៦. ទុតិយសហសេយ្យសិក្ខាបទំ

៥៥. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា អនុរុទ្ធោ កោសលេសុ ជនបទេ [ឯត្ថ អម្ពដ្ឋសុត្តាទិដីកា ឱលោកេតព្ពា] សាវត្ថិំ គច្ឆន្តោ សាយំ អញ្ញតរំ គាមំ ឧបគច្ឆិ. តេន ខោ បន សមយេន តស្មិំ គាមេ អញ្ញតរិស្សា ឥត្ថិយា អាវសថាគារំ បញ្ញត្តំ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ យេន សា ឥត្ថី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោច – ‘‘សចេ តេ, ភគិនិ, អគរុ, វសេយ្យាម ឯករត្តំ អាវសថាគារេ’’តិ. ‘‘វសេយ្យាថ, ភន្តេ’’តិ. អញ្ញេបិ អទ្ធិកា យេន សា ឥត្ថី តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោចុំ – ‘‘សចេ តេ, អយ្យេ, អគរុ វសេយ្យាម ឯករត្តំ អាវសថាគារេ’’តិ. ‘‘ឯសោ ខោ អយ្យោ សមណោ បឋមំ ឧបគតោ; សចេ សោ អនុជានាតិ, វសេយ្យាថា’’តិ. អថ ខោ តេ អទ្ធិកា យេនាយស្មា អនុរុទ្ធោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោចុំ – ‘‘សចេ តេ, ភន្តេ, អគរុ, វសេយ្យាម ឯករត្តំ អាវសថាគារេ’’តិ. ‘‘វសេយ្យាថ, អាវុសោ’’តិ. អថ ខោ សា ឥត្ថី អាយស្មន្តេ អនុរុទ្ធេ សហ ទស្សនេន បដិពទ្ធចិត្តា អហោសិ. អថ ខោ សា ឥត្ថី យេនាយស្មា អនុរុទ្ធោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោច – ‘‘អយ្យោ, ភន្តេ, ឥមេហិ មនុស្សេហិ អាកិណ្ណោ ន ផាសុ វិហរិស្សតិ. សាធាហំ, ភន្តេ, អយ្យស្ស មញ្ចកំ អព្ភន្តរំ បញ្ញបេយ្យ’’ន្តិ. អធិវាសេសិ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ សា ឥត្ថី អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស មញ្ចកំ អព្ភន្តរំ បញ្ញបេត្វា អលង្កតប្បដិយត្តា គន្ធគន្ធិនី យេនាយស្មា អនុរុទ្ធោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោច – ‘‘អយ្យោ, ភន្តេ, អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ, អហំ ចម្ហិ អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា. សាធាហំ, ភន្តេ, អយ្យស្ស បជាបតិ ភវេយ្យ’’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ តុណ្ហី អហោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ សា ឥត្ថី អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោច – ‘‘អយ្យោ, ភន្តេ, អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ, អហញ្ចម្ហិ អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា. សាធុ, ភន្តេ, អយ្យោ មញ្ចេវ បដិច្ឆតុ [សម្បដិច្ឆតុ (ស្យា.)] សព្ពញ្ច សាបតេយ្យ’’ន្តិ. តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ តុណ្ហី អហោសិ. អថ ខោ សា ឥត្ថី សាដកំ និក្ខិបិត្វា អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស បុរតោ ចង្កមតិបិ តិដ្ឋតិបិ និសីទតិបិ សេយ្យម្បិ កប្បេតិ. អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ឥន្ទ្រិយានិ ឱក្ខិបិត្វា តំ ឥត្ថិំ នេវ ឱលោកេសិ នបិ អាលបិ. អថ ខោ សា ឥត្ថី – ‘‘អច្ឆរិយំ វត ភោ, អព្ភុតំ វត ភោ! ពហូ មេ មនុស្សា សតេនបិ សហស្សេនបិ បហិណន្តិ. អយំ បន សមណោ – មយា សាមំ យាចិយមានោ – ន ឥច្ឆតិ មញ្ចេវ បដិច្ឆិតុំ សព្ពញ្ច សាបតេយ្យ’’ន្តិ សាដកំ និវាសេត្វា អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ចយោ មំ, ភន្តេ, អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ យាហំ ឯវមកាសិំ. តស្សា មេ, ភន្តេ, អយ្យោ អច្ចយំ អច្ចយតោ បដិគ្គណ្ហាតុ អាយតិំ សំវរាយា’’តិ. ‘‘តគ្ឃ ត្វំ, ភគិនិ, អច្ចយោ អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ យា ត្វំ ឯវមកាសិ. យតោ ច ខោ ត្វំ, ភគិនិ, អច្ចយំ អច្ចយតោ ទិស្វា យថាធម្មំ បដិករោសិ, តំ តេ មយំ បដិគ្គណ្ហាម. វុទ្ធិ ហេសា, ភគិនិ, អរិយស្ស វិនយេ យោ អច្ចយំ អច្ចយតោ ទិស្វា យថាធម្មំ បដិករោតិ អាយតិញ្ច សំវរំ អាបជ្ជតី’’តិ.

អថ ខោ សា ឥត្ថី តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា, អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ តំ ឥត្ថិំ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ សា ឥត្ថី – អាយស្មតា អនុរុទ្ធេន ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតា សមាទបិតា សមុត្តេជិតា សម្បហំសិតា – អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ, ឯវមេវំ អយ្យេន អនុរុទ្ធេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, តំ ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសិកំ មំ អយ្យោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ សាវត្ថិយំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា អនុរុទ្ធោ មាតុគាមេន សហសេយ្យំ កប្បេស្សតី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, មាតុគាមេន សហសេយ្យំ កប្បេសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, អនុរុទ្ធ, មាតុគាមេន សហសេយ្យំ កប្បេស្សសិ! នេតំ, អនុរុទ្ធ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៥៦. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ មាតុគាមេន សហសេយ្យំ កប្បេយ្យ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៥៧. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ…បេ… ភិក្ខូតិ…បេ… អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

មាតុគាមោ នាម មនុស្សិត្ថី, ន យក្ខី [យក្ខិនី (ក.)], ន បេតី, ន តិរច្ឆានគតា; អន្តមសោ តទហុជាតាបិ ទារិកា, បគេវ មហត្តរី.

សហាតិ ឯកតោ.

សេយ្យា នាម សព្ពច្ឆន្នា, សព្ពបរិច្ឆន្នា, យេភុយ្យេនច្ឆន្នា, យេភុយ្យេន បរិច្ឆន្នា.

សេយ្យំ កប្បេយ្យាតិ អត្ថង្គតេ សូរិយេ, មាតុគាមេ និបន្នេ ភិក្ខុ និបជ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ភិក្ខុ និបន្នេ មាតុគាមោ និបជ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧភោ វា និបជ្ជន្តិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ឧដ្ឋហិត្វា បុនប្បុនំ និបជ្ជន្តិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

៥៨. មាតុគាមេ មាតុគាមសញ្ញី សហសេយ្យំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. មាតុគាមេ វេមតិកោ សហសេយ្យំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. មាតុគាមេ អមាតុគាមសញ្ញី សហសេយ្យំ កប្បេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបឌ្ឍច្ឆន្នេ ឧបឌ្ឍបរិច្ឆន្នេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. យក្ខិយា វា បេតិយា វា បណ្ឌកេន វា តិរច្ឆានគតិត្ថិយា វា សហសេយ្យំ កប្បេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អមាតុគាមេ មាតុគាមសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អមាតុគាមេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អមាតុគាមេ អមាតុគាមសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៥៩. អនាបត្តិ សព្ពច្ឆន្នេ សព្ពអបរិច្ឆន្នេ, សព្ពបរិច្ឆន្នេ សព្ពអច្ឆន្នេ [អនាបត្តិ សព្ពអច្ឆន្នេ សព្ពអបរិច្ឆន្នេ, (សី.)], យេភុយ្យេន អច្ឆន្នេ, យេភុយ្យេន អបរិច្ឆន្នេ, មាតុគាមេ និបន្នេ ភិក្ខុ និសីទតិ, ភិក្ខុ និបន្នេ មាតុគាមោ និសីទតិ, ឧភោ វា និសីទន្តិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ទុតិយសហសេយ្យសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ.