២៧៩. ឧបាលិសង្ឃសាមគ្គីបុច្ឆា

៤៧៦. អថ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យស្មិំ, ភន្តេ, វត្ថុស្មិំ ហោតិ សង្ឃស្ស ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ អវិនិច្ឆិនិត្វា អមូលា មូលំ គន្ត្វា សង្ឃសាមគ្គិំ ករោតិ, ធម្មិកា នុ ខោ សា, ភន្តេ, សង្ឃសាមគ្គី’’តិ? ‘‘យស្មិំ, ឧបាលិ, វត្ថុស្មិំ ហោតិ សង្ឃស្ស ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ អវិនិច្ឆិនិត្វា អមូលា មូលំ គន្ត្វា សង្ឃសាមគ្គិំ ករោតិ, អធម្មិកា សា, ឧបាលិ, សង្ឃសាមគ្គី’’តិ.

‘‘យស្មិំ បន, ភន្តេ, វត្ថុស្មិំ ហោតិ សង្ឃស្ស ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនិត្វា មូលា មូលំ គន្ត្វា សង្ឃសាមគ្គិំ ករោតិ, ធម្មិកា នុ ខោ សា, ភន្តេ, សង្ឃសាមគ្គី’’តិ? ‘‘យស្មិំ, ឧបាលិ, វត្ថុស្មិំ ហោតិ សង្ឃស្ស ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនិត្វា មូលា មូលំ គន្ត្វា សង្ឃសាមគ្គិំ ករោតិ, ធម្មិកា សា, ឧបាលិ, សង្ឃសាមគ្គី’’តិ.

‘‘កតិ នុ ខោ, ភន្តេ, សង្ឃសាមគ្គិយោ’’តិ? ‘‘ទ្វេមា, ឧបាលិ, សង្ឃសាមគ្គិយោ – អត្ថុបាលិ, សង្ឃសាមគ្គី អត្ថាបេតា ព្យញ្ជនុបេតា; អត្ថុបាលិ, សង្ឃសាមគ្គី អត្ថុបេតា ច ព្យញ្ជនុបេតា ច. កតមា ច, ឧបាលិ, សង្ឃសាមគ្គី អត្ថាបេតា ព្យញ្ជនុបេតា? យស្មិំ, ឧបាលិ, វត្ថុស្មិំ ហោតិ សង្ឃស្ស ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ អវិនិច្ឆិនិត្វា អមូលា មូលំ គន្ត្វា សង្ឃសាមគ្គិំ ករោតិ, អយំ វុច្ចតិ, ឧបាលិ, សង្ឃសាមគ្គី អត្ថាបេតា ព្យញ្ជនុបេតា. កតមា ច, ឧបាលិ, សង្ឃសាមគ្គី អត្ថុបេតា ច ព្យញ្ជនុបេតា ច? យស្មិំ, ឧបាលិ, វត្ថុស្មិំ ហោតិ សង្ឃស្ស ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនិត្វា មូលា មូលំ គន្ត្វា សង្ឃសាមគ្គិំ ករោតិ, អយំ វុច្ចតិ, ឧបាលិ, សង្ឃសាមគ្គី អត្ថុបេតា ច ព្យញ្ជនុបេតា ច. ឥមា ខោ, ឧបាលិ, ទ្វេ សង្ឃសាមគ្គិយោ’’តិ.

៤៧៧. អថ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘សង្ឃស្ស កិច្ចេសុ ច មន្តនាសុ ច;

អត្ថេសុ ជាតេសុ វិនិច្ឆយេសុ ច;

កថំបការោធ នរោ មហត្ថិកោ;

ភិក្ខុ កថំ ហោតិធ បគ្គហារហោតិ.

‘‘អនានុវជ្ជោ បឋមេន សីលតោ;

អវេក្ខិតាចារោ សុសំវុតិន្ទ្រិយោ;

បច្ចត្ថិកា នូបវទន្តិ ធម្មតោ;

ន ហិស្ស តំ ហោតិ វទេយ្យុ យេន នំ.

‘‘សោ តាទិសោ សីលវិសុទ្ធិយា ឋិតោ;

វិសារទោ ហោតិ វិសយ្ហ ភាសតិ;

នច្ឆម្ភតិ បរិសគតោ ន វេធតិ;

អត្ថំ ន ហាបេតិ អនុយ្យុតំ ភណំ.

‘‘តថេវ បញ្ហំ បរិសាសុ បុច្ឆិតោ;

ន ចេវ បជ្ឈាយតិ ន មង្កុ ហោតិ;

សោ កាលាគតំ ព្យាករណារហំ វចោ;

រញ្ជេតិ វិញ្ញូបរិសំ វិចក្ខណោ.

‘‘សគារវោ វុឌ្ឍតរេសុ ភិក្ខុសុ;

អាចេរកម្ហិ ច សកេ វិសារទោ;

អលំ បមេតុំ បគុណោ កថេតវេ;

បច្ចត្ថិកានញ្ច វិរទ្ធិកោវិទោ.

‘‘បច្ចត្ថិកា យេន វជន្តិ និគ្គហំ;

មហាជនោ សញ្ញបនញ្ច គច្ឆតិ;

សកញ្ច អាទាយមយំ ន រិញ្ចតិ;

វិយាករំ [សោ ព្យាករំ (សី.), វេយ្យាករំ (ស្យា.)] បញ្ហមនូបឃាតិកំ.

‘‘ទូតេយ្យកម្មេសុ អលំ សមុគ្គហោ;

សង្ឃស្ស កិច្ចេសុ ច អាហុ នំ យថា;

ករំ វចោ ភិក្ខុគណេន បេសិតោ;

អហំ ករោមីតិ ន តេន មញ្ញតិ.

‘‘អាបជ្ជតិ យាវតកេសុ វត្ថុសុ;

អាបត្តិយា ហោតិ យថា ច វុដ្ឋិតិ;

ឯតេ វិភង្គា ឧភយស្ស ស្វាគតា;

អាបត្តិ វុដ្ឋានបទស្ស កោវិទោ.

‘‘និស្សារណំ គច្ឆតិ យានិ ចាចរំ;

និស្សារិតោ ហោតិ យថា ច វត្តនា [វត្ថុនា (សី. ស្យា.)];

ឱសារណំ តំវុសិតស្ស ជន្តុនោ;

ឯតម្បិ ជានាតិ វិភង្គកោវិទោ.

‘‘សគារវោ វុឌ្ឍតរេសុ ភិក្ខុសុ;

នវេសុ ថេរេសុ ច មជ្ឈិមេសុ ច;

មហាជនស្សត្ថចរោធ បណ្ឌិតោ;

សោ តាទិសោ ភិក្ខុ ឥធ បគ្គហារហោ’’តិ.

ឧបាលិសង្ឃសាមគ្គីបុច្ឆា និដ្ឋិតា.

កោសម្ពកក្ខន្ធកោ ទសមោ.