៦. ធម្មិកបាតិមោក្ខដ្ឋបនំ

៣៨៨. ‘‘កថំ បារាជិកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ បារាជិកស្ស ធម្មស្ស អជ្ឈាបត្តិ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបជ្ជន្តំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបជ្ជន្តំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបជ្ជន្តំ, នាបិ [នាបិ ច (ក.)] អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ’តិ, អបិច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៨៩. ‘‘ភិក្ខុស្ស បាតិមោក្ខេ ឋបិតេ បរិសា វុដ្ឋាតិ, ទសន្នំ អន្តរាយានំ អញ្ញតរេន [អញ្ញតរេន អន្តរាយេន (ស្យា. កំ.)] – រាជន្តរាយេន វា, ចោរន្តរាយេន វា, អគ្យន្តរាយេន វា, ឧទកន្តរាយេន វា, មនុស្សន្តរាយេន វា, អមនុស្សន្តរាយេន វា, វាឡន្តរាយេន វា, សរីសបន្តរាយេន វា, ជីវិតន្តរាយេន វា, ព្រហ្មចរិយន្តរាយេន វា. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តស្មិំ វា អាវាសេ, អញ្ញស្មិំ វា អាវាសេ, តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស បារាជិកកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនេយ្យាតិ.

‘‘ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរិតព្ពំ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស បារាជិកកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩០. ‘‘កថំ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ សិក្ខា បច្ចក្ខាតា ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សិក្ខំ បច្ចក្ខន្តំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សិក្ខំ បច្ចក្ខន្តំ, អបិច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមេន, អាវុសោ, ភិក្ខុនា សិក្ខា បច្ចក្ខាតា’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សិក្ខំ បច្ចក្ខន្តំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមេន, អាវុសោ, ភិក្ខុនា សិក្ខា បច្ចក្ខាតា’តិ, អបិច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘មយា, អាវុសោ, សិក្ខា បច្ចក្ខាតា’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមេន បុគ្គលេន សិក្ខា បច្ចក្ខាតា, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩១. ‘‘ភិក្ខុស្ស បាតិមោក្ខេ ឋបិតេ បរិសា វុដ្ឋាតិ, ទសន្នំ អន្តរាយានំ អញ្ញតរេន – រាជន្តរាយេន វា …បេ… ព្រហ្មចរិយន្តរាយេន វា, អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តស្មិំ វា អាវាសេ, អញ្ញស្មិំ វា អាវាសេ, តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកថា [សិក្ខាបច្ចក្ខាតកថា (សី.)] វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនេយ្យាតិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩២. ‘‘កថំ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ ធម្មិកាយ សាមគ្គិយានុបគមនំ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេន្តំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេន្តំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតី’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេន្តំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតី’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេមី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតិ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៣. ‘‘កថំ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ ធម្មិកាយ សាមគ្គិយា បច្ចាទានំ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយន្តំ ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយន្តំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតី’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយន្តំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតី’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយាមី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតិ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៤. ‘‘ភិក្ខុស្ស បាតិមោក្ខេ ឋបិតេ បរិសា វុដ្ឋាតិ, ទសន្នំ អន្តរាយានំ អញ្ញតរេន – រាជន្តរាយេន វា…បេ… ព្រហ្មចរិយន្តរាយេន វា. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តស្មិំ វា អាវាសេ, អញ្ញស្មិំ វា អាវាសេ, តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស ធម្មិកាយ សាមគ្គិយា បច្ចាទានកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនេយ្យាតិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស ធម្មិកាយ សាមគ្គិយា បច្ចាទានកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៥. ‘‘កថំ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោម្ហី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ, [ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ (ស្យា. កំ.)] តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៦. ‘‘កថំ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោម្ហី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៧. ‘‘កថំ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោម្ហី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

‘‘ឥមានិ ទស ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានី’’តិ.

បឋមភាណវារោ និដ្ឋិតោ.