២៧១. កោសម្ពកវិវាទកថា

៤៥១. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អាបត្តិំ អាបន្នោ ហោតិ. សោ តស្សា អាបត្តិយា អាបត្តិទិដ្ឋិ [អាបត្តិទិដ្ឋី (សី.)] ហោតិ; អញ្ញេ ភិក្ខូ តស្សា អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិនោ ហោន្តិ. សោ អបរេន សមយេន តស្សា អាបត្តិយា អនា បត្តិទិដ្ឋិ ហោតិ; អញ្ញេ ភិក្ខូ តស្សា អាបត្តិយា អាបត្តិទិដ្ឋិនោ ហោន្តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, អាវុសោ, អាបន្នោ, បស្សសេតំ អាបត្តិ’’ន្តិ? ‘‘នត្ថិ មេ, អាវុសោ, អាបត្តិ យមហំ បស្សេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ សាមគ្គិំ លភិត្វា តំ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិបិំសុ. សោ ច ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ ហោតិ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោច – ‘‘អនាបត្តិ ឯសា, អាវុសោ, នេសា អាបត្តិ. អនាបន្នោម្ហិ, នម្ហិ អាបន្នោ. អនុក្ខិត្តោម្ហិ, នម្ហិ ឧក្ខិត្តោ. អធម្មិកេនម្ហិ កម្មេន ឧក្ខិត្តោ កុប្បេន អដ្ឋានារហេន. ហោថ មេ អាយស្មន្តោ ធម្មតោ វិនយតោ បក្ខា’’តិ. អលភិ ខោ សោ ភិក្ខុ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ បក្ខេ. ជានបទានម្បិ សន្ទិដ្ឋានំ សម្ភត្តានំ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – អនាបត្តិ ឯសា, អាវុសោ, នេសា អាបត្តិ. អនាបន្នោម្ហិ, នម្ហិ អាបន្នោ. អនុក្ខិត្តោម្ហិ, នម្ហិ ឧក្ខិត្តោ. អធម្មិកេនម្ហិ កម្មេន ឧក្ខិត្តោ កុប្បេន អដ្ឋានារហេន. ហោន្តុ មេ អាយស្មន្តោ ធម្មតោ វិនយតោ បក្ខា’’តិ. អលភិ ខោ សោ ភិក្ខុ ជានបទេបិ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ បក្ខេ. អថ ខោ តេ ឧក្ខិត្តានុវត្តកា ភិក្ខូ យេន ឧក្ខេបកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ឧក្ខេបកេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘អនាបត្តិ ឯសា, អាវុសោ, នេសា អាបត្តិ. អនាបន្នោ ឯសោ ភិក្ខុ, នេសោ ភិក្ខុ អាបន្នោ. អនុក្ខិត្តោ ឯសោ ភិក្ខុ, នេសោ ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តោ. អធម្មិកេន កម្មេន ឧក្ខិត្តោ កុប្បេន អដ្ឋានារហេនា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ ឧក្ខេបកា ភិក្ខូ ឧក្ខិត្តានុវត្តកេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘អាបត្តិ ឯសា អាវុសោ, នេសា អនាបត្តិ. អាបន្នោ ឯសោ ភិក្ខុ, នេសោ ភិក្ខុ អនាបន្នោ. ឧក្ខិត្តោ ឯសោ ភិក្ខុ, នេសោ ភិក្ខុ អនុក្ខិត្តោ. ធម្មិកេន កម្មេន ឧក្ខិត្តោ អកុប្បេន ឋានារហេន. មា ខោ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯតំ ឧក្ខិត្តកំ ភិក្ខុំ អនុវត្តិត្ថ អនុបរិវារេថា’’តិ. ឯវម្បិ ខោ តេ ឧក្ខិត្តានុវត្តកា ភិក្ខូ ឧក្ខេបកេហិ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានា តថេវ តំ ឧក្ខិត្តកំ ភិក្ខុំ អនុវត្តិំសុ អនុបរិវារេសុំ.

៤៥២. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អាបត្តិំ អាបន្នោ អហោសិ. សោ តស្សា អាបត្តិយា អាបត្តិទិដ្ឋិ អហោសិ, អញ្ញេ ភិក្ខូ តស្សា អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិនោ អហេសុំ. សោ អបរេន សមយេន តស្សា អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិ អហោសិ, អញ្ញេ ភិក្ខូ តស្សា អាបត្តិយា អាបត្តិទិដ្ឋិនោ អហេសុំ. អថ ខោ តេ, ភន្តេ, ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘អាបត្តិំ ត្វំ, អាវុសោ, អាបន្នោ, បស្សសេតំ អាបត្តិ’ន្តិ? ‘‘នត្ថិ មេ, អាវុសោ, អាបត្តិ យមហំ បស្សេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ តេ, ភន្តេ, ភិក្ខូ សាមគ្គិំ លភិត្វា តំ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិបិំសុ. សោ ច, ភន្តេ, ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ. អថ ខោ សោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោច – ‘អនាបត្តិ ឯសា, អាវុសោ; នេសា អាបត្តិ. អនាបន្នោម្ហិ, នម្ហិ អាបន្នោ. អនុក្ខិត្តោម្ហិ, នម្ហិ ឧក្ខិត្តោ. អធម្មិកេនម្ហិ កម្មេន ឧក្ខិត្តោ កុប្បេន អដ្ឋានារហេន. ហោថ មេ អាយស្មន្តោ ធម្មតោ វិនយតោ បក្ខា’តិ. អលភិ ខោ សោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ បក្ខេ. ជានបទានម្បិ សន្ទិដ្ឋានំ សម្ភត្តានំ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘អនាបត្តិ ឯសា, អាវុសោ; នេសា អាបត្តិ. អនាបន្នោម្ហិ, នម្ហិ អាបន្នោ. អនុក្ខិត្តោម្ហិ, នម្ហិ ឧក្ខិត្តោ. អធម្មិកេនម្ហិ កម្មេន ឧក្ខិត្តោ កុប្បេន អដ្ឋានារហេន. ហោន្តុ មេ អាយស្មន្តោ ធម្មតោ វិនយតោ បក្ខា’តិ. អលភិ ខោ សោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ជានបទេបិ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ បក្ខេ. អថ ខោ តេ, ភន្តេ, ឧក្ខិត្តានុវត្តកា ភិក្ខូ យេន ឧក្ខេបកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ឧក្ខេបកេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘អនាបត្តិ ឯសា, អាវុសោ; នេសា អាបត្តិ. អនាបន្នោ ឯសោ ភិក្ខុ, នេសោ ភិក្ខុ អាបន្នោ. អនុក្ខិត្តោ ឯសោ ភិក្ខុ, នេសោ ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តោ. អធម្មិកេន កម្មេន ឧក្ខិត្តោ កុប្បេន អដ្ឋានារហេនា’តិ. ឯវំ វុត្តេ តេ, ភន្តេ, ឧក្ខេបកា ភិក្ខូ ឧក្ខិត្តានុវត្តកេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘អាបត្តិ ឯសា, អាវុសោ; នេសា អនាបត្តិ. អាបន្នោ ឯសោ ភិក្ខុ, នេសោ ភិក្ខុ អនាបន្នោ. ឧក្ខិត្តោ ឯសោ ភិក្ខុ, នេសោ ភិក្ខុ អនុក្ខិត្តោ. ធម្មិកេន កម្មេន ឧក្ខិត្តោ អកុប្បេន ឋានារហេន. មា ខោ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯតំ ឧក្ខិត្តកំ ភិក្ខុំ អនុវត្តិត្ថ អនុបរិវារេថា’តិ. ឯវម្បិ ខោ តេ, ភន្តេ, ឧក្ខិត្តានុវត្តកា ភិក្ខូ ឧក្ខេបកេហិ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានា តថេវ តំ ឧក្ខិត្តកំ ភិក្ខុំ អនុវត្តន្តិ អនុបរិវារេន្តី’’តិ.

៤៥៣. អថ ខោ ភគវា ‘ភិន្នោ ភិក្ខុសង្ឃោ, ភិន្នោ ភិក្ខុសង្ឃោ’តិ – ឧដ្ឋាយាសនា យេន ឧក្ខេបកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ, និសជ្ជ ខោ ភគវា ឧក្ខេបកេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘មា ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘បដិភាតិ នោ, បដិភាតិ នោ’តិ យស្មិំ វា តស្មិំ វា ភិក្ខុំ ឧក្ខិបិតព្ពំ មញ្ញិត្ថ’’.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អាបត្តិំ អាបន្នោ ហោតិ. សោ តស្សា អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិ ហោតិ, អញ្ញេ ភិក្ខូ តស្សា អាបត្តិយា អាបត្តិទិដ្ឋិនោ ហោន្តិ. តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ ឯវំ ជានន្តិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ. សចេ មយំ ឥមំ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិបិស្សាម, ន មយំ ឥមិនា ភិក្ខុនា សទ្ធិំ បវារេស្សាម, វិនា ឥមិនា ភិក្ខុនា បវារេស្សាម. ន មយំ ឥមិនា ភិក្ខុនា សទ្ធិំ សង្ឃកម្មំ ករិស្សាម, វិនា ឥមិនា ភិក្ខុនា សង្ឃកម្មំ ករិស្សាម. ន មយំ ឥមិនា ភិក្ខុនា សទ្ធិំ អាសនេ និសីទិស្សាម, វិនា ឥមិនា ភិក្ខុនា អាសនេ និសីទិស្សាម. ន មយំ ឥមិនា ភិក្ខុនា សទ្ធិំ យាគុបានេ និសីទិស្សាម, វិនា ឥមិនា ភិក្ខុនា យាគុបានេ និសីទិស្សាម. ន មយំ ឥមិនា ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ភត្តគ្គេ និសីទិស្សាម, វិនា ឥមិនា ភិក្ខុនា ភត្តគ្គេ និសីទិស្សាម. ន មយំ ឥមិនា ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្នេ វសិស្សាម, វិនា ឥមិនា ភិក្ខុនា ឯកច្ឆន្នេ វសិស្សាម. ន មយំ ឥមិនា ភិក្ខុនា សទ្ធិំ យថាវុឌ្ឍំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ ករិស្សាម, វិនា ឥមិនា ភិក្ខុនា យថាវុឌ្ឍំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ ករិស្សាម. ភវិស្សតិ សង្ឃស្ស តតោនិទានំ ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណ’ន្តិ, ភេទគរុកេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ ន សោ ភិក្ខុ អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិបិតព្ពោ’’តិ.

៤៥៤. អថ ខោ ភគវា ឧក្ខេបកានំ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ ភាសិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា យេន ឧក្ខិត្តានុវត្តកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ, និសជ្ជ ខោ ភគវា ឧក្ខិត្តានុវត្តកេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘មា ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា ‘នាម្ហ អាបន្នា, នាម្ហ អាបន្នា’តិ អាបត្តិំ ន បដិកាតព្ពំ មញ្ញិត្ថ’’.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អាបត្តិំ អាបន្នោ ហោតិ. សោ តស្សា អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិ ហោតិ, អញ្ញេ ភិក្ខូ តស្សា អាបត្តិយា អាបត្តិទិដ្ឋិនោ ហោន្តិ. សោ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេ ភិក្ខូ ឯវំ ជានាតិ – ‘ឥមេ ខោ អាយស្មន្តោ ពហុស្សុតា អាគតាគមា ធម្មធរា វិនយធរា មាតិកាធរា បណ្ឌិតា ព្យត្តា មេធាវិនោ លជ្ជិនោ កុក្កុច្ចកា សិក្ខាកាមា, នាលំ មមំ វា ការណា អញ្ញេសំ វា ការណា ឆន្ទា ទោសា មោហា ភយា អគតិំ គន្តុំ. សចេ មំ ឥមេ ភិក្ខូ អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិបិស្សន្តិ, ន មយា សទ្ធិំ បវារេស្សន្តិ, វិនា មយា បវារេស្សន្តិ. ន មយា សទ្ធិំ សង្ឃកម្មំ ករិស្សន្តិ, វិនា មយា សង្ឃកម្មំ ករិស្សន្តិ. ន មយា សទ្ធិំ អាសនេ និសីទិស្សន្តិ, វិនា មយា អាសនេ និសីទិស្សន្តិ. ន មយា សទ្ធិំ យាគុបានេ និសីទិស្សន្តិ, វិនា មយា យាគុបានេ និសីទិស្សន្តិ. ន មយា សទ្ធិំ ភត្តគ្គេ និសីទិស្សន្តិ វិនា មយា ភត្តគ្គេ និសីទិស្សន្តិ. ន មយា សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្នេ វសិស្សន្តិ, វិនា មយា ឯកច្ឆន្នេ វសិស្សន្តិ. ន មយា សទ្ធិំ យថាវុឌ្ឍំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ ករិស្សន្តិ, វិនា មយា យថាវុឌ្ឍំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ ករិស្សន្តិ, ភវិស្សតិ សង្ឃស្ស តតោនិទានំ ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណ’ន្តិ, ភេទគរុកេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា បរេសម្បិ សទ្ធាយ សា អាបត្តិ ទេសេតព្ពា’’តិ. អថ ខោ ភគវា ឧក្ខិត្តានុវត្តកានំ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ ភាសិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

៤៥៥. តេន ខោ បន សមយេន ឧក្ខិត្តានុវត្តកា ភិក្ខូ តត្ថេវ អន្តោសីមាយ ឧបោសថំ ករោន្តិ, សង្ឃកម្មំ ករោន្តិ. ឧក្ខេបកា បន ភិក្ខូ និស្សីមំ គន្ត្វា ឧបោសថំ ករោន្តិ, សង្ឃកម្មំ ករោន្តិ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ឧក្ខេបកោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តេ, ភន្តេ, ឧក្ខិត្តានុវត្តកា ភិក្ខូ តត្ថេវ អន្តោសីមាយ ឧបោសថំ ករោន្តិ, សង្ឃកម្មំ ករោន្តិ. មយំ បន ឧក្ខេបកា ភិក្ខូ និស្សីមំ គន្ត្វា ឧបោសថំ ករោម, សង្ឃកម្មំ ករោមា’’តិ. ‘‘តេ ចេ, ភិក្ខុ, ឧក្ខិត្តានុវត្តកា ភិក្ខូ តត្ថេវ អន្តោសីមាយ ឧបោសថំ ករិស្សន្តិ, សង្ឃកម្មំ ករិស្សន្តិ, យថា មយា ញត្តិ ច អនុស្សាវនា ច បញ្ញត្តា, តេសំ តានិ កម្មានិ ធម្មិកានិ កម្មានិ ភវិស្ស’’ន្តិ អកុប្បានិ ឋានារហានិ. តុម្ហេ ចេ, ភិក្ខុ, ឧក្ខេបកា ភិក្ខូ តត្ថេវ អន្តោសីមាយ ឧបោសថំ ករិស្សថ, សង្ឃកម្មំ ករិស្សថ, យថា មយា ញត្តិ ច អនុស្សាវនា ច បញ្ញត្តា, តុម្ហាកម្បិ តានិ កម្មានិ ធម្មិកានិ កម្មានិ ភវិស្សន្តិ អកុប្បានិ ឋានារហានិ. តំ កិស្ស ហេតុ? នានាសំវាសកា ឯតេ [តេ (ស្យា.)] ភិក្ខូ [ភិក្ខុ (សី. ស្យា.)] តុម្ហេហិ, តុម្ហេ ច តេហិ នានាសំវាសកា.

‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខុ, នានាសំវាសកភូមិយោ – អត្តនា វា អត្តានំ នានាសំវាសកំ ករោតិ, សមគ្គោ វា នំ សង្ឃោ ឧក្ខិបតិ អទស្សនេ វា អប្បដិកម្មេ វា អប្បដិនិស្សគ្គេ វា. ឥមា ខោ, ភិក្ខុ, ទ្វេ នានាសំវាសកភូមិយោ. ទ្វេមា, ភិក្ខុ, សមានសំវាសកភូមិយោ – អត្តនា វា អត្តានំ សមានសំវាសំ ករោតិ, សមគ្គោ វា នំ សង្ឃោ ឧក្ខិត្តំ ឱសារេតិ អទស្សនេ វា អប្បដិកម្មេ វា អប្បដិនិស្សគ្គេ វា. ឥមា ខោ, ភិក្ខុ, ទ្វេ សមានសំវាសកភូមិយោ’’តិ.

៤៥៦. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ភត្តគ្គេ អន្តរឃរេ ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ អននុលោមិកំ កាយកម្មំ វចីកម្មំ ឧបទំសេន្តិ, ហត្ថបរាមាសំ ករោន្តិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា ភត្តគ្គេ អន្តរឃរេ ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ អននុលោមិកំ កាយកម្មំ វចីកម្មំ ឧបទំសេស្សន្តិ, ហត្ថបរាមាសំ ករិស្សន្តី’’តិ. អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខូ ភត្តគ្គេ អន្តរឃរេ ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ អននុលោមិកំ កាយកម្មំ វចីកម្មំ ឧបទំសេស្សន្តិ, ហត្ថបរាមាសំ ករិស្សន្តី’’តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភត្តគ្គេ អន្តរឃរេ ភណ្ឌនជាតា…បេ… ហត្ថបរាមាសំ ករោន្តី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… វិគរហិត្វា ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិន្នេ, ភិក្ខវេ, សង្ឃេ អធម្មិយាយមានេ [អធម្មិយមានេ (សី. ស្យា. កត្ថចិ) អធម្មីយមានេ (ក.)] អសម្មោទិកាយ វត្តមានាយ [-‘‘អសម្មោទិកាវត្តមានាយ’’ ឥតិ អដ្ឋកថាយំ សំវណ្ណេតព្ពបាឋោ] ‘ឯត្តាវតា ន អញ្ញមញ្ញំ អននុលោមិកំ កាយកម្មំ វចីកម្មំ ឧបទំសេស្សាម, ហត្ថបរាមាសំ ករិស្សាមា’តិ អាសនេ និសីទិតព្ពំ. ភិន្នេ, ភិក្ខវេ, សង្ឃេ ធម្មិយាយមានេ សម្មោទិកាយ វត្តមានាយ អាសនន្តរិកាយ និសីទិតព្ព’’ន្តិ.

៤៥៧. [ម. និ. ៣.២៣៦ ថោកំ វិសទិសំ] តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ. តេ ន សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ វូបសមេតុំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ. តេ ន សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ វូបសមេតុំ. សាធុ, ភន្តេ, ភគវា យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ ភគវា យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ, និសជ្ជ ខោ ភគវា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, ភិក្ខវេ, មា ភណ្ឌនំ មា កលហំ មា វិគ្គហំ មា វិវាទ’’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ អធម្មវាទី ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាគមេតុ, ភន្តេ, ភគវា ធម្មស្សាមី; អប្បោស្សុក្កោ, ភន្តេ, ភគវា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារមនុយុត្តោ វិហរតុ. មយមេតេន ភណ្ឌនេន កលហេន វិគ្គហេន វិវាទេន បញ្ញាយិស្សាមា’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, ភិក្ខវេ, មា ភណ្ឌនំ មា កលហំ មា វិគ្គហំ មា វិវាទ’’ន្តិ. ទុតិយម្បិ ខោ សោ អធម្មវាទី ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាគមេតុ, ភន្តេ, ភគវា ធម្មស្សាមី; អប្បោស្សុក្កោ, ភន្តេ, ភគវា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារមនុយុត្តោ វិហរតុ. មយមេតេន ភណ្ឌនេន កលហេន វិគ្គហេន វិវាទេន បញ្ញាយិស្សាមា’’តិ.

កោសម្ពកវិវាទកថា និដ្ឋិតា.