៣. បេសុញ្ញសិក្ខាបទំ

៣៦. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ បេសុញ្ញំ ឧបសំហរន្តិ; ឥមស្ស សុត្វា អមុស្ស អក្ខាយន្តិ, ឥមស្ស ភេទាយ; អមុស្ស សុត្វា ឥមស្ស អក្ខាយន្តិ, អមុស្ស ភេទាយ. តេន អនុប្បន្នានិ ចេវ ភណ្ឌនានិ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧប្បន្នានិ ច ភណ្ឌនានិ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ បេសុញ្ញំ ឧបសំហរិស្សន្តិ, ឥមស្ស សុត្វា អមុស្ស អក្ខាយិស្សន្តិ, ឥមស្ស ភេទាយ; អមុស្ស សុត្វា ឥមស្ស អក្ខាយិស្សន្តិ, អមុស្ស ភេទាយ! តេន អនុប្បន្នានិ ចេវ ភណ្ឌនានិ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧប្បន្នានិ ច ភណ្ឌនានិ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តន្តី’’តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ បេសុញ្ញំ ឧបសំហរថ, ឥមស្ស សុត្វា អមុស្ស អក្ខាយថ, ឥមស្ស ភេទាយ, អមុស្ស សុត្វា ឥមស្ស អក្ខាយថ, អមុស្ស ភេទាយ? តេន អនុប្បន្នានិ ចេវ ភណ្ឌនានិ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧប្បន្នានិ ច ភណ្ឌនានិ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តន្តី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, មោឃបុរិសា, ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ បេសុញ្ញំ ឧបសំហរិស្សថ! ឥមស្ស សុត្វា អមុស្ស អក្ខាយិស្សថ, ឥមស្ស ភេទាយ! អមុស្ស សុត្វា ឥមស្ស អក្ខាយិស្សថ, អមុស្ស ភេទាយ! តេន អនុប្បន្នានិ ចេវ ភណ្ឌនានិ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧប្បន្នានិ ច ភណ្ឌនានិ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តន្តិ. នេតំ, មោឃបុរិសា, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ. បសន្នានំ វា ភិយ្យោភាវាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៣៧. ‘‘ភិក្ខុបេសុញ្ញេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣៨. បេសុញ្ញំ នាម ទ្វីហាការេហិ បេសុញ្ញំ ហោតិ – បិយកម្យស្ស វា ភេទាធិប្បាយស្ស វា. ទសហាការេហិ បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ជាតិតោបិ, នាមតោបិ, គោត្តតោបិ, កម្មតោបិ, សិប្បតោបិ, អាពាធតោបិ, លិង្គតោបិ, កិលេសតោបិ, អាបត្តិតោបិ, អក្កោសតោបិ.

ជាតិ នាម ទ្វេ ជាតិយោ – ហីនា ច ជាតិ ឧក្កដ្ឋា ច ជាតិ. ហីនា នាម ជាតិ – ចណ្ឌាលជាតិ វេនជាតិ នេសាទជាតិ រថការជាតិ បុក្កុសជាតិ. ឯសា ហីនា នាម ជាតិ. ឧក្កដ្ឋា នាម ជាតិ – ខត្តិយជាតិ ព្រាហ្មណជាតិ. ឯសា ឧក្កដ្ឋា នាម ជាតិ…បេ….

អក្កោសោ នាម ទ្វេ អក្កោសា – ហីនោ ច អក្កោសោ ឧក្កដ្ឋោ ច អក្កោសោ. ហីនោ នាម អក្កោសោ – ឱដ្ឋោសិ, មេណ្ឌោសិ, គោណោសិ, គទ្រភោសិ, តិរច្ឆានគតោសិ, នេរយិកោសិ; នត្ថិ តុយ្ហំ សុគតិ; ទុគ្គតិ យេវ តុយ្ហំ បាដិកង្ខាតិ, យការេន វា ភការេន វា កាដកោដចិកាយ វា. ឯសោ ហីនោ នាម អក្កោសោ. ឧក្កដ្ឋោ នាម អក្កោសោ – បណ្ឌិតោសិ, ព្យត្តោសិ, មេធាវីសិ, ពហុស្សុតោសិ, ធម្មកថិកោសិ; នត្ថិ តុយ្ហំ ទុគ្គតិ; សុគតិ យេវ តុយ្ហំ បាដិកង្ខាតិ. ឯសោ ឧក្កដ្ឋោ នាម អក្កោសោ.

៣៩. ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘ចណ្ឌាលោ វេនោ នេសាទោ រថការោ បុក្កុសោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘ខត្តិយោ ព្រាហ្មណោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘អវកណ្ណកោ ជវកណ្ណកោ ធនិដ្ឋកោ សវិដ្ឋកោ កុលវឌ្ឍកោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘ពុទ្ធរក្ខិតោ ធម្មរក្ខិតោ សង្ឃរក្ខិតោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘កោសិយោ ភារទ្វាជោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘គោតមោ មោគ្គល្លានោ កច្ចានោ វាសិដ្ឋោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘កោដ្ឋកោ បុប្ផឆឌ្ឌកោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘កស្សកោ វាណិជោ គោរក្ខោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘នឡការោ កុម្ភការោ បេសការោ ចម្មការោ នហាបិតោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘មុទ្ទិកោ គណកោ លេខកោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

៤០. ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘កុដ្ឋិកោ គណ្ឌិកោ កិលាសិកោ សោសិកោ អបមារិកោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘មធុមេហិកោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘អតិទីឃោ អតិរស្សោ អតិកណ្ហោ អច្ចោទាតោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘នាតិទីឃោ នាតិរស្សោ នាតិកណ្ហោ នាច្ចោទាតោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘រាគបរិយុដ្ឋិតោ ទោសបរិយុដ្ឋិតោ មោហបរិយុដ្ឋិតោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘វីតរាគោ វីតទោសោ វីតមោហោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘បារាជិកំ អជ្ឈាបន្នោ, សង្ឃាទិសេសំ អជ្ឈាបន្នោ, ថុល្លច្ចយំ អជ្ឈាបន្នោ, បាចិត្តិយំ អជ្ឈាបន្នោ, បាដិទេសនីយំ អជ្ឈាបន្នោ, ទុក្កដំ អជ្ឈាបន្នោ, ទុព្ភាសិតំ អជ្ឈាបន្នោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘សោតាបន្នោ’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘ឱដ្ឋោ មេណ្ឌោ គោណោ គទ្រភោ តិរច្ឆានគតោ នេរយិកោ, នត្ថិ តស្ស សុគតិ, ទុគ្គតិយេវ តស្ស បាដិកង្ខា’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ តំ ‘បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី ពហុស្សុតោ ធម្មកថិកោ, នត្ថិ តស្ស ទុគ្គតិ, សុគតិ យេវ តស្ស បាដិកង្ខា’តិ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

៤១. ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ‘សន្តិ ឥធេកច្ចេ ចណ្ឌាលា វេនា នេសាទា រថការា, បុក្កុសា’តិ ភណតិ, ន សោ អញ្ញំ ភណតិ, តញ្ញេវ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ ទុក្កដស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ‘សន្តិ ឥធេកច្ចេ ខត្តិយា ព្រាហ្មណា’តិ ភណតិ, ន សោ អញ្ញំ ភណតិ, តញ្ញេវ ភណតី’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ ទុក្កដស្ស…បេ….

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ‘សន្តិ ឥធេកច្ចេ បណ្ឌិតា ព្យត្តា មេធាវី ពហុស្សុតា ធម្មកថិកា, នត្ថិ តេសំ ទុគ្គតិ, សុគតិ យេវ តេសំ បាដិកង្ខា’តិ ភណតិ, ន សោ អញ្ញំ ភណតិ, តញ្ញេវ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ ទុក្កដស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ‘យេ នូន ចណ្ឌាលា វេនា នេសាទា រថការា បុក្កុសា’តិ ភណតិ, ន សោ អញ្ញំ ភណតិ, តញ្ញេវ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ ទុក្កដស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ‘យេ នូន បណ្ឌិតា ព្យត្តា មេធាវី ពហុស្សុតា ធម្មកថិកា’តិ ភណតិ, ន សោ អញ្ញំ ភណតិ, តញ្ញេវ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ ទុក្កដស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ‘ន មយំ ចណ្ឌាលា វេនា នេសាទា រថការា បុក្កុសា’តិ ភណតិ, ន សោ អញ្ញំ ភណតិ, តញ្ញេវ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ ទុក្កដស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ‘ន មយំ បណ្ឌិតា ព្យត្តា មេធាវី ពហុស្សុតា ធម្មកថិកា, នត្ថម្ហាកំ ទុគ្គតិ, សុគតិ យេវ អម្ហាកំ បាដិកង្ខា’តិ ភណតិ, ន សោ អញ្ញំ ភណតិ, តញ្ញេវ ភណតី’’តិ. អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ ទុក្កដស្ស.

៤២. ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ; អាបត្តិ វាចាយ, វាចាយ បាចិត្តិយស្ស.

ឧបសម្បន្នោ ឧបសម្បន្នស្ស សុត្វា អនុបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

ឧបសម្បន្នោ អនុបសម្បន្នស្ស សុត្វា ឧបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

ឧបសម្បន្នោ អនុបសម្បន្នស្ស សុត្វា អនុបសម្បន្នស្ស បេសុញ្ញំ ឧបសំហរតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

៤៣. អនាបត្តិ នបិយកម្យស្ស, នភេទាធិប្បាយស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

បេសុញ្ញសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.