២០៧. បជ្ជោតរាជវត្ថុ

៣៣៤. តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ [ឧជ្ជេនិយំ រញ្ញោ (ស្យា.)] បជ្ជោតស្ស បណ្ឌុរោគាពាធោ ហោតិ. ពហូ មហន្តា មហន្តា ទិសាបាមោក្ខា វេជ្ជា អាគន្ត្វា នាសក្ខិំសុ អរោគំ កាតុំ. ពហុំ ហិរញ្ញំ អាទាយ អគមំសុ. អថ ខោ រាជា បជ្ជោតោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘មយ្ហំ ខោ តាទិសោ អាពាធោ, សាធុ ទេវោ ជីវកំ វេជ្ជំ អាណាបេតុ, សោ មំ តិកិច្ឆិស្សតី’’តិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ជីវកំ កោមារភច្ចំ អាណាបេសិ – ‘‘គច្ឆ, ភណេ ជីវក; ឧជ្ជេនិំ គន្ត្វា រាជានំ បជ្ជោតំ តិកិច្ឆាហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស បដិស្សុត្វា ឧជ្ជេនិំ គន្ត្វា យេន រាជា បជ្ជោតោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស វិការំ សល្លក្ខេត្វា រាជានំ បជ្ជោតំ ឯតទវោច – ‘‘សប្បិំ ទេហិ [ឥទំ បទទ្វយំ សី. ស្យា. បោត្ថកេសុ នត្ថិ], សប្បិំ ទេវ, និប្បចិស្សាមិ. តំ ទេវោ បិវិស្សតី’’តិ. ‘‘អលំ, ភណេ ជីវក, យំ តេ សក្កា វិនា សប្បិនា អរោគំ កាតុំ តំ ករោហិ. ជេគុច្ឆំ មេ សប្បិ, បដិកូល’’ន្តិ. អថ ខោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមស្ស ខោ រញ្ញោ តាទិសោ អាពាធោ, ន សក្កា វិនា សប្បិនា អរោគំ កាតុំ. យំនូនាហំ សប្បិំ និប្បចេយ្យំ កសាវវណ្ណំ កសាវគន្ធំ កសាវរស’’ន្តិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ នានាភេសជ្ជេហិ សប្បិំ និប្បចិ កសាវវណ្ណំ កសាវគន្ធំ កសាវរសំ. អថ ខោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមស្ស ខោ រញ្ញោ សប្បិ បីតំ បរិណាមេន្តំ ឧទ្ទេកំ ទស្សតិ. ចណ្ឌោយំ រាជា ឃាតាបេយ្យាបិ មំ. យំនូនាហំ បដិកច្ចេវ អាបុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ យេន រាជា បជ្ជោតោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ បជ្ជោតំ ឯតទវោច – ‘‘មយំ ខោ, ទេវ, វេជ្ជា នាម តាទិសេន មុហុត្តេន មូលានិ ឧទ្ធរាម ភេសជ្ជានិ សំហរាម. សាធុ ទេវោ វាហនាគារេសុ ច ទ្វារេសុ ច អាណាបេតុ – យេន វាហនេន ជីវកោ ឥច្ឆតិ តេន វាហនេន គច្ឆតុ, យេន ទ្វារេន ឥច្ឆតិ តេន ទ្វារេន គច្ឆតុ, យំ កាលំ ឥច្ឆតិ តំ កាលំ គច្ឆតុ, យំ កាលំ ឥច្ឆតិ តំ កាលំ បវិសតូ’’តិ. អថ ខោ រាជា បជ្ជោតោ វាហនាគារេសុ ច ទ្វារេសុ ច អាណាបេសិ – ‘‘យេន វាហនេន ជីវកោ ឥច្ឆតិ តេន វាហនេន គច្ឆតុ, យេន ទ្វារេន ឥច្ឆតិ តេន ទ្វារេន គច្ឆតុ, យំ កាលំ ឥច្ឆតិ តំ កាលំ គច្ឆតុ, យំ កាលំ ឥច្ឆតិ តំ កាលំ បវិសតូ’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស ភទ្ទវតិកា នាម ហត្ថិនិកា បញ្ញាសយោជនិកា ហោតិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស សប្បិំ [តំ សប្បិំ (ស្យា.)] ឧបនាមេសិ – ‘‘កសាវំ ទេវោ បិវតូ’’តិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ រាជានំ បជ្ជោតំ សប្បិំ បាយេត្វា ហត្ថិសាលំ គន្ត្វា ភទ្ទវតិកាយ ហត្ថិនិកាយ នគរម្ហា និប្បតិ.

អថ ខោ រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស តំ សប្បិ បីតំ បរិណាមេន្តំ ឧទ្ទេកំ អទាសិ. អថ ខោ រាជា បជ្ជោតោ មនុស្សេ ឯតទវោច – ‘‘ទុដ្ឋេន, ភណេ, ជីវកេន សប្បិំ បាយិតោម្ហិ. តេន ហិ, ភណេ, ជីវកំ វេជ្ជំ វិចិនថា’’តិ. ‘‘ភទ្ទវតិកាយ, ទេវ, ហត្ថិនិកាយ នគរម្ហា និប្បតិតោ’’តិ. តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស កាកោ នាម ទាសោ សដ្ឋិយោជនិកោ ហោតិ, អមនុស្សេន បដិច្ច ជាតោ. អថ ខោ រាជា បជ្ជោតោ កាកំ ទាសំ អាណាបេសិ – ‘‘គច្ឆ, ភណេ កាក, ជីវកំ វេជ្ជំ និវត្តេហិ – រាជា តំ, អាចរិយ, និវត្តាបេតីតិ. ឯតេ ខោ, ភណេ កាក, វេជ្ជា នាម ពហុមាយា. មា ចស្ស កិញ្ចិ បដិគ្គហេសី’’តិ.

អថ ខោ កាកោ ទាសោ ជីវកំ កោមារភច្ចំ អន្តរាមគ្គេ កោសម្ពិយំ សម្ភាវេសិ

បាតរាសំ ករោន្តំ. អថ ខោ កាកោ ទាសោ ជីវកំ កោមារភច្ចំ ឯតទវោច – ‘‘រាជា តំ, អាចរិយ, និវត្តាបេតី’’តិ. ‘‘អាគមេហិ, ភណេ កាក, យាវ ភុញ្ជាម [ភុញ្ជាមិ (សី. ស្យា.)]. ហន្ទ, ភណេ កាក, ភុញ្ជស្សូ’’តិ. ‘‘អលំ, អាចរិយ, រញ្ញាម្ហិ អាណត្តោ – ឯតេ ខោ, ភណេ កាក, វេជ្ជា នាម ពហុមាយា, មា ចស្ស កិញ្ចិ បដិគ្គហេសី’’តិ. តេន ខោ បន សមយេន ជីវកោ កោមារភច្ចោ នខេន ភេសជ្ជំ ឱលុម្បេត្វា អាមលកញ្ច ខាទតិ បានីយញ្ច បិវតិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ កាកំ ទាសំ ឯតទវោច – ‘‘ហន្ទ, ភណេ កាក, អាមលកញ្ច ខាទ បានីយញ្ច បិវស្សូ’’តិ. អថ ខោ កាកោ ទាសោ – អយំ ខោ វេជ្ជោ អាមលកញ្ច ខាទតិ បានីយញ្ច បិវតិ, ន អរហតិ កិញ្ចិ បាបកំ ហោតុន្តិ – ឧបឌ្ឍាមលកញ្ច ខាទិ បានីយញ្ច អបាយិ. តស្ស តំ ឧបឌ្ឍាមលកំ ខាទិតំ តត្ថេវ និច្ឆារេសិ. អថ ខោ កាកោ ទាសោ ជីវកំ កោមារភច្ចំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ មេ, អាចរិយ, ជីវិត’’ន្តិ? ‘‘មា, ភណេ កាក, ភាយិ, ត្វំ ចេវ អរោគោ ភវិស្សសិ រាជា ច. ចណ្ឌោ សោ រាជា ឃាតាបេយ្យាបិ មំ, តេនាហំ ន និវត្តាមី’’តិ ភទ្ទវតិកំ ហត្ថិនិកំ កាកស្ស និយ្យាទេត្វា យេន រាជគហំ តេន បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន យេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘សុដ្ឋុ, ភណេ ជីវក, អកាសិ យម្បិ ន និវត្តោ, ចណ្ឌោ សោ រាជា ឃាតាបេយ្យាបិ ត’’ន្តិ. អថ ខោ រាជា បជ្ជោតោ អរោគោ សមានោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘អាគច្ឆតុ ជីវកោ, វរំ ទស្សាមី’’តិ. ‘‘អលំ, អយ្យោ [ទេវ (ស្យា.)], អធិការំ មេ ទេវោ សរតូ’’តិ.

បជ្ជោតរាជវត្ថុ និដ្ឋិតំ.