២០២. ជីវកវត្ថុ

៣២៦. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន វេសាលី ឥទ្ធា ចេវ ហោតិ ផិតា [ផីតា (ពហូសុ)] ច ពហុជនា ច អាកិណ្ណមនុស្សា ច សុភិក្ខា ច; សត្ត ច បាសាទសហស្សានិ សត្ត ច បាសាទសតានិ សត្ត ច បាសាទា; សត្ត ច កូដាគារសហស្សានិ សត្ត ច កូដាគារសតានិ សត្ត ច កូដាគារានិ; សត្ត ច អារាមសហស្សានិ សត្ត ច អារាមសតានិ សត្ត ច អារាមា; សត្ត ច បោក្ខរណីសហស្សានិ សត្ត ច បោក្ខរណីសតានិ សត្ត ច បោក្ខរណិយោ; អម្ពបាលី ច គណិកា អភិរូបា ហោតិ ទស្សនីយា បាសាទិកា បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតា, បទក្ខិណា [បទក្ខា (ស្យា.)] នច្ចេ ច គីតេ ច វាទិតេ ច, អភិសដា អត្ថិកានំ អត្ថិកានំ មនុស្សានំ បញ្ញាសាយ ច រត្តិំ គច្ឆតិ; តាយ ច វេសាលី ភិយ្យោសោមត្តាយ ឧបសោភតិ. អថ ខោ រាជគហកោ នេគមោ វេសាលិំ អគមាសិ កេនចិទេវ ករណីយេន. អទ្ទសា ខោ រាជគហកោ នេគមោ វេសាលិំ ឥទ្ធញ្ចេវ ផិតញ្ច ពហុជនញ្ច អាកិណ្ណមនុស្សញ្ច សុភិក្ខញ្ច; សត្ត ច បាសាទសហស្សានិ សត្ត ច បាសាទសតានិ សត្ត ច បាសាទេ; សត្ត ច កូដាគារសហស្សានិ សត្ត ច កូដាគារសតានិ សត្ត ច កូដាគារានិ; សត្ត ច អារាមសហស្សានិ សត្ត ច អារាមសតានិ សត្ត ច អារាមេ; សត្ត ច បោក្ខរណីសហស្សានិ សត្ត ច បោក្ខរណីសតានិ សត្ត ច បោក្ខរណិយោ; អម្ពបាលិញ្ច គណិកំ អភិរូបំ ទស្សនីយំ បាសាទិកំ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតំ, បទក្ខិណំ [បទក្ខំ (ស្យា.)] នច្ចេ ច គីតេ ច វាទិតេ ច, អភិសដំ អត្ថិកានំ អត្ថិកានំ មនុស្សានំ បញ្ញាសាយ ច រត្តិំ គច្ឆន្តិំ, តាយ ច វេសាលិំ ភិយ្យោសោមត្តាយ ឧបសោភន្តិំ.

៣២៧. អថ ខោ រាជគហកោ នេគមោ វេសាលិយំ តំ ករណីយំ តីរេត្វា បុនទេវ រាជគហំ បច្ចាគញ្ឆិ. យេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ឯតទវោច – ‘‘វេសាលី, ទេវ, ឥទ្ធា ចេវ ផិតា ច ពហុជនា ច អាកិណ្ណមនុស្សា ច សុភិក្ខា ច; សត្ត ច បាសាទសហស្សានិ…បេ… តាយ ច វេសាលី ភិយ្យោសោមត្តាយ ឧបសោភតិ. សាធុ, ទេវ, មយម្បិ គណិកំ វុដ្ឋាបេស្សាមា’’តិ [វុដ្ឋាបេយ្យាម (ក.)]. ‘‘តេន ហិ, ភណេ, តាទិសិំ កុមារិំ ជានាថ យំ តុម្ហេ គណិកំ វុដ្ឋាបេយ្យាថា’’តិ. តេន ខោ បន សមយេន រាជគហេ សាលវតី នាម កុមារី អភិរូបា ហោតិ ទស្សនីយា បាសាទិកា បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតា. អថ ខោ រាជគហកោ នេគមោ សាលវតិំ កុមារិំ គណិកំ វុដ្ឋាបេសិ. អថ ខោ សាលវតី គណិកា នចិរស្សេវ បទក្ខិណា អហោសិ នច្ចេ ច គីតេ ច វាទិតេ ច, អភិសដា អត្ថិកានំ អត្ថិកានំ មនុស្សានំ បដិសតេន ច រត្តិំ គច្ឆតិ. អថ ខោ សាលវតី គណិកា នចិរស្សេវ គព្ភិនី អហោសិ. អថ ខោ សាលវតិយា គណិកាយ ឯតទហោសិ – ‘‘ឥត្ថី ខោ គព្ភិនី បុរិសានំ អមនាបា. សចេ មំ កោចិ ជានិស្សតិ សាលវតី គណិកា គព្ភិនីតិ, សព្ពោ មេ សក្ការោ ភញ្ជិស្សតិ [បរិហាយិស្សតិ (សី. ស្យា.)]. យំនូនាហំ គិលានំ បដិវេទេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ សាលវតី គណិកា ទោវារិកំ អាណាបេសិ – ‘‘មា, ភណេ ទោវារិក, កោចិ បុរិសោ បាវិសិ. យោ ច មំ បុច្ឆតិ, ‘គិលានា’តិ បដិវេទេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, អយ្យេ’’តិ ខោ សោ ទោវារិកោ សាលវតិយា គណិកាយ បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ សាលវតី គណិកា តស្ស គព្ភស្ស បរិបាកមន្វាយ បុត្តំ វិជាយិ. អថ ខោ សាលវតី គណិកា ទាសិំ អាណាបេសិ – ‘‘ហន្ទ, ជេ, ឥមំ ទារកំ កត្តរសុប្បេ បក្ខិបិត្វា នីហរិត្វា សង្ការកូដេ ឆឌ្ឌេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, អយ្យេ’’តិ ខោ សា ទាសី សាលវតិយា គណិកាយ បដិស្សុត្វា តំ ទារកំ កត្តរសុប្បេ បក្ខិបិត្វា នីហរិត្វា សង្ការកូដេ ឆឌ្ឌេសិ.

៣២៨. តេន ខោ បន សមយេន អភយោ នាម រាជកុមារោ កាលស្សេវ រាជុបដ្ឋានំ គច្ឆន្តោ អទ្ទស តំ ទារកំ កាកេហិ សម្បរិកិណ្ណំ, ទិស្វាន មនុស្សេ បុច្ឆិ – ‘‘កិំ ឯតំ, ភណេ, កាកេហិ សម្បរិកិណ្ណ’’ន្តិ? ‘‘ទារកោ, ទេវា’’តិ. ‘‘ជីវតិ, ភណេ’’តិ? ‘‘ជីវតិ, ទេវា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភណេ, តំ ទារកំ អម្ហាកំ អន្តេបុរំ នេត្វា ធាតីនំ ទេថ បោសេតុ’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ តេ មនុស្សា អភយស្ស រាជកុមារស្ស បដិស្សុត្វា តំ ទារកំ អភយស្ស រាជកុមារស្ស អន្តេបុរំ នេត្វា ធាតីនំ អទំសុ – ‘‘បោសេថា’’តិ. តស្ស ជីវតីតិ ‘ជីវកោ’តិ នាមំ អកំសុ. កុមារេន បោសាបិតោតិ ‘កោមារភច្ចោ’តិ នាមំ អកំសុ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ នចិរស្សេវ វិញ្ញុតំ បាបុណិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ យេន អភយោ រាជកុមារោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អភយំ រាជកុមារំ ឯតទវោច – ‘‘កា មេ, ទេវ, មាតា, កោ បិតា’’តិ? ‘‘អហម្បិ ខោ តេ, ភណេ ជីវក, មាតរំ ន ជានាមិ; អបិ ចាហំ តេ បិតា; មយាសិ [មយាបិ (ក.)] បោសាបិតោ’’តិ. អថ ខោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមានិ ខោ រាជកុលានិ ន សុករានិ អសិប្បេន ឧបជីវិតុំ. យំនូនាហំ សិប្បំ សិក្ខេយ្យ’’ន្តិ.

៣២៩. តេន ខោ បន សមយេន តក្កសិលាយំ [តក្កសីលាយំ (ក.)] ទិសាបាមោក្ខោ វេជ្ជោ បដិវសតិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ អភយំ រាជកុមារំ អនាបុច្ឆា យេន តក្កសិលា តេន បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន យេន តក្កសិលា, យេន វេជ្ជោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ វេជ្ជំ ឯតទវោច – ‘‘ឥច្ឆាមហំ, អាចរិយ, សិប្បំ សិក្ខិតុ’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ, ភណេ ជីវក, សិក្ខស្សូ’’តិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ ពហុញ្ច គណ្ហាតិ លហុញ្ច គណ្ហាតិ សុដ្ឋុ ច ឧបធារេតិ, គហិតញ្ចស្ស ន សម្មុស្សតិ [ន បមុស្សតិ (សី. ស្យា.)]. អថ ខោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស សត្តន្នំ វស្សានំ អច្ចយេន ឯតទហោសិ – ‘‘អហំ, ខោ ពហុញ្ច គណ្ហាមិ លហុញ្ច គណ្ហាមិ សុដ្ឋុ ច ឧបធារេមិ, គហិតញ្ច មេ ន សម្មុស្សតិ, សត្ត ច មេ វស្សានិ អធីយន្តស្ស, នយិមស្ស សិប្បស្ស អន្តោ បញ្ញាយតិ. កទា ឥមស្ស សិប្បស្ស អន្តោ បញ្ញាយិស្សតី’’តិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ យេន សោ វេជ្ជោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា តំ វេជ្ជំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, អាចរិយ, ពហុញ្ច គណ្ហាមិ លហុញ្ច គណ្ហាមិ សុដ្ឋុ ច ឧបធារេមិ, គហិតញ្ច មេ ន សម្មុស្សតិ, សត្ត ច មេ វស្សានិ អធីយន្តស្ស, នយិមស្ស សិប្បស្ស អន្តោ បញ្ញាយតិ. កទា ឥមស្ស សិប្បស្ស អន្តោ បញ្ញាយិស្សតី’’តិ? ‘‘តេន ហិ, ភណេ ជីវក, ខណិត្តិំ អាទាយ តក្កសិលាយ សមន្តា យោជនំ អាហិណ្ឌិត្វា យំ កិញ្ចិ អភេសជ្ជំ បស្សេយ្យាសិ តំ អាហរា’’តិ. ‘‘ឯវំ, អាចរិយា’’តិ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ តស្ស វេជ្ជស្ស បដិស្សុត្វា ខណិត្តិំ អាទាយ តក្កសិលាយ សមន្តា យោជនំ អាហិណ្ឌន្តោ ន កិញ្ចិ អភេសជ្ជំ អទ្ទស. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ យេន សោ វេជ្ជោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា តំ វេជ្ជំ ឯតទវោច – ‘‘អាហិណ្ឌន្តោម្ហិ, អាចរិយ, តក្កសិលាយ សមន្តា យោជនំ, ន កិញ្ចិ [អាហិណ្ដន្តោ ន កិញ្ចិ (ក.)] អភេសជ្ជំ អទ្ទស’’ន្តិ. ‘‘សុសិក្ខិតោសិ, ភណេ ជីវក. អលំ តេ ឯត្តកំ ជីវិកាយា’’តិ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស បរិត្តំ បាថេយ្យំ បាទាសិ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ តំ បរិត្តំ បាថេយ្យំ អាទាយ យេន រាជគហំ តេន បក្កាមិ. អថ ខោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស តំ បរិត្តំ បាថេយ្យំ អន្តរាមគ្គេ សាកេតេ បរិក្ខយំ អគមាសិ. អថ ខោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមេ ខោ មគ្គា កន្តារា អប្បោទកា អប្បភក្ខា, ន សុករា អបាថេយ្យេន គន្តុំ. យំនូនាហំ បាថេយ្យំ បរិយេសេយ្យ’’ន្តិ.

ជីវកវត្ថុ និដ្ឋិតំ.