១. ភូតគាមសិក្ខាបទំ

៨៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា អាឡវិយំ វិហរតិ អគ្គាឡវេ ចេតិយេ. តេន ខោ បន សមយេន អាឡវកា ភិក្ខូ នវកម្មំ ករោន្តា រុក្ខំ ឆិន្ទន្តិបិ ឆេទាបេន្តិបិ. អញ្ញតរោបិ អាឡវកោ ភិក្ខុ រុក្ខំ ឆិន្ទតិ. តស្មិំ រុក្ខេ អធិវត្ថា ទេវតា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘មា, ភន្តេ, អត្តនោ ភវនំ កត្តុកាមោ មយ្ហំ ភវនំ ឆិន្ទី’’តិ. សោ ភិក្ខុ អនាទិយន្តោ ឆិន្ទិ យេវ, តស្សា ច ទេវតាយ ទារកស្ស ពាហុំ អាកោដេសិ. អថ ខោ តស្សា ទេវតាយ ឯតទហោសិ – ‘‘យំន្នូនាហំ ឥមំ ភិក្ខុំ ឥធេវ ជីវិតា វោរោបេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ តស្សា ទេវតាយ ឯតទហោសិ – ‘‘ន ខោ មេតំ បតិរូបំ យាហំ ឥមំ ភិក្ខុំ ឥធេវ ជីវិតា វោរោបេយ្យំ. យន្នូនាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ សា ទេវតា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘សាធុ សាធុ ទេវតេ! សាធុ ខោ ត្វំ, ទេវតេ, តំ ភិក្ខុំ ជីវិតា ន វោរោបេសិ. សចជ្ជ ត្វំ, ទេវតេ, តំ ភិក្ខុំ ជីវិតា វោរោបេយ្យាសិ, ពហុញ្ច ត្វំ, ទេវតេ, អបុញ្ញំ បសវេយ្យាសិ. គច្ឆ ត្វំ, ទេវតេ, អមុកស្មិំ ឱកាសេ រុក្ខោ វិវិត្តោ តស្មិំ ឧបគច្ឆា’’តិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា រុក្ខំ ឆិន្ទិស្សន្តិបិ ឆេទាបេស្សន្តិបិ ឯកិន្ទ្រិយំ សមណា សក្យបុត្តិយា ជីវំ វិហេឋេស្សន្តី’’តិ!

អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាឡវកា ភិក្ខូ រុក្ខំ ឆិន្ទិស្សន្តិបិ ឆេទាបេស្សន្តិបី’’តិ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, រុក្ខំ ឆិន្ទថាបិ ឆេទាបេថាបី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, រុក្ខំ ឆិន្ទិស្សថាបិ, ឆេទាបេស្សថាបិ! ជីវសញ្ញិនោ ហិ, មោឃបុរិសា, មនុស្សា រុក្ខស្មិំ, នេតំ មោឃបុរិសា អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៩០. ‘‘ភូតគាមបាតព្យតាយ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៩១. ភូតគាមោ នាម បញ្ច ពីជជាតានិ – មូលពីជំ, ខន្ធពីជំ, ផឡុពីជំ, អគ្គពីជំ, ពីជពីជមេវ [ពីជពីជញ្ចេវ (ឥតិបិ)] បញ្ចមំ.

មូលពីជំ នាម – ហលិទ្ទិ, សិង្គិវេរំ, វចា, វចត្តំ, អតិវិសា, កដុករោហិណី, ឧសីរំ, ភទ្ទមូត្តកំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ មូលេ ជាយន្តិ, មូលេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ មូលពីជំ នាម.

ខន្ធពីជំ នាម – អស្សត្ថោ, និគ្រោធោ, បិលក្ខោ, ឧទុម្ពរោ, កច្ឆកោ, កបិត្ថនោ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ ខន្ធេ ជាយន្តិ, ខន្ធេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ ខន្ធពីជំ នាម.

ផឡុពីជំ នាម – ឧច្ឆុ, វេឡុ, នឡោ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ បព្ពេ ជាយន្តិ, បព្ពេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ ផឡុពីជំ នាម.

អគ្គពីជំ នាម – អជ្ជុកំ, ផណិជ្ជកំ, ហិរិវេរំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ អគ្គេ ជាយន្តិ, អគ្គេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ អគ្គពីជំ នាម.

ពីជពីជំ នាម – បុព្ពណ្ណំ, អបរណ្ណំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ ពីជេ ជាយន្តិ, ពីជេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ ពីជពីជំ នាម.

៩២. ពីជេ ពីជសញ្ញី ឆិន្ទតិ វា ឆេទាបេតិ វា, ភិន្ទតិ វា ភេទាបេតិ វា, បចតិ វា បចាបេតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ពីជេ វេមតិកោ ឆិន្ទតិ វា ឆេទាបេតិ វា, ភិន្ទតិ វា ភេទាបេតិ វា, បចតិ វា បចាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ពីជេ អពីជសញ្ញី ឆិន្ទតិ វា ឆេទាបេតិ វា, ភិន្ទតិ វា ភេទាបេតិ វា, បចតិ វា បចាបេតិ វា, អនាបត្តិ. អពីជេ ពីជសញ្ញី អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អពីជេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អពីជេ អពីជសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៩៣. អនាបត្តិ – ‘‘ឥមំ ជាន, ឥមំ ទេហិ, ឥមំ អាហរ, ឥមិនា អត្ថោ, ឥមំ កប្បិយំ ករោហី’’តិ ភណតិ, អសញ្ចិច្ច, អស្សតិយា, អជានន្តស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ភូតគាមសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បឋមំ.