២. ភូតគាមវគ្គោ

១. ភូតគាមសិក្ខាបទំ

៨៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា អាឡវិយំ វិហរតិ អគ្គាឡវេ ចេតិយេ. តេន ខោ បន សមយេន អាឡវកា ភិក្ខូ នវកម្មំ ករោន្តា រុក្ខំ ឆិន្ទន្តិបិ ឆេទាបេន្តិបិ. អញ្ញតរោបិ អាឡវកោ ភិក្ខុ រុក្ខំ ឆិន្ទតិ. តស្មិំ រុក្ខេ អធិវត្ថា ទេវតា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘មា, ភន្តេ, អត្តនោ ភវនំ កត្តុកាមោ មយ្ហំ ភវនំ ឆិន្ទី’’តិ. សោ ភិក្ខុ អនាទិយន្តោ ឆិន្ទិ យេវ, តស្សា ច ទេវតាយ ទារកស្ស ពាហុំ អាកោដេសិ. អថ ខោ តស្សា ទេវតាយ ឯតទហោសិ – ‘‘យំន្នូនាហំ ឥមំ ភិក្ខុំ ឥធេវ ជីវិតា វោរោបេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ តស្សា ទេវតាយ ឯតទហោសិ – ‘‘ន ខោ មេតំ បតិរូបំ យាហំ ឥមំ ភិក្ខុំ ឥធេវ ជីវិតា វោរោបេយ្យំ. យន្នូនាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ សា ទេវតា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘សាធុ សាធុ ទេវតេ! សាធុ ខោ ត្វំ, ទេវតេ, តំ ភិក្ខុំ ជីវិតា ន វោរោបេសិ. សចជ្ជ ត្វំ, ទេវតេ, តំ ភិក្ខុំ ជីវិតា វោរោបេយ្យាសិ, ពហុញ្ច ត្វំ, ទេវតេ, អបុញ្ញំ បសវេយ្យាសិ. គច្ឆ ត្វំ, ទេវតេ, អមុកស្មិំ ឱកាសេ រុក្ខោ វិវិត្តោ តស្មិំ ឧបគច្ឆា’’តិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា រុក្ខំ ឆិន្ទិស្សន្តិបិ ឆេទាបេស្សន្តិបិ ឯកិន្ទ្រិយំ សមណា សក្យបុត្តិយា ជីវំ វិហេឋេស្សន្តី’’តិ!

អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាឡវកា ភិក្ខូ រុក្ខំ ឆិន្ទិស្សន្តិបិ ឆេទាបេស្សន្តិបី’’តិ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, រុក្ខំ ឆិន្ទថាបិ ឆេទាបេថាបី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, រុក្ខំ ឆិន្ទិស្សថាបិ, ឆេទាបេស្សថាបិ! ជីវសញ្ញិនោ ហិ, មោឃបុរិសា, មនុស្សា រុក្ខស្មិំ, នេតំ មោឃបុរិសា អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៩០. ‘‘ភូតគាមបាតព្យតាយ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៩១. ភូតគាមោ នាម បញ្ច ពីជជាតានិ – មូលពីជំ, ខន្ធពីជំ, ផឡុពីជំ, អគ្គពីជំ, ពីជពីជមេវ [ពីជពីជញ្ចេវ (ឥតិបិ)] បញ្ចមំ.

មូលពីជំ នាម – ហលិទ្ទិ, សិង្គិវេរំ, វចា, វចត្តំ, អតិវិសា, កដុករោហិណី, ឧសីរំ, ភទ្ទមូត្តកំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ មូលេ ជាយន្តិ, មូលេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ មូលពីជំ នាម.

ខន្ធពីជំ នាម – អស្សត្ថោ, និគ្រោធោ, បិលក្ខោ, ឧទុម្ពរោ, កច្ឆកោ, កបិត្ថនោ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ ខន្ធេ ជាយន្តិ, ខន្ធេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ ខន្ធពីជំ នាម.

ផឡុពីជំ នាម – ឧច្ឆុ, វេឡុ, នឡោ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ បព្ពេ ជាយន្តិ, បព្ពេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ ផឡុពីជំ នាម.

អគ្គពីជំ នាម – អជ្ជុកំ, ផណិជ្ជកំ, ហិរិវេរំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ អគ្គេ ជាយន្តិ, អគ្គេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ អគ្គពីជំ នាម.

ពីជពីជំ នាម – បុព្ពណ្ណំ, អបរណ្ណំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ ពីជេ ជាយន្តិ, ពីជេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ ពីជពីជំ នាម.

៩២. ពីជេ ពីជសញ្ញី ឆិន្ទតិ វា ឆេទាបេតិ វា, ភិន្ទតិ វា ភេទាបេតិ វា, បចតិ វា បចាបេតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ពីជេ វេមតិកោ ឆិន្ទតិ វា ឆេទាបេតិ វា, ភិន្ទតិ វា ភេទាបេតិ វា, បចតិ វា បចាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ពីជេ អពីជសញ្ញី ឆិន្ទតិ វា ឆេទាបេតិ វា, ភិន្ទតិ វា ភេទាបេតិ វា, បចតិ វា បចាបេតិ វា, អនាបត្តិ. អពីជេ ពីជសញ្ញី អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អពីជេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អពីជេ អពីជសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៩៣. អនាបត្តិ – ‘‘ឥមំ ជាន, ឥមំ ទេហិ, ឥមំ អាហរ, ឥមិនា អត្ថោ, ឥមំ កប្បិយំ ករោហី’’តិ ភណតិ, អសញ្ចិច្ច, អស្សតិយា, អជានន្តស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ភូតគាមសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បឋមំ.

២. អញ្ញវាទកសិក្ខាបទំ

៩៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឆន្នោ អនាចារំ អាចរិត្វា សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ – ‘‘កោ អាបន្នោ, កិំ អាបន្នោ, កិស្មិំ អាបន្នោ, កថំ អាបន្នោ, កំ ភណថ, កិំ ភណថា’’តិ? យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឆន្នោ សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរិស្សតិ – កោ អាបន្នោ, កិំ អាបន្នោ, កិស្មិំ អាបន្នោ, កថំ អាបន្នោ, កំ ភណថ, កិំ ភណថា’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឆន្ន, សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរសិ – កោ អាបន្នោ, កិំ អាបន្នោ, កិស្មិំ អាបន្នោ, កថំ អាបន្នោ, កំ ភណថ, កិំ ភណថាតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរិស្សសិ – កោ អាបន្នោ, កិំ អាបន្នោ, កិស្មិំ អាបន្នោ, កថំ អាបន្នោ, កំ ភណថ, កិំ ភណថាតិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃោ ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ អញ្ញវាទកំ រោបេតុ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, រោបេតព្ពំ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

៩៥. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឆន្នោ ភិក្ខុ សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ អញ្ញវាទកំ រោបេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឆន្នោ ភិក្ខុ សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ. សង្ឃោ ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ អញ្ញវាទកំ រោបេតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ អញ្ញវាទកស្ស រោបនា, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘រោបិតំ សង្ឃេន ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ អញ្ញវាទកំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឆន្នំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ទុព្ភរតាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘អញ្ញវាទកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

៩៦. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឆន្នោ សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ ‘‘អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរន្តោ – ‘‘អាបត្តិំ អាបជ្ជិស្សាមី’’តិ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេតិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឆន្នោ សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេស្សតី’’តិ…បេ… សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឆន្ន, សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេសីតិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃោ ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ វិហេសកំ រោបេតុ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, រោបេតព្ពំ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

៩៧. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឆន្នោ ភិក្ខុ សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ វិហេសកំ រោបេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឆន្នោ ភិក្ខុ សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជីយមានោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេតិ. សង្ឃោ ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ វិហេសកំ រោបេតិ. យស្សាយស្មាតោ ខមតិ ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ វិហេសកស្ស រោបនា, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘រោបិតំ សង្ឃេន ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ វិហេសកំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

៩៨. ‘‘អញ្ញវាទកេ វិហេសកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៩៩. អញ្ញវាទកោ នាម សង្ឃមជ្ឈេ វត្ថុស្មិំ វា អាបត្តិយា វា អនុយុញ្ជីយមានោ តំ ន កថេតុកាមោ តំ ន ឧគ្ឃាដេតុកាមោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ – ‘‘កោ អាបន្នោ, កិំ អាបន្នោ, កិស្មិំ អាបន្នោ, កថំ អាបន្នោ, កំ ភណថ, កិំ ភណថា’’តិ. ឯសោ អញ្ញវាទកោ នាម.

វិហេសកោ នាម សង្ឃមជ្ឈេ វត្ថុស្មិំ វា អាបត្តិយា វា អនុយុញ្ជីយមានោ តំ ន កថេតុកាមោ តំ ន ឧគ្ឃាដេតុកាមោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេតិ. ឯសោ វិហេសកោ នាម.

១០០. អារោបិតេ អញ្ញវាទកេ សង្ឃមជ្ឈេ វត្ថុស្មិំ វា អាបត្តិយា វា អនុយុញ្ជីយមានោ តំ ន កថេតុកាមោ តំ ន ឧគ្ឃាដេតុកាមោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ – ‘‘កោ អាបន្នោ, កិំ អាបន្នោ, កិស្មិំ អាបន្នោ, កថំ អាបន្នោ, កំ ភណថ, កិំ ភណថា’’តិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អារោបិតេ វិហេសកេ សង្ឃមជ្ឈេ វត្ថុស្មិំ វា អាបត្តិយា វា អនុយុញ្ជីយមានោ តំ ន កថេតុកាមោ តំ ន ឧគ្ឃាដេតុកាមោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. រោបិតេ អញ្ញវាទកេ សង្ឃមជ្ឈេ វត្ថុស្មិំ វា អាបត្តិយា វា អនុយុញ្ជីយមានោ តំ ន កថេតុកាមោ តំ ន ឧគ្ឃាដេតុកាមោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ – ‘‘កោ អាបន្នោ, កិំ អាបន្នោ, កិស្មិំ អាបន្នោ, កថំ អាបន្នោ, កំ ភណថ, កិំ ភណថា’’តិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. រោបិតេ វិហេសកេ សង្ឃមជ្ឈេ វត្ថុស្មិំ វា អាបត្តិយា វា អនុយុញ្ជីយមានោ តំ ន កថេតុកាមោ តំ ន ឧគ្ឃាដេតុកាមោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

១០១. ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី អញ្ញវាទកេ វិហេសកេ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ វេមតិកោ អញ្ញវាទកេ វិហេសកេ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី អញ្ញវាទកេ វិហេសកេ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

១០២. អនាបត្តិ អជានន្តោ បុច្ឆតិ, គិលានោ វា ន កថេតិ; ‘‘សង្ឃស្ស ភណ្ឌនំ វា កលហោ វា វិគ្គហោ វា វិវាទោ វា ភវិស្សតី’’តិ ន កថេតិ; ‘‘សង្ឃភេទោ វា សង្ឃរាជិ វា ភវិស្សតី’’តិ ន កថេតិ; ‘‘អធម្មេន វា វគ្គេន វា នកម្មារហស្ស វា កម្មំ ករិស្សតី’’តិ ន កថេតិ; ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

អញ្ញវាទកសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.

៣. ឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទំ

១០៣. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ទព្ពោ មល្លបុត្តោ សង្ឃស្ស សេនាសនញ្ច បញ្ញបេតិ ភត្តានិ ច ឧទ្ទិសតិ. តេន ខោ បន សមយេន មេត្តិយភូមជកា [មេត្តិយភូម្មជកា (សី. ស្យា.)] ភិក្ខូ នវកា ចេវ ហោន្តិ អប្បបុញ្ញា ច. យានិ សង្ឃស្ស លាមកានិ សេនាសនានិ តានិ តេសំ បាបុណន្តិ លាមកានិ ច ភត្តានិ. តេ អាយស្មន្តំ ទព្ពំ មល្លបុត្តំ ភិក្ខូ ឧជ្ឈាបេន្តិ – ‘‘ឆន្ទាយ ទព្ពោ មល្លបុត្តោ សេនាសនំ បញ្ញបេតិ, ឆន្ទាយ ច ភត្តានិ ឧទ្ទិសតី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម មេត្តិយភូមជកា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ទព្ពំ មល្លបុត្តំ ភិក្ខូ ឧជ្ឈាបេស្សន្តី’’តិ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ទព្ពំ មល្លបុត្តំ ភិក្ខូ ឧជ្ឈាបេថា’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ទព្ពំ មល្លបុត្តំ ភិក្ខូ ឧជ្ឈាបេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘ឧជ្ឈាបនកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

១០៤. តេន ខោ បន សមយេន មេត្តិយភូមជកា ភិក្ខូ – ‘‘ភគវតា ឧជ្ឈាបនកំ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ, ‘‘ឯត្តាវតា ភិក្ខូ សោស្សន្តី’’តិ [វិហេសិស្សន្តីតិ (ឥតិបិ)] ភិក្ខូនំ សាមន្តា អាយស្មន្តំ ទព្ពំ មល្លបុត្តំ ខិយ្យន្តិ – ‘‘ឆន្ទាយ ទព្ពោ មល្លបុត្តោ សេនាសនំ បញ្ញបេតិ, ឆន្ទាយ ច ភត្តានិ ឧទ្ទិសតី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម មេត្តិយភូមជកា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ទព្ពំ មល្លបុត្តំ ខិយ្យិស្សន្តី’’តិ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ទព្ពំ មល្លបុត្តំ ខិយ្យថា’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ទព្ពំ មល្លបុត្តំ ខិយ្យិស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

១០៥. ‘‘ឧជ្ឈាបនកេ ខិយ្យនកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

១០៦. ឧជ្ឈាបនកំ នាម ឧបសម្បន្នំ សង្ឃេន សម្មតំ សេនាសនបញ្ញាបកំ វា ភត្តុទ្ទេសកំ វា យាគុភាជកំ វា ផលភាជកំ វា ខជ្ជភាជកំ វា អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ វា អវណ្ណំ កត្តុកាមោ, អយសំ កត្តុកាមោ, មង្កុកត្តុកាមោ, ឧបសម្បន្នំ ឧជ្ឈាបេតិ វា ខិយ្យតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី ឧជ្ឈាបនកេ ខិយ្យនកេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ វេមតិកោ ឧជ្ឈាបនកេ ខិយ្យនកេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី ឧជ្ឈាបនកេ ខិយ្យនកេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អនុបសម្បន្នំ ឧជ្ឈាបេតិ វា ខិយ្យតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឧបសម្បន្នំ សង្ឃេន អសម្មតំ សេនាសនបញ្ញាបកំ វា ភត្តុទ្ទេសកំ វា យាគុភាជកំ វា ផលភាជកំ វា ខជ្ជភាជកំ វា អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ វា អវណ្ណំ កត្តុកាមោ, អយសំ កត្តុកាមោ, មង្កុកត្តុកាមោ, ឧបសម្បន្នំ វា អនុបសម្បន្នំ វា ឧជ្ឈាបេតិ វា ខិយ្យតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នំ សង្ឃេន សម្មតំ វា អសម្មតំ វា សេនាសនបញ្ញាបកំ វា ភត្តុទ្ទេសកំ វា យាគុភាជកំ វា ផលភាជកំ វា ខជ្ជភាជកំ វា អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ វា អវណ្ណំ កត្តុកាមោ, អយសំ កត្តុកាមោ, មង្កុកត្តុកាមោ, ឧបសម្បន្នំ វា អនុបសម្បន្នំ វា ឧជ្ឈាបេតិ វា ខិយ្យតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

១០៧. អនាបត្តិ បកតិយា ឆន្ទា ទោសា មោហា ភយា ករោន្តំ ឧជ្ឈាបេតិ វា ខិយ្យតិ វា, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.

៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទំ

១០៨. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ហេមន្តិកេ កាលេ អជ្ឈោកាសេ សេនាសនំ បញ្ញបេត្វា កាយំ ឱតាបេន្តា កាលេ អារោចិតេ តំ បក្កមន្តា នេវ ឧទ្ធរិំសុ ន ឧទ្ធរាបេសុំ, អនាបុច្ឆា បក្កមិំសុ. សេនាសនំ ឱវដ្ឋំ ហោតិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថំ ហិ នាម ភិក្ខូ អជ្ឈោកាសេ សេនាសនំ បញ្ញបេត្វា តំ បក្កមន្តា នេវ ឧទ្ធរិស្សន្តិ ន ឧទ្ធរាបេស្សន្តិ, អនាបុច្ឆា បក្កមិស្សន្តិ, សេនាសនំ ឱវដ្ឋ’’ន្តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តេ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អជ្ឈោកាសេ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

១០៩. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សង្ឃិកំ មញ្ចំ វា បីឋំ វា ភិសិំ វា កោច្ឆំ វា អជ្ឈោកាសេ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

១១០. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អជ្ឈោកាសេ វសិត្វា កាលស្សេវ សេនាសនំ អភិហរន្តិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា តេ ភិក្ខូ កាលស្សេវ សេនាសនំ អភិហរន្តេ. ទិស្វាន ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ មាសេ អវស្សិកសង្កេតេ [វសិតុំ អវស្សិកសំកេតេ (ឥតិបិ)] មណ្ឌបេ វា រុក្ខមូលេ វា យត្ថ កាកា វា កុលលា វា ន ឩហទន្តិ តត្ថ សេនាសនំ និក្ខិបិតុ’’ន្តិ.

១១១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

សង្ឃិកំ នាម សង្ឃស្ស ទិន្នំ ហោតិ បរិច្ចត្តំ.

មញ្ចោ នាម ចត្តារោ មញ្ចា – មសារកោ, ពុន្ទិកាពទ្ធោ, កុឡីរបាទកោ, អាហច្ចបាទកោ.

បីឋំ នាម ចត្តារិ បីឋានិ – មសារកំ, ពុន្ទិកាពទ្ធំ, កុឡីរបាទកំ, អាហច្ចបាទកំ.

ភិសិ នាម បញ្ច ភិសិយោ – ឧណ្ណភិសិ, ចោឡភិតិ, វាកភិសិ, តិណភិសិ, បណ្ណភិសិ.

កោច្ឆំ នាម – វាកមយំ វា ឧសីរមយំ វា មុញ្ជមយំ វា បព្ពជមយំ [ពព្ពជមយំ (សី.)] វា អន្តោ សំវេឋេត្វា ពទ្ធំ ហោតិ.

សន្ថរិត្វាតិ សយំ សន្ថរិត្វា.

សន្ថរាបេត្វាតិ អញ្ញំ សន្ថរាបេត្វា. អនុបសម្បន្នំ សន្ថរាបេតិ, តស្ស បលិពោធោ. ឧបសម្បន្នំ សន្ថរាបេតិ, សន្ថារកស្ស [សន្ថតស្ស (ឥតិបិ)] បលិពោធោ.

តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យាតិ ន សយំ ឧទ្ធរេយ្យ.

ន ឧទ្ធរាបេយ្យាតិ ន អញ្ញំ ឧទ្ធរាបេយ្យ.

អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យាតិ ភិក្ខុំ វា សាមណេរំ វា អារាមិកំ វា អនាបុច្ឆា មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

១១២. សង្ឃិកេ សង្ឃិកសញ្ញី អជ្ឈោកាសេ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ វេមតិកោ…បេ… សង្ឃិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី អជ្ឈោកាសេ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ចិមិលិកំ វា ឧត្តរត្ថរណំ វា ភូមត្ថរណំ វា តដ្ដិកំ វា ចម្មខណ្ឌំ វា បាទបុញ្ឆនិំ វា ផលកបីឋំ វា អជ្ឈោកាសេ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ សង្ឃិកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី អញ្ញស្ស បុគ្គលិកេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អត្តនោ បុគ្គលិកេ អនាបត្តិ.

១១៣. អនាបត្តិ ឧទ្ធរិត្វា គច្ឆតិ, ឧទ្ធរាបេត្វា គច្ឆតិ, អាបុច្ឆំ គច្ឆតិ, ឱតាបេន្តោ គច្ឆតិ, កេនចិ បលិពុទ្ធំ ហោតិ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

បឋមសេនាសនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទំ

១១៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ សហាយកា ហោន្តិ. តេ វសន្តាបិ ឯកតោវ វសន្តិ, បក្កមន្តាបិ ឯកតោវ បក្កមន្តិ. តេ អញ្ញតរស្មិំ សង្ឃិកេ វិហារេ សេយ្យំ សន្ថរិត្វា តំ បក្កមន្តា នេវ ឧទ្ធរិំសុ ន ឧទ្ធរាបេសុំ, អនាបុច្ឆា បក្កមិំសុ. សេនាសនំ ឧបចិកាហិ ខាយិតំ ហោតិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ សង្ឃិកេ វិហារេ សេយ្យំ សន្ថរិត្វា តំ បក្កមន្តា នេវ ឧទ្ធរិស្សន្តិ ន ឧទ្ធរាបេស្សន្តិ, អនាបុច្ឆា បក្កមិស្សន្តិ, សេនាសនំ ឧបចិកាហិ ខាយិត’’ន្តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ សង្ឃិកេ វិហារេ សេយ្យំ សន្ថរិត្វា តំ បក្កមន្តា នេវ ឧទ្ធរិំសុ ន ឧទ្ធរាបេសុំ, អនាបុច្ឆា បក្កមិំសុ, សេនាសនំ ឧបចិកាហិ ខាយិត’’ន្តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា សង្ឃិកេ វិហារេ សេយ្យំ សន្ថរិត្វា តំ បក្កមន្តា នេវ ឧទ្ធរិស្សន្តិ ន ឧទ្ធរាបេស្សន្តិ, អនាបុច្ឆា បក្កមិស្សន្តិ, សេនាសនំ ឧបចិកាហិ ខាយិតំ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

១១៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សង្ឃិកេ វិហារេ សេយ្យំ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

១១៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

សង្ឃិកោ នាម វិហារោ សង្ឃស្ស ទិន្នោ ហោតិ បរិច្ចត្តោ.

សេយ្យំ នាម ភិសិ, ចិមិលិកា ឧត្តរត្ថរណំ, ភូមត្ថរណំ, តដ្ដិកា, ចម្មខណ្ឌោ, និសីទនំ, បច្ចត្ថរណំ, តិណសន្ថារោ, បណ្ណសន្ថារោ.

សន្ថរិត្វាតិ សយំ សន្ថរិត្វា.

សន្ថរាបេត្វាតិ អញ្ញំ សន្ថរាបេត្វា.

តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យាតិ ន សយំ ឧទ្ធរេយ្យ.

ន ឧទ្ធរាបេយ្យាតិ ន អញ្ញំ ឧទ្ធរាបេយ្យ.

អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យាតិ ភិក្ខុំ វា សាមណេរំ វា អារាមិកំ វា អនាបុច្ឆា បរិក្ខិត្តស្ស អារាមស្ស បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អបរិក្ខិត្តស្ស អារាមស្ស ឧបចារំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ សង្ឃិកសញ្ញី សេយ្យំ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ វេមតិកោ សេយ្យំ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី សេយ្យំ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

១១៧. វិហារស្ស ឧបចារេ វា ឧបដ្ឋានសាលាយំ វា មណ្ឌបេ វា រុក្ខមូលេ វា សេយ្យំ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. មញ្ចំ វា បីឋំ វា វិហារេ វា វិហារស្សូបចារេ វា ឧបដ្ឋានសាលាយំ វា មណ្ឌបេ វា រុក្ខមូលេ វា សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

បុគ្គលិកេ សង្ឃិកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី អញ្ញស្ស បុគ្គលិកេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អត្តនោ បុគ្គលិកេ អនាបត្តិ.

១១៨. អនាបត្តិ ឧទ្ធរិត្វា គច្ឆតិ, ឧទ្ធរាបេត្វា គច្ឆតិ, អាបុច្ឆំ គច្ឆតិ, កេនចិ បលិពុទ្ធំ ហោតិ, សាបេក្ខោ គន្ត្វា តត្ថ ឋិតោ អាបុច្ឆតិ, កេនចិ បលិពុទ្ធោ ហោតិ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ.

៦. អនុបខជ្ជសិក្ខាបទំ

១១៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ វរសេយ្យាយោ បលិពុន្ធេន្តិ, ថេរា ភិក្ខូ វុដ្ឋាបេន្តិ [ឯត្ថ តេ ឥតិ កម្មបទំ ឩនំ វិយ ទិស្សតិ]. អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ មយំ ឧបាយេន ឥធេវ វស្សំ វសេយ្យាមា’’តិ? អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ថេរេ ភិក្ខូ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេន្តិ – យស្ស សម្ពាធោ ភវិស្សតិ សោ បក្កមិស្សតីតិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ថេរេ ភិក្ខូ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេស្សន្តី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ …បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ថេរេ ភិក្ខូ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេថា’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ថេរេ ភិក្ខូ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេស្សថ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

១២០. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សង្ឃិកេ វិហារេ ជានំ បុព្ពុបគតំ ភិក្ខុំ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេយ្យ – យស្ស សម្ពាធោ ភវិស្សតិ សោ បក្កមិស្សតី’តិ, ឯតទេវ បច្ចយំ ករិត្វា អនញ្ញំ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

១២១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ ២.០២៥១ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

សង្ឃិកោ នាម វិហារោ សង្ឃស្ស ទិន្នោ ហោតិ បរិច្ចត្តោ.

ជានាតិ នាម វុឌ្ឍោតិ ជានាតិ, គិលានោតិ ជានាតិ, សង្ឃេន ទិន្នោតិ ជានាតិ.

អនុបខជ្ជាតិ អនុបវិសិត្វា.

សេយ្យំ កប្បេយ្យាតិ មញ្ចស្ស វា បីឋស្ស វា បវិសន្តស្ស វា និក្ខមន្តស្ស វា ឧបចារេ សេយ្យំ សន្ថរតិ វា សន្ថរាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អភិនិសីទតិ វា អភិនិបជ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ឯតទេវ បច្ចយំ ករិត្វា អនញ្ញន្តិ ន អញ្ញោ កោចិ បច្ចយោ ហោតិ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេតុំ.

១២២. សង្ឃិកេ សង្ឃិកសញ្ញី អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ វេមតិកោ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

មញ្ចស្ស វា បីឋស្ស វា បវិសន្តស្ស វា និក្ខមន្តស្ស វា ឧបចារំ ឋបេត្វា សេយ្យំ សន្ថរតិ វា សន្ថរាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អភិនិសីទតិ វា អភិនិបជ្ជតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. វិហារស្ស ឧបចារេ វា ឧបដ្ឋានសាលាយំ វា មណ្ឌបេ វា រុក្ខមូលេ វា អជ្ឈោកាសេ វា សេយ្យំ សន្ថរតិ វា សន្ថរាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អភិនិសីទតិ វា អភិនិប្បជ្ជតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ សង្ឃិកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី អញ្ញស្ស បុគ្គលិកេ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អត្តនោ បុគ្គលិកេ អនាបត្តិ.

១២៣. អនាបត្តិ គិលានោ បវិសតិ, សីតេន វា ឧណ្ហេន វា បីឡិតោ បវិសតិ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

អនុបខជ្ជសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ.

៧. និក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទំ

១២៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ អញ្ញតរំ បច្ចន្តិមំ មហាវិហារំ បដិសង្ខរោន្តិ – ‘‘ឥធ មយំ វស្សំ វសិស្សាមា’’តិ. អទ្ទសំសុ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ វិហារំ បដិសង្ខរោន្តេ. ទិស្វាន ឯវមាហំសុ – ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ វិហារំ បដិសង្ខរោន្តិ. ហន្ទ នេ វុដ្ឋាបេស្សាមា’’តិ! ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘អាគមេថាវុសោ, យាវ បដិសង្ខរោន្តិ; បដិសង្ខតេ វុដ្ឋាបេស្សាមា’’តិ.

អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឧដ្ឋេថាវុសោ, អម្ហាកំ វិហារោ បាបុណាតី’’តិ. ‘‘ននុ, អាវុសោ, បដិកច្ចេវ [បដិគច្ចេវ (សី.)] អាចិក្ខិតព្ពំ, មយញ្ចញ្ញំ បដិសង្ខរេយ្យាមា’’តិ. ‘‘ននុ, អាវុសោ, សង្ឃិកោ វិហារោ’’តិ? ‘‘អាមាវុសោ, សង្ឃិកោ វិហារោ’’តិ. ‘‘ឧដ្ឋេថាវុសោ, អម្ហាកំ វិហារោ បាបុណាតី’’តិ. ‘‘មហល្លកោ, អាវុសោ, វិហារោ. តុម្ហេបិ វសថ, មយម្បិ វសិស្សាមា’’តិ. ‘‘ឧដ្ឋេថាវុសោ, អម្ហាកំ វិហារោ បាបុណាតី’’តិ កុបិតា អនត្តមនា គីវាយំ គហេត្វា និក្កឌ្ឍន្តិ. តេ និក្កឌ្ឍីយមានា រោទន្តិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, រោទថា’’តិ? ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា អម្ហេ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍន្តី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា ភិក្ខូ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍិស្សន្តី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, កុបិតា អនត្តមនា ភិក្ខូ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍថា’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, កុបិតា អនត្តមនា ភិក្ខូ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍិស្សថ? នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

១២៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុំ កុបិតោ អនត្តមនោ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍេយ្យ វា និក្កឌ្ឍាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

១២៦. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ភិក្ខុន្តិ អញ្ញំ ភិក្ខុំ.

កុបិតោ អនត្តមនោតិ អនភិរទ្ធោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ.

សង្ឃិកោ នាម វិហារោ សង្ឃស្ស ទិន្នោ ហោតិ បរិច្ចត្តោ.

និក្កឌ្ឍេយ្យាតិ គព្ភេ គហេត្វា បមុខំ និក្កឌ្ឍតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បមុខេ គហេត្វា ពហិ និក្កឌ្ឍតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឯកេន បយោគេន ពហុកេបិ ទ្វារេ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

និក្កឌ្ឍាបេយ្យាតិ អញ្ញំ អាណាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស [ទុក្កដស្ស (កត្ថចិ)]. សកិំ អាណត្តោ ពហុកេបិ ទ្វារេ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

១២៧. សង្ឃិកេ សង្ឃិកសញ្ញី កុបិតោ អនត្តមនោ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ វេមតិកោ កុបិតោ អនត្តមនោ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី កុបិតោ អនត្តមនោ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

តស្ស បរិក្ខារំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. វិហារស្ស ឧបចារា វា ឧបដ្ឋានសាលាយ វា មណ្ឌបា វា រុក្ខមូលា វា អជ្ឈោកាសា វា និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. តស្ស បរិក្ខារំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុបសម្បន្នំ វិហារា វា វិហារស្ស ឧបចារា វា ឧបដ្ឋានសាលាយ វា មណ្ឌបា វា រុក្ខមូលា វា អជ្ឈោកាសា វា និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. តស្ស បរិក្ខារំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

១២៨. អនាបត្តិ អលជ្ជិំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, តស្ស បរិក្ខារំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, ឧម្មត្តកំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, តស្ស បរិក្ខារំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, ភណ្ឌនការកំ កលហការកំ វិវាទការកំ ភស្សការកំ សង្ឃេ អធិករណការកំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, តស្ស បរិក្ខារំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, អន្តេវាសិកំ វា សទ្ធិវិហារិកំ វា ន សម្មា វត្តន្តំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, តស្ស បរិក្ខារំ និក្កឌ្ឍតិ វា និក្កឌ្ឍាបេតិ វា, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

និក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.

៨. វេហាសកុដិសិក្ខាបទំ

១២៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ទ្វេ ភិក្ខូ សង្ឃិកេ វិហារេ ឧបរិវេហាសកុដិយា វិហរន្តិ?. ឯកោ ហេដ្ឋា វិហរតិ [វិហរន្តិ, ឯកោ ហេដ្ឋា (?)], ឯកោ ឧបរិ. ឧបរិមោ ភិក្ខុ អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ សហសា អភិនិសីទិ. មញ្ចបាទោ និប្បតិត្វា [បតិត្វា (ស្យា.)] ហេដ្ឋិមស្ស ភិក្ខុនោ មត្ថកេ អវត្ថាសិ. សោ ភិក្ខុ វិស្សរមកាសិ. ភិក្ខូ ឧបធាវិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិស្ស ត្វំ, អាវុសោ, វិស្សរមកាសី’’តិ? អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខុ សង្ឃិកេ វិហារេ ឧបរិវេហាសកុដិយា អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ សហសា អភិនិសីទិស្សតី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, សង្ឃិកេ វិហារេ ឧបរិវេហាសកុដិយា អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ សហសា អភិនិសីទសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, សង្ឃិកេ វិហារេ ឧបរិវេហាសកុដិយា អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ សហសា អភិនិសីទិស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

១៣០. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ សង្ឃិកេ វិហារេ ឧបរិវេហាសកុដិយា អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ វា បីឋំ វា អភិនិសីទេយ្យ វា អភិនិបជ្ជេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

១៣១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

សង្ឃិកោ នាម វិហារោ សង្ឃស្ស ទិន្នោ ហោតិ បរិច្ចត្តោ.

វេហាសកុដិ នាម មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស អសីសឃដ្ដា.

អាហច្ចបាទកោ នាម មញ្ចោ អង្គេ វិជ្ឈិត្វា ឋិតោ ហោតិ. អាហច្ចបាទកំ នាម បីឋំ អង្គេ វិជ្ឈិត្វា ឋិតំ ហោតិ.

អភិនិសីទេយ្យាតិ តស្មិំ អភិនិសីទតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អភិនិបជ្ជេយ្យាតិ តស្មិំ អភិនិបជ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

១៣២. សង្ឃិកេ សង្ឃិកសញ្ញី ឧបរិវេហាសកុដិយា អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ វា បីឋំ វា អភិនិសីទតិ វា អភិនិបជ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សង្ឃិកេ វេមតិកោ…បេ… សង្ឃិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី ឧបរិវេហាសកុដិយា អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ វា បីឋំ វា អភិនិសីទតិ វា អភិនិបជ្ជតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

បុគ្គលិកេ សង្ឃិកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បុគ្គលិកេ បុគ្គលិកសញ្ញី អញ្ញស្ស បុគ្គលិកេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អត្តនោ បុគ្គលិកេ, អនាបត្តិ.

១៣៣. អនាបត្តិ – អវេហាសកុដិយា សីសឃដ្ដាយ ហេដ្ឋា អបរិភោគំ ហោតិ, បទរសញ្ចិតំ ហោតិ, បដាណិ ទិន្នា ហោតិ, តស្មិំ ឋិតោ គណ្ហតិ វា លគ្គេតិ វា, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

វេហាសកុដិសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ.

៩. មហល្លកវិហារសិក្ខាបទំ

១៣៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មតោ ឆន្នស្ស ឧបដ្ឋាកោ មហាមត្តោ អាយស្មតោ ឆន្នស្ស វិហារំ ការាបេតិ. អថ ខោ អាយស្មា ឆន្នោ កតបរិយោសិតំ វិហារំ បុនប្បុនំ ឆាទាបេតិ, បុនប្បុនំ លេបាបេតិ. អតិភារិតោ វិហារោ បរិបតិ. អថ ខោ អាយស្មា ឆន្នោ តិណញ្ច កដ្ឋញ្ច សំកឌ្ឍន្តោ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស យវខេត្តំ ទូសេសិ. អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណោ ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភទន្តា អម្ហាកំ យវខេត្តំ ទូសេស្សន្តី’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឧជ្ឈាយន្តស្ស ខិយ្យន្តស្ស វិបាចេន្តស្ស. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឆន្នោ កតបរិយោសិតំ វិហារំ បុនប្បុនំ ឆាទាបេស្សតិ, បុនប្បុនំ លេបាបេស្សតិ, អតិភារិតោ វិហារោ បរិបតី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ឆន្នំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឆន្ន, កតបរិយោសិតំ វិហារំ បុនប្បុនំ ឆាទាបេសិ, បុនប្បុនំ លេបាបេសិ, អតិភារិតោ វិហារោ បរិបតី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, កតបរិយោសិតំ វិហារំ បុនប្បុនំ ឆាទាបេស្សសិ, បុនប្បុនំ លេបាបេស្សសិ, អតិភារិតោ វិហារោ បរិបតិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

១៣៥. ‘‘មហល្លកំ បន ភិក្ខុនា វិហារំ ការយមានេន យាវទ្វារកោសា អគ្គឡដ្ឋបនាយ អាលោកសន្ធិបរិកម្មាយ ទ្វត្តិច្ឆទនស្ស បរិយាយ អប្បហរិតេ ឋិតេន អធិដ្ឋាតព្ពំ. តតោ ចេ ឧត្តរិំ អប្បហរិតេបិ ឋិតោ អធិដ្ឋហេយ្យ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

១៣៦. មហល្លកោ នាម វិហារោ សស្សាមិកោ វុច្ចតិ.

វិហារោ នាម ឧល្លិត្តោ វា ហោតិ អវលិត្តោ វា ឧល្លិត្តាវលិត្តោ វា.

ការយមានេនាតិ ករោន្តោ វា ការាបេន្តោ វា.

យាវ ទ្វារកោសាតិ បិដ្ឋសង្ឃាដស្ស [បីឋសំឃាដស្ស (ឥតិបិ), បិដ្ឋិសង្ឃាដស្ស (ស្យា.)] សមន្តា ហត្ថបាសា.

អគ្គឡដ្ឋបនាយាតិ ទ្វារដ្ឋបនាយ.

អាលោកសន្ធិបរិកម្មាយាតិ វាតបានបរិកម្មាយ សេតវណ្ណំ កាឡវណ្ណំ គេរុកបរិកម្មំ មាលាកម្មំ លតាកម្មំ មករទន្តកំ បញ្ចបដិកំ.

ទ្វត្តិច្ឆទនស្ស បរិយាយំ អប្បហរិតេ ឋិតេន អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ – ហរិតំ នាម បុព្ពណ្ណំ អបរណ្ណំ. សចេ ហរិតេ ឋិតោ អធិដ្ឋាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. មគ្គេន ឆាទេន្តស្ស ទ្វេ មគ្គេ អធិដ្ឋហិត្វា តតិយំ មគ្គំ អាណាបេត្វា បក្កមិតព្ពំ. បរិយាយេន ឆាទេន្តស្ស ទ្វេ បរិយាយេ អធិដ្ឋហិត្វា តតិយំ បរិយាយំ អាណាបេត្វា បក្កមិតព្ពំ.

១៣៧. តតោ ចេ ឧត្តរិ អប្បហរិតេបិ ឋិតោ អធិដ្ឋហេយ្យាតិ ឥដ្ឋកាយ ២.០២៦២ ឆាទេន្តស្ស ឥដ្ឋកិដ្ឋកាយ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សិលាយ ឆាទេន្តស្ស សិលាយ សិលាយ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សុធាយ ឆាទេន្តស្ស បិណ្ឌេ បិណ្ឌេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. តិណេន ឆាទេន្តស្ស ករឡេ ករឡេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. បណ្ណេន ឆាទេន្តស្ស បណ្ណេ បណ្ណេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

អតិរេកទ្វត្តិបរិយាយេ អតិរេកសញ្ញី អធិដ្ឋាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អតិរេកទ្វត្តិបរិយាយេ វេមតិកោ អធិដ្ឋាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អតិរេកទ្វត្តិបរិយាយេ ឩនកសញ្ញី អធិដ្ឋាតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ឩនកទ្វត្តិបរិយាយេ អតិរេកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឩនកទ្វត្តិបរិយាយេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ឩនកទ្វត្តិបរិយាយេ ឩនកសញ្ញី, អនាបត្តិ.

១៣៨. អនាបត្តិ ទ្វត្តិបរិយាយេ, ឩនកទ្វត្តិបរិយាយេ, លេណេ, គុហាយ, តិណកុដិកាយ, អញ្ញស្សត្ថាយ, អត្តនោ ធនេន, វាសាគារំ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

មហល្លកវិហារសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ នវមំ.

១០. សប្បាណកសិក្ខាបទំ

១៣៩. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា អាឡវិយំ វិហរតិ អគ្គាឡវេ ចេតិយេ. តេន ខោ បន សមយេន អាឡវកា ភិក្ខូ នវកម្មំ ករោន្តា ជានំ សប្បាណកំ ឧទកំ តិណម្បិ មត្តិកម្បិ សិញ្ចន្តិបិ សិញ្ចាបេន្តិបិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាឡវកា ភិក្ខូ ជានំ សប្បាណកំ ឧទកំ តិណម្បិ មត្តិកម្បិ សិញ្ចិស្សន្តិបិ សិញ្ចាបេស្សន្តិបី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាឡវកេ ភិក្ខូ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ជានំ សប្បាណកំ ឧទកំ តិណម្បិ មត្តិកម្បិ សិញ្ចថបិ សិញ្ចាបេថបី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ជានំ សប្បាណកំ ឧទកំ តិណម្បិ មត្តិកម្បិ សិញ្ចិស្សថបិ សិញ្ចាបេស្សថបិ! នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

១៤០. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ជានំ សប្បាណកំ ឧទកំ តិណំ វា មត្តិកំ វា សិញ្ចេយ្យ វា សិញ្ចាបេយ្យ វា, បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

១៤១. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

ជានាតិ នាម [ជានំ នាម (ស្យា.)] សាមំ វា ជានាតិ អញ្ញេ វា តស្ស អារោចេន្តិ.

សិញ្ចេយ្យាតិ សយំ សិញ្ចតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

សិញ្ចាបេយ្យាតិ អញ្ញំ អាណាបេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស [អាបត្តិ ទុក្កដស្ស (កត្ថចិ)]. សកិំ អាណត្តោ ពហុកម្បិ សិញ្ចតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

១៤២. សប្បាណកេ សប្បាណកសញ្ញី តិណំ វា មត្តិកំ វា សិញ្ចតិ វា សិញ្ចាបេតិ វា, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សប្បាណកេ វេមតិកោ តិណំ វា មត្តិកំ វា សិញ្ចតិ វា សិញ្ចាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. សប្បាណកេ អប្បាណកសញ្ញី តិណំ វា មត្តិកំ វា សិញ្ចតិ វា សិញ្ចាបេតិ វា, អនាបត្តិ. អប្បាណកេ សប្បាណកសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អប្បាណកេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អប្បាណកេ អប្បាណកសញ្ញី, អនាបត្តិ.

១៤៣. អនាបត្តិ អសញ្ចិច្ច, អស្សតិយា, អជានន្តស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

សប្បាណកសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ទសមំ.

ភូតគាមវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ភូតំ អញ្ញាយ ឧជ្ឈាយំ, បក្កមន្តេន តេ ទុវេ;

បុព្ពេ និក្កឌ្ឍនាហច្ច, ទ្វារំ សប្បាណកេន ចាតិ.