា ឧបាសិកា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ កាណមាតរំ ឧបាសិកំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កិស្សាយំ កាណា រោទតី’’តិ? អថ ខោ កាណមាតា ឧបាសិកា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. អថ ខោ ភគវា កាណមាតរំ ឧបាសិកំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

២៣១. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ សត្ថោ រាជគហា បដិយាលោកំ គន្តុកាមោ ហោតិ. អញ្ញតរោ បិណ្ឌចារិកោ ភិក្ខុ តំ សត្ថំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. អញ្ញតរោ ឧបាសកោ តស្ស ភិក្ខុនោ សត្តុំ ទាបេសិ. សោ និក្ខមិត្វា អញ្ញស្ស អាចិក្ខិ. តស្សបិ សត្តុំ ទាបេសិ. សោ និក្ខមិត្វា អញ្ញស្ស អាចិក្ខិ. តស្សបិ សត្តុំ ទាបេសិ. យថាបដិយត្តំ បាថេយ្យំ បរិក្ខយំ អគមាសិ. អថ ខោ សោ ឧបាសកោ តេ មនុស្សេ ឯតទវោច – ‘‘អជ្ជណ្ហោ, អយ្យា, អាគមេថ, យថាបដិយត្តំ បាថេយ្យំ អយ្យានំ ទិន្នំ. បាថេយ្យំ បដិយាទេស្សាមី’’តិ. ‘‘នាយ្យោ [នាយ្យ (ស្យា.)] សក្កា អាគមេតុំ, បយាតោ សត្ថោ’’តិ អគមំសុ. អថ ខោ តស្ស ឧបាសកស្ស បាថេយ្យំ បដិយាទេត្វា បច្ឆា គច្ឆន្តស្ស ចោរា អច្ឆិន្ទិំសុ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា ន មត្តំ ជានិត្វា បដិគ្គហេស្សន្តិ! អយំ ឥមេសំ ទត្វា បច្ឆា គច្ឆន្តោ ចោរេហិ អច្ឆិន្នោ’’តិ. អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាមិ ទស អត្ថវសេ បដិច្ច – សង្ឃសុដ្ឋុតាយ, សង្ឃផាសុតាយ…បេ… វិនយានុគ្គហាយ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២៣២. ‘‘ភិក្ខុំ បនេវ កុលំ ឧបគតំ បូវេហិ វា មន្ថេហិ វា អភិហដ្ឋុំ បវារេយ្យ, អាកង្ខមានេន ភិក្ខុនា ទ្វត្តិបត្តបូរា បដិគ្គហេតព្ពា តតោ ចេ ឧត្តរិ បដិគ្គណ្ហេយ្យ បាចិត្តិយំ. ទ្វត្តិបត្តបូរេ បដិគ្គហេត្វា តតោ នីហរិត្វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវិភជិតព្ពំ. អយំ តត្ថ សាមីចី’’តិ.

២៣៣. ភិក្ខុំ បនេវ កុលំ ឧបគតន្តិ កុលំ នាម ចត្តារិ កុលានិ – ខត្តិយកុលំ, ព្រាហ្មណកុលំ, វេស្សកុលំ, សុទ្ទកុលំ.

ឧបគតន្តិ តត្ថ គតំ.

បូវំ នាម យំកិញ្ចិ បហេណកត្ថាយ បដិយត្តំ.

មន្ថំ នាម យំកិញ្ចិ បាថេយ្យត្ថាយ បដិយត្តំ.

អភិហដ្ឋុំ បវារេយ្យាតិ យាវតកំ ឥច្ឆសិ តាវតកំ គណ្ហាហីតិ.

អាកង្ខមានេនាតិ ឥច្ឆមានេន.

ទ្វត្តិបត្តបូរា បដិគ្គហេតព្ពាតិ ទ្វេតយោ បត្តបូរា បដិគ្គហេតព្ពា.

តតោ ចេ ឧត្តរិ បដិគណ្ហេយ្យាតិ តតុត្តរិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ទ្វត្តិបត្តបូរេ បដិគ្គហេត្វា តតោ និក្ខមន្តេន ភិក្ខុំ បស្សិត្វា អាចិក្ខិតព្ពំ – ‘‘អមុត្រ មយា ទ្វត្តិបត្តបូរា បដិគ្គហិតា, មា ខោ តត្ថ បដិគ្គណ្ហី’’តិ. សចេ បស្សិត្វា ន អាចិក្ខតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. សចេ អាចិក្ខិតេ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

តតោ នីហរិត្វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវិភជិតព្ពន្តិ បដិក្កមនំ នីហរិត្វា សំវិភជិតព្ពំ.

អយំ តត្ថ សាមីចីតិ អយំ តត្ថ អនុធម្មតា.

២៣៤. អតិរេកទ្វត្តិបត្តបូរេ អតិរេកសញ្ញី បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អតិរេកទ្វត្តិបត្តបូរេ វេមតិកោ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អតិរេកទ្វត្តិបត្តបូរេ ឩនកសញ្ញី បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ឩនកទ្វត្តិបត្តបូរេ អតិរេកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឩនកទ្វត្តិបត្តបូរេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឩនកទ្វត្តិបត្តបូរេ ឩនកសញ្ញី, អនាបត្តិ.

២៣៥. អនាបត្តិ ទ្វត្តិបត្តបូរេ បដិគ្គណ្ហាតិ, ឩនកទ្វត្តិបត្តបូរេ បដិគ្គណ្ហាតិ, ន បហេណកត្ថាយ ន បាថេយ្យត្ថាយ បដិយត្តំ ទេន្តិ, បហេណកត្ថាយ វា បាថេយ្យត្ថាយ វា បដិយត្តសេសកំ ទេន្តិ, គមនេ បដិប្បស្សទ្ធេ ទេន្តិ, ញាតកានំ បវារិតានំ, អញ្ញស្សត្ថាយ, អត្តនោ ធនេន, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

កាណមាតុសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.

៥. បឋមបវារណាសិក្ខាបទំ

២៣៦. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ ភិក្ខូ និមន្តេត្វា ភោជេសិ. ភិក្ខូ ភុត្តាវី បវារិតា ញាតិកុលានិ គន្ត្វា ឯកច្ចេ ភុញ្ជិំសុ ឯកច្ចេ បិណ្ឌបាតំ អាទាយ អគមំសុ. អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណោ បដិវិស្សកេ [បដិវិសកេ (យោជនា)] ឯតទវោច – ‘‘ភិក្ខូ មយា អយ្យា សន្តប្បិតា. ឯថ, តុម្ហេបិ សន្តប្បេស្សាមី’’តិ. តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិំ ត្វំ, អយ្យោ [អយ្យ (ស្យា.)], អម្ហេ សន្តប្បេស្សសិ? យេបិ តយា និមន្តិតា តេបិ អម្ហាកំ ឃរានិ អាគន្ត្វា ឯកច្ចេ ភុញ្ជិំសុ ឯកច្ចេ បិណ្ឌបាតំ អាទាយ អគមំសូ’’តិ!

អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណោ ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភទន្តា អម្ហាកំ ឃរេ ភុញ្ជិត្វា អញ្ញត្រ ភុញ្ជិស្សន្តិ! ន ចាហំ បដិពលោ យាវទត្ថំ ទាតុ’’ន្តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឧជ្ឈាយន្តស្ស ខិយ្យន្តស្ស វិបាចេន្តស្ស. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខូ ភុត្តាវី បវារិតា អញ្ញត្រ ភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភុត្តាវី បវារិតា អញ្ញត្រ ភុញ្ជន្តីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា ភុត្តាវី បវារិតា អញ្ញត្រ ភុញ្ជិស្សន្តិ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភុត្តាវី បវារិតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

២៣៧. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ គិលានានំ ភិក្ខូនំ បណីតេ បិណ្ឌបាតេ នីហរន្តិ. គិលានា ន ចិត្តរូបំ ភុញ្ជន្តិ. តានិ ភិក្ខូ ឆដ្ដេន្តិ. អស្សោសិ ខោ ភគវា ឧច្ចាសទ្ទំ មហាសទ្ទំ កាកោរវសទ្ទំ. សុត្វាន អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ សោ, អានន្ទ, ឧច្ចាសទ្ទោ មហាសទ្ទោ កាកោរវសទ្ទោ’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘ភុញ្ជេយ្យុំ បនានន្ទ, ភិក្ខូ គិលានាតិរិត្ត’’ន្តិ. ‘‘ន ភុញ្ជេយ្យុំ, ភគវា’’តិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ, គិលានស្ស ច អគិលានស្ស ច អតិរិត្តំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, អតិរិត្តំ កាតព្ពំ – ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២៣៨. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភុត្តាវី បវារិតោ អនតិរិត្តំ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

២៣៩. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភុត្តាវី នាម បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ អន្តមសោ កុសគ្គេនបិ ភុត្តំ ហោតិ.

បវារិតោ នាម អសនំ បញ្ញាយតិ, ភោជនំ បញ្ញាយតិ, ហត្ថបាសេ ឋិតោ អភិហរតិ, បដិក្ខេបោ បញ្ញាយតិ.

អនតិរិត្តំ នាម អកប្បិយកតំ ហោតិ, អប្បដិគ្គហិតកតំ ហោតិ, អនុច្ចារិតកតំ ហោតិ, អហត្ថបាសេ កតំ ហោតិ, អភុត្តាវិនា កតំ ហោតិ, ភុត្តាវិនា បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន កតំ ហោតិ, ‘‘អលមេតំ សព្ពន្តិ អវុត្តំ ហោតិ, ន គិលានាតិរិត្តំ ហោតិ’’ – ឯតំ អនតិរិត្តំ នាម.

អតិរិត្តំ នាម កប្បិយកតំ ហោតិ, បដិគ្គហិតកតំ ហោតិ, ឧច្ចារិតកតំ ហោតិ, ហត្ថបាសេ កតំ ហោតិ, ភុត្តាវិនា កតំ ហោតិ, ភុត្តាវិនា បវារិតេន អាសនា អវុដ្ឋិតេន កតំ ហោតិ, ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ វុត្តំ ហោតិ, គិលានាតិរិត្តំ ហោតិ – ឯតំ អតិរិត្តំ នាម.

ខាទនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ ឋបេត្វា អវសេសំ ខាទនីយំ នាម.

ភោជនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – ឱទនោ, កុម្មាសោ, សត្តុ, មច្ឆោ, មំសំ.

‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

២៤០. អនតិរិត្តេ អនតិរិត្តសញ្ញី ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អនតិរិត្តេ វេមតិកោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អនតិរិត្តេ អតិរិត្តសញ្ញី ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អតិរិត្តេ អនតិរិត្តសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អតិរិត្តេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អតិរិត្តេ អតិរិត្តសញ្ញី, អនាបត្តិ.

២៤១. អនាបត្តិ អតិរិត្តំ ការាបេត្វា ភុញ្ជតិ, ‘‘អតិរិត្តំ ការាបេត្វា ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អញ្ញស្សត្ថាយ ហរន្តោ គច្ឆតិ, គិលានស្ស សេសកំ ភុញ្ជតិ, យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ សតិ បច្ចយេ បរិភុញ្ជតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

បឋមបវារណាសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយបវារណាសិក្ខាបទំ

២៤២. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ទ្វេ ភិក្ខូ កោសលេសុ ជនបទេ សាវត្ថិំ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នា ហោន្តិ. ឯកោ ភិក្ខុ អនាចារំ អាចរតិ. ទុតិយោ ភិក្ខុ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘មាវុសោ, ឯវរូបមកាសិ, នេតំ កប្បតី’’តិ. សោ តស្មិំ ឧបនន្ធិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ សាវត្ថិំ អគមំសុ. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្ស បូគស្ស សង្ឃភត្តំ ហោតិ. ទុតិយោ ភិក្ខុ ភុត្តាវី បវារិតោ ហោតិ. ឧបនទ្ធោ [ឧបនន្ធោ (ក.)] ភិក្ខុ ញាតិកុលំ គន្ត្វា បិណ្ឌបាតំ អាទាយ យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ភុញ្ជាហិ, អាវុសោ’’តិ. ‘‘អលំ, អាវុសោ, បរិបុណ្ណោម្ហី’’តិ. ‘‘សុន្ទរោ, អាវុសោ, បិណ្ឌបាតោ, ភុញ្ជាហី’’តិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ តេន ភិក្ខុនា និប្បីឡិយមានោ តំ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជិ. ឧបនទ្ធោ ភិក្ខុ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ត្វម្បិ [ត្វំ ហិ (ស្យា.)] នាម, អាវុសោ, មំ វត្តព្ពំ មញ្ញសិ យំ ត្វំ ភុត្តាវី បវារិតោ អនតិរិត្តំ ភោជនំ ភុញ្ជសី’’តិ. ‘‘ននុ, អាវុសោ, អាចិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. ‘‘ននុ, អាវុសោ, បុច្ឆិតព្ព’’ន្តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខុ ភិក្ខុំ ភុត្តាវិំ បវារិតំ អនតិរិត្តេន ភោជនេន អភិហដ្ឋុំ បវារេស្សតី’’ តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុំ ភុត្តាវិំ បវារិតំ អនតិរិត្តេន ភោជនេន អភិហដ្ឋុំ បវារេសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, ភិក្ខុំ ភុត្តាវិំ បវារិតំ អនតិរិត្តេន ភោជនេន អភិហដ្ឋុំ បវារេស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន ភិក្ខវេ ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២៤៣. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុំ ភុត្តាវិំ បវារិតំ អនតិរិត្តេន ខាទនីយេន វា ភោជនីយេន វា អភិហដ្ឋុំ បវារេយ្យ – ‘ហន្ទ, ភិក្ខុ, ខាទ វា ភុញ្ជ វា’តិ, ជានំ អាសាទនាបេក្ខោ, ភុត្តស្មិំ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

២៤៤. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុន្តិ អញ្ញំ ភិក្ខុំ.

ភុត្តាវី នាម បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ, អន្តមសោ កុសគ្គេនបិ ភុត្តំ ហោតិ.

បវារិតោ នាម អសនំ បញ្ញាយតិ, ភោជនំ បញ្ញាយតិ, ហត្ថបាសេ ឋិតោ អភិហរតិ, បដិក្ខេបោ បញ្ញាយតិ.

អនតិរិត្តំ នាម អកប្បិយកតំ ហោតិ, អប្បដិគ្គហិតកតំ ហោតិ, អនុច្ចារិតកតំ ហោតិ, អហត្ថបាសេ កតំ ហោតិ, អភុត្តាវិនា កតំ ហោតិ, ភុត្តាវិនា បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន កតំ ហោតិ, ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ អវុត្តំ ហោតិ, ន គិលានាតិរិត្តំ ហោតិ – ឯតំ អនតិរិត្តំ នាម.

ខាទនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ ឋបេត្វា អវសេសំ ខាទនីយំ នាម.

ភោជនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – ឱទនោ, កុម្មាសោ, សត្តុ, មច្ឆោ, មំសំ.

អភិហដ្ឋុំ បវារេយ្យាតិ យាវតកំ ឥច្ឆសិ តាវតកំ គណ្ហាហីតិ.

ជានាតិ នាម សាមំ វា ជានាតិ, អញ្ញេ វា តស្ស អារោចេន្តិ, សោ វា អារោចេតិ.

អាសាទនាបេក្ខោតិ ‘‘ឥមិនា ឥមំ ចោទេស្សាមិ សារេស្សាមិ បដិចោទេស្សាមិ បដិសារេស្សាមិ មង្កុ ករិស្សាមី’’តិ អភិហរតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. តស្ស វចនេន ‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ភោជនបរិយោសានេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

២៤៥. បវារិតេ បវារិតសញ្ញី អនតិរិត្តេន ខាទនីយេន វា ភោជនីយេន វា អភិហដ្ឋុំ បវារេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បវារិតេ វេមតិកោ អនតិរិត្តេន ខាទនីយេន វា ភោជនីយេន វា អភិហដ្ឋុំ បវារេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បវារិតេ អប្បវារិតសញ្ញី អនតិរិត្តេន ខាទនីយេន វា ភោជនីយេន វា អភិហដ្ឋុំ បវារេតិ, អនាបត្តិ. យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយ អភិហរតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. តស្ស វចនេន ‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អប្បវារិតេ បវារិតសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អប្បវារិតេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អប្បវារិតេ អប្បវារិតសញ្ញី, អនាបត្តិ.

២៤៦. អនាបត្តិ អតិរិត្តំ ការាបេត្វា ទេតិ, ‘‘អតិរិត្តំ ការាបេត្វា ភុញ្ជាហី’’តិ ទេតិ, អញ្ញស្សត្ថាយ ហរន្តោ គច្ឆាហីតិ ទេតិ, គិលានស្ស សេសកំ ទេតិ, ‘‘យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ សតិ បច្ចយេ បរិភុញ្ជា’’តិ ទេតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ទុតិយបវារណាសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ.

៧. វិកាលភោជនសិក្ខាបទំ

២៤៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន រាជគហេ គិរគ្គសមជ្ជោ ហោតិ. សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ គិរគ្គសមជ្ជំ ទស្សនាយ អគមំសុ. មនុស្សា សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ បស្សិត្វា នហាបេត្វា វិលិម្បេត្វា ភោជេត្វា ខាទនីយំ អទំសុ. សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ ខាទនីយំ អាទាយ អារាមំ គន្ត្វា ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘គណ្ហាថាវុសោ, ខាទនីយំ ខាទថា’’តិ. ‘‘កុតោ តុម្ហេហិ, អាវុសោ, ខាទនីយំ លទ្ធ’’ន្តិ? សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘កិំ បន តុម្ហេ, អាវុសោ, វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជថា’’តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ! អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២៤៨. យោ បន ភិក្ខុ វិកាលេ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

២៤៩. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

វិកាលោ នាម មជ្ឈន្ហិកេ វីតិវត្តេ យាវ អរុណុគ្គមនា.

ខាទនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ ឋបេត្វា អវសេសំ ខាទនីយំ នាម.

ភោជនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានិ – ឱទនោ, កុម្មាសោ, សត្តុ, មច្ឆោ, មំសំ.

‘‘ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

២៥០. វិកាលេ វិកាលសញ្ញី ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. វិកាលេ វេមតិកោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. វិកាលេ កាលសញ្ញី ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទតិ វា ភុញ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយ បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាលេ វិកាលសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាលេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. កាលេ កាលសញ្ញី, អនាបត្តិ.

២៥១. អនាបត្តិ យាមកាលិកំ សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ សតិ បច្ចយេ បរិភុញ្ជតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

វិកាលភោជនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.

៨. សន្និធិការកសិក្ខាបទំ