៩. បាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកំ

១. បាតិមោក្ខុទ្ទេសយាចនា

៣៨៣. [ឧទា. ៤៥; អ. និ. ៨.២០] តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុ បាសាទេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា តទហុបោសថេ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា និក្ខន្តេ បឋមេ យាមេ ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ, និក្ខន្តោ បឋមោ យាមោ, ចិរនិសិន្នោ ភិក្ខុសង្ឃោ. ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខូនំ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ ភគវា តុណ្ហី អហោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា និក្ខន្តេ មជ្ឈិមេ យាមេ ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ, និក្ខន្តោ មជ្ឈិមោ យាមោ, ចិរនិសិន្នោ ភិក្ខុសង្ឃោ. ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខូនំ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា តុណ្ហី អហោសិ. តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា និក្ខន្តេ បច្ឆិមេ យាមេ ឧទ្ធស្តេ អរុណេ នន្ទិមុខិយា រត្តិយា ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ, និក្ខន្តោ បច្ឆិមោ យាមោ, ឧទ្ធស្តំ អរុណំ នន្ទិមុខិ រត្តិ, ចិរនិសិន្នោ ភិក្ខុសង្ឃោ. ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខូនំ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. ‘‘អបរិសុទ្ធា, អានន្ទ, បរិសា’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កំ នុ ខោ ភគវា បុគ្គលំ សន្ធាយ ឯវមាហ – ‘អបរិសុទ្ធា, អានន្ទ, បរិសា’’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ សព្ពាវន្តំ ភិក្ខុសង្ឃំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច មនសាកាសិ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តំ បុគ្គលំ ទុស្សីលំ បាបធម្មំ អសុចិសង្កស្សរសមាចារំ បដិច្ឆន្នកម្មន្តំ អស្សមណំ សមណបដិញ្ញំ អព្រហ្មចារិំ ព្រហ្មចារិបដិញ្ញំ អន្តោបូតិំ អវស្សុតំ កសម្ពុជាតំ [កសម្ពុកជាតំ (ក.)] មជ្ឈេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស និសិន្នំ. ទិស្វាន យេន សោ បុគ្គលោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា តំ បុគ្គលំ ឯតទវោច – ‘‘ឧដ្ឋេហិ, អាវុសោ, ទិដ្ឋោសិ ភគវតា; នត្ថិ តេ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវាសោ’’តិ. ឯវំ វុត្តេ សោ បុគ្គលោ តុណ្ហី អហោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តំ បុគ្គលំ ឯតទវោច – ‘‘ឧដ្ឋេហិ, អាវុសោ, ទិដ្ឋោសិ ភគវតា; នត្ថិ តេ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវាសោ’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ សោ បុគ្គលោ តុណ្ហី អហោសិ. តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តំ បុគ្គលំ ឯតទវោច – ‘‘ឧដ្ឋេហិ, អាវុសោ, ទិដ្ឋោសិ ភគវតា; នត្ថិ តេ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវាសោ’’តិ. តតិយម្បិ ខោ សោ បុគ្គលោ តុណ្ហី អហោសិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តំ បុគ្គលំ ពាហាយំ គហេត្វា ពហិទ្វារកោដ្ឋកា និក្ខាមេត្វា សូចិឃដិកំ ទត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘និក្ខាមិតោ សោ, ភន្តេ, បុគ្គលោ មយា; សុទ្ធា បរិសា; ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខូនំ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, មោគ្គល្លាន, អព្ភុតំ, មោគ្គល្លាន, យាវ ពាហាគហណាបិ នាម សោ មោឃបុរិសោ អាគមេស្សតី’’តិ! អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –

២. មហាសមុទ្ទេអដ្ឋច្ឆរិយំ

៣៨៤. [ឧទា. ៤៥; អ. និ. ៨.១៩] ‘‘អដ្ឋិមេ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, យេ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ. កតមេ អដ្ឋ?

‘‘មហាសមុទ្ទោ, ភិក្ខវេ, អនុបុព្ពនិន្នោ អនុបុព្ពបោណោ អនុបុព្ពបព្ភារោ ន អាយតកេនេវ បបាតោ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ អនុបុព្ពនិន្នោ អនុបុព្ពបោណោ អនុបុព្ពបព្ភារោ ន អាយតកេនេវ បបាតោ – អយំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ឋិតធម្មោ វេលំ នាតិវត្តតិ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ឋិតធម្មោ វេលំ នាតិវត្តតិ – អយំ [អយម្បិ (ស្យា.)], ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ ទុតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ន មតេន កុណបេន សំវសតិ. យំ ហោតិ មហាសមុទ្ទេ មតំ កុណបំ, តំ ខិប្បញ្ញេវ តីរំ វាហេតិ, ថលំ ឧស្សារេតិ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ន មតេន កុណបេន សំវសតិ, យំ ហោតិ មហាសមុទ្ទេ មតំ កុណបំ, តំ ខិប្បញ្ញេវ តីរំ វាហេតិ, ថលំ ឧស្សារេតិ – អយំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ តតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, យា កាចិ មហានទិយោ, សេយ្យថិទំ – គង្គា, យមុនា, អចិរវតី, សរភូ, មហី, តា មហាសមុទ្ទំ បត្តា ជហន្តិ បុរិមានិ នាមគោត្តានិ, មហាសមុទ្ទោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆន្តិ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, យាកាចិ មហានទិយោ, សេយ្យថិទំ – គង្គា, យមុនា, អចិរវតី, សរភូ, មហី, តា មហាសមុទ្ទំ បត្តា ជហន្តិ បុរិមានិ នាមគោត្តានិ, មហាសមុទ្ទោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆន្តិ – អយំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ ចតុត្ថោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, យា ច [យាកាចិ (ស្យា.)] លោកេ សវន្តិយោ មហាសមុទ្ទំ អប្បេន្តិ, យា ច អន្តលិក្ខា ធារា បបតន្តិ, ន តេន មហាសមុទ្ទស្ស ឩនត្តំ វា បូរត្តំ វា បញ្ញាយតិ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, យា ច លោកេ សវន្តិយោ មហាសមុទ្ទំ អប្បេន្តិ, យា ច អន្តលិក្ខា ធារា បបតន្តិ, ន តេន មហាសមុទ្ទស្ស ឩនត្តំ វា បូរត្តំ វា បញ្ញាយតិ – អយំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ បញ្ចមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ឯករសោ លោណរសោ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ឯករសោ លោណរសោ – អយំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ ឆដ្ឋោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ពហុរតនោ [ពហូតរតនោ (ក.)] អនេករតនោ. តត្រិមានិ រតនានិ, សេយ្យថិទំ – មុត្តា, មណិ, វេឡុរិយោ, សង្ខោ, សិលា, បវាឡំ, រជតំ, ជាតរូបំ, លោហិតកោ, មសារគល្លំ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ពហុរតនោ អនេករតនោ, តត្រិមានិ រតនានិ, សេយ្យថិទំ – មុត្តា, មណិ, វេឡុរិយោ, សង្ខោ, សិលា, បវាឡំ, រជតំ, ជាតរូបំ, លោហិតកោ, មសារគល្លំ – អយំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ សត្តមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ មហតំ ភូតានំ អាវាសោ. តត្រិមេ ភូតា – តិមិ, តិមិង្គលោ, តិមិតិមិង្គលោ [តិមិរបិង្គលោ (សី.), តិមិតិមិង្គលោ មហាតិមិង្គលោ (ស្យា. កំ.)], អសុរា, នាគា, គន្ធព្ពា. សន្តិ មហាសមុទ្ទេ យោជនសតិកាបិ អត្តភាវា, ទ្វិយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា, តិយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា, ចតុយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា, បញ្ចយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា. យម្បិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ មហតំ ភូតានំ អាវាសោ, តត្រិមេ ភូតា – តិមិ, តិមិង្គលោ, តិមិតិមិង្គលោ, អសុរា, នាគា, គន្ធព្ពា; សន្តិ មហាសមុទ្ទេ, យោជនសតិកាបិ អត្តភាវា…បេ… បញ្ចយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា – អយំ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ អដ្ឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទេ អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, យេ ទិស្វា ទិស្វា អសុរា មហាសមុទ្ទេ អភិរម’’ន្តិ.

៣. ឥមស្មិំធម្មវិនយេអដ្ឋច្ឆរិយំ

៣៨៥. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, យេ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ. កតមេ អដ្ឋ?

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ អនុបុព្ពនិន្នោ អនុបុព្ពបោណោ អនុបុព្ពបព្ភារោ ន អាយតកេនេវ បបាតោ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អនុបុព្ពសិក្ខា អនុបុព្ពកិរិយា អនុបុព្ពបដិបទា ន អាយតកេនេវ អញ្ញាបដិវេធោ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អនុបុព្ពសិក្ខា អនុបុព្ពកិរិយា អនុបុព្ពបដិបទា ន អាយតកេនេវ អញ្ញាបដិវេធោ – អយំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ឋិតធម្មោ វេលំ នាតិវត្តតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យំ មយា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, តំ មម សាវកា ជីវិតហេតុបិ នាតិក្កមន្តិ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, មយា មម សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, តំ មម សាវកា ជីវិតហេតុបិ នាតិក្កមន្តិ – អយំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ ទុតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ន មតេន កុណបេន សំវសតិ, យំ ហោតិ មហាសមុទ្ទេ មតំ កុណបំ តំ ខិប្បមេវ តីរំ វាហេតិ, ថលំ ឧស្សារេតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យោ សោ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ អសុចិសង្កស្សរសមាចារោ បដិច្ឆន្នកម្មន្តោ អស្សមណោ សមណបដិញ្ញោ អព្រហ្មចារី ព្រហ្មចារិបដិញ្ញោ អន្តោបូតិ អវស្សុតោ កសម្ពុជាតោ, ន តេន សង្ឃោ សំវសតិ, ខិប្បមេវ នំ សន្និបតិត្វា ឧក្ខិបតិ, កិញ្ចាបិ ខោ សោ ហោតិ មជ្ឈេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស និសិន្នោ. អថ ខោ សោ អារកាវ សង្ឃម្ហា, សង្ឃោ ច តេន. យម្បិ, ភិក្ខវេ, យោ សោ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ អសុចិសង្កស្សរសមាចារោ បដិច្ឆន្នកម្មន្តោ អស្សមណោ សមណបដិញ្ញោ អព្រហ្មចារី ព្រហ្មចារិបដិញ្ញោ អន្តោបូតិ អវស្សុតោ កសម្ពុជាតោ, ន តេន សង្ឃោ សំវសតិ, ខិប្បមេវ នំ សន្និបូតិត្វា ឧក្ខិបតិ, កិញ្ចាបិ ខោ សោ ហោតិ មជ្ឈេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស និសិន្នោ, អថ ខោ សោ អារកាវ សង្ឃម្ហា, សង្ឃោ ច តេន – អយំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ តតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យា កាចិ មហានទិយោ, សេយ្យថិទំ – គង្គា, យមុនា, អចិរវតី, សរភូ, មហី, តា មហាសមុទ្ទំ បត្តា ជហន្តិ បុរិមានិ នាមគោត្តានិ, មហាសមុទ្ទោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆន្តិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោមេ វណ្ណា – ខត្តិយា, ព្រាហ្មណា, វេស្សា, សុទ្ទា. តេ តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិត្វា [បព្ពជិតា (សី.)] ជហន្តិ បុរិមានិ នាមគោត្តានិ, សមណា សក្យបុត្តិយា ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆន្តិ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោមេ វណ្ណា ខត្តិយា ព្រាហ្មណា វេស្សា សុទ្ទា, តេ តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិត្វា ជហន្តិ បុរិមានិ នាមគោត្តានិ, សមណា សក្យបុត្តិយា ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆន្តិ – អយំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ ចតុត្ថោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យា ច លោកេ សវន្តិយោ មហាសមុទ្ទំ អប្បេន្តិ, យា ច អន្តលិក្ខា ធារា បបតន្តិ, ន តេន មហាសមុទ្ទស្ស ឩនត្តំ វា បូរត្តំ វា បញ្ញាយតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ពហូ ចេបិ ភិក្ខូ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយន្តិ, ន តេន និព្ពានធាតុយា ឩនត្តំ វា បូរត្តំ វា បញ្ញាយតិ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, ពហូ ចេបិ ភិក្ខូ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយន្តិ, ន តេន និព្ពានធាតុយា ឩនត្តំ វា បូរត្តំ វា បញ្ញាយតិ – អយំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ បញ្ចមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ យំ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ឯករសោ លោណរសោ, ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, អយំ ធម្មវិនយោ ឯករសោ វិមុត្តិរសោ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, អយំ ធម្មវិនយោ ឯករសោ វិមុត្តិរសោ – អយំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ ឆដ្ឋោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ ពហុរតនោ អនេករតនោ, តត្រិមានិ រតនានិ, សេយ្យថិទំ – មុត្តា, មណិ, វេឡុរិយោ, សង្ខោ, សិលា, បវាឡំ, រជតំ, ជាតរូបំ, លោហិតកោ, មសារគល្លំ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, អយំ ធម្មវិនយោ ពហុរតនោ អនេករតនោ. តត្រិមានិ រតនានិ, សេយ្យថិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, បញ្ច ពលានិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, អយំ ធម្មវិនយោ ពហុរតនោ អនេករតនោ, តត្រិមានិ រតនានិ, សេយ្យថិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា…បេ… អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ – អយំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ សត្តមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហាសមុទ្ទោ មហតំ ភូតានំ អាវាសោ, តត្រិមេ ភូតា – តិមិ, តិមិង្គលោ, តិមិតិមិង្គលោ, អសុរា, នាគា, គន្ធព្ពា, សន្តិ មហាសមុទ្ទេ យោជនសតិកាបិ អត្តភាវា, ទ្វិយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា, តិយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា, ចតុយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា, បញ្ចយោជនសតិកាបិ អត្តភាវា; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, អយំ ធម្មវិនយោ មហតំ ភូតានំ អាវាសោ. តត្រិមេ ភូតា – សោតាបន្នោ, សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ; សកទាគាមី, សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ; អនាគាមី, អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ; អរហា, អរហត្តផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, អយំ ធម្មវិនយោ មហតំ ភូតានំ អាវាសោ, តត្រិមេ ភូតា – សោតាបន្នោ, សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ…បេ… អរហា, អរហតផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ – អយំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អដ្ឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, យំ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តិ. ‘‘ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, យេ ទិស្វា ទិស្វា ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អភិរមន្តី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

[ឧទា. ៤៥] ‘‘ឆន្នមតិវស្សតិ [សុឆន្នមតិវស្សតិ (ក.)], វិវដំ នាតិវស្សតិ;

តស្មា ឆន្នំ វិវរេថ, ឯវំ តំ នាតិវស្សតី’’តិ.

៤. បាតិមោក្ខសវនារហោ

៣៨៦. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘នទានាហំ, ភិក្ខវេ, ឥតោ បរំ ឧបោសថំ ករិស្សាមិ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិស្សាមិ. តុម្ហេវទានិ, ភិក្ខវេ, ឥតោ បរំ ឧបោសថំ ករេយ្យាថ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ. អដ្ឋានមេតំ, ភិក្ខវេ, អនវកាសោ យំ តថាគតោ អបរិសុទ្ធាយ បរិសាយ ឧបោសថំ ករេយ្យ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យ. ន ច, ភិក្ខវេ [ន ច ភិក្ខវេ ភិក្ខុនា (ស្យា. កំ.)], សាបត្តិកេន បាតិមោក្ខំ សោតព្ពំ. យោ សុណេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យោ សាបត្តិកោ បាតិមោក្ខំ សុណាតិ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឋបេតព្ពំ. តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរិតព្ពំ –

‘សុណាតុ មេ ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ សាបត្តិកោ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ព’ន្តិ ឋបិតំ ហោតិ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ‘នាម្ហេ កោចិ ជានាតី’តិ សាបត្តិកាវ បាតិមោក្ខំ សុណន្តិ. ថេរា ភិក្ខូ បរចិត្តវិទុនោ ភិក្ខូនំ អារោចេន្តិ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ច ឥត្ថន្នាមោ ច, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ‘នាម្ហេ កោចិ ជានាតី’តិ សាបត្តិកាវ បាតិមោក្ខំ សុណន្តី’’តិ. អស្សោសុំ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ – ‘‘ថេរា កិរ ភិក្ខូ បរចិត្តវិទុនោ អម្ហេ ភិក្ខូនំ អារោចេន្តិ – ឥត្ថន្នាមោ ច ឥត្ថន្នាមោ ច, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ‘នាម្ហេ កោចិ ជានាតី’តិ សាបត្តិកាវ បាតិមោក្ខំ សុណន្តី’’តិ.

តេ – បុរម្ហាកំ បេសលា ភិក្ខូ បាតិមោក្ខំ ឋបេន្តីតិ – បដិកច្ចេវ សុទ្ធានំ ភិក្ខូនំ អនាបត្តិកានំ អវត្ថុស្មិំ អការណេ បាតិមោក្ខំ ឋបេន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សុទ្ធានំ ភិក្ខូនំ អនាបត្តិកានំ អវត្ថុស្មិំ អការណេ បាតិមោក្ខំ ឋបេស្សន្តី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សុទ្ធានំ ភិក្ខូនំ អនាបត្តិកានំ អវត្ថុស្មិំ អការណេ បាតិមោក្ខំ ឋបេន្តី’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សុទ្ធានំ ភិក្ខូនំ អនាបត្តិកានំ អវត្ថុស្មិំ អការណេ បាតិមោក្ខំ ឋបេតព្ពំ. យោ ឋបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស’’.

៥. ធម្មិកាធម្មិកបាតិមោក្ខដ្ឋបនំ

៣៨៧. ‘‘ឯកំ, ភិក្ខវេ, អធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ, ឯកំ ធម្មិកំ; បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ [ឯកំ ធម្មិកំ (សី. ស្យា.)], ទ្វេ អធម្មិកានិ; បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, ទ្វេ ធម្មិកានិ; តីណិ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, តីណិ ធម្មិកានិ, ចត្តារិ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, ចត្តារិ ធម្មិកានិ; បញ្ច អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, បញ្ច ធម្មិកានិ; ឆ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, ឆ ធម្មិកានិ; សត្ត អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, សត្ត ធម្មិកានិ; អដ្ឋ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, អដ្ឋ ធម្មិកានិ; នវ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, នវ ធម្មិកានិ; ទស អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, ទស ធម្មិកានិ.

‘‘កតមំ ឯកំ អធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ? អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥទំ ឯកំ អធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ. កតមំ ឯកំ ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ? សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥទំ ឯកំ ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

‘‘កតមានិ ទ្វេ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, អមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ ទ្វេ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ ទ្វេ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, សមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ ទ្វេ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

‘‘កតមានិ តីណិ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, អមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, អមូលិកាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ តីណិ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ តីណិ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, សមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, សមូលិកាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ តីណិ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, អមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, អមូលិកាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, អមូលិកាយ អាជីវវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ ចត្តារិ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ ចត្តារិ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, សមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, សមូលិកាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, សមូលិកាយ អាជីវវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ ចត្តារិ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

‘‘កតមានិ បញ្ច អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? អមូលកេន បារាជិកេន បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន…បេ… អមូលកេន បាចិត្តិយេន… អមូលកេន បាដិទេសនីយេន… អមូលកេន ទុក្កដេន បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ បញ្ច អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ បញ្ច ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? សមូលកេន បារាជិកេន បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, សមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន…បេ… បាចិត្តិយេន… បាដិទេសនីយេន… ទុក្កដេន បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ បញ្ច ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

‘‘កតមានិ ឆ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ, អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាយ; អមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ, អមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាយ; អមូលិកាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ, អមូលិកាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាយ – ឥមានិ ឆ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ ឆ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ, សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាយ; សមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា…បេ… ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ…បេ… កតាយ – ឥមានិ ឆ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

‘‘កតមានិ សត្ត អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? អមូលកេន បារាជិកេន បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន…បេ… ថុល្លច្ចយេន បាចិត្តិយេន បាដិទេសនីយេន ទុក្កដេន ទុព្ភាសិតេន បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ សត្ត អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ សត្ត ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? សមូលកេន បារាជិកេន បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ, សមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន…បេ… ថុល្លច្ចយេន បាចិត្តិយេន បាដិទេសនីយេន ទុក្កដេន ទុព្ភាសិតេន បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ – ឥមានិ សត្ត ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

‘‘កតមានិ អដ្ឋ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ, អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាយ; អមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា …បេ… ទិដ្ឋិវិបត្តិយា…បេ… អាជីវវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ…បេ… កតាយ – ឥមានិ អដ្ឋ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ អដ្ឋ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ, សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាយ; សមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា…បេ… ទិដ្ឋិវិបត្តិយា…បេ… អាជីវវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ…បេ… កតាយ. ឥមានិ អដ្ឋ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

‘‘កតមានិ នវ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ, អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាយ, អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាកតាយ; អមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា…បេ… ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ…បេ… កតាយ…បេ… កតាកតាយ ឥមានិ នវ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ នវ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ, សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាយ, សមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ កតាកតាយ; សមូលិកាយ អាចារវិបត្តិយា…បេ… ទិដ្ឋិវិបត្តិយា បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ អកតាយ…បេ… កតាយ – កតាកតាយ…បេ… ឥមានិ នវ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

‘‘កតមានិ ទស អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? ន បារាជិកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ, ន បារាជិកកថា វិប្បកតា ហោតិ; ន សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ, ន សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកថា វិប្បកតា ហោតិ; ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ឧបេតិ, ន ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតិ, ន ធម្មិកាយ សាមគ្គិយា បច្ចាទានកថា វិប្បកតា ហោតិ; ន សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ, ន អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ, ន ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ – ឥមានិ ទស អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. កតមានិ ទស ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ? បារាជិកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ, បារាជិកកថា វិប្បកតា ហោតិ; សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកថា វិប្បកតា ហោតិ; ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតិ, ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតិ, ធម្មិកាយ សាមគ្គិយា បច្ចាទានកថា វិប្បកតា ហោតិ; សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ, អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ – ឥមានិ ទស ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

៦. ធម្មិកបាតិមោក្ខដ្ឋបនំ

៣៨៨. ‘‘កថំ បារាជិកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ បារាជិកស្ស ធម្មស្ស អជ្ឈាបត្តិ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបជ្ជន្តំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបជ្ជន្តំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបជ្ជន្តំ, នាបិ [នាបិ ច (ក.)] អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ’តិ, អបិច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៨៩. ‘‘ភិក្ខុស្ស បាតិមោក្ខេ ឋបិតេ បរិសា វុដ្ឋាតិ, ទសន្នំ អន្តរាយានំ អញ្ញតរេន [អញ្ញតរេន អន្តរាយេន (ស្យា. កំ.)] – រាជន្តរាយេន វា, ចោរន្តរាយេន វា, អគ្យន្តរាយេន វា, ឧទកន្តរាយេន វា, មនុស្សន្តរាយេន វា, អមនុស្សន្តរាយេន វា, វាឡន្តរាយេន វា, សរីសបន្តរាយេន វា, ជីវិតន្តរាយេន វា, ព្រហ្មចរិយន្តរាយេន វា. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តស្មិំ វា អាវាសេ, អញ្ញស្មិំ វា អាវាសេ, តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស បារាជិកកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនេយ្យាតិ.

‘‘ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរិតព្ពំ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស បារាជិកកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩០. ‘‘កថំ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ សិក្ខា បច្ចក្ខាតា ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សិក្ខំ បច្ចក្ខន្តំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សិក្ខំ បច្ចក្ខន្តំ, អបិច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមេន, អាវុសោ, ភិក្ខុនា សិក្ខា បច្ចក្ខាតា’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សិក្ខំ បច្ចក្ខន្តំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមេន, អាវុសោ, ភិក្ខុនា សិក្ខា បច្ចក្ខាតា’តិ, អបិច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘មយា, អាវុសោ, សិក្ខា បច្ចក្ខាតា’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមេន បុគ្គលេន សិក្ខា បច្ចក្ខាតា, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩១. ‘‘ភិក្ខុស្ស បាតិមោក្ខេ ឋបិតេ បរិសា វុដ្ឋាតិ, ទសន្នំ អន្តរាយានំ អញ្ញតរេន – រាជន្តរាយេន វា …បេ… ព្រហ្មចរិយន្តរាយេន វា, អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តស្មិំ វា អាវាសេ, អញ្ញស្មិំ វា អាវាសេ, តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកថា [សិក្ខាបច្ចក្ខាតកថា (សី.)] វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនេយ្យាតិ.

‘‘ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរិតព្ពំ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩២. ‘‘កថំ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ ធម្មិកាយ សាមគ្គិយានុបគមនំ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេន្តំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេន្តំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតី’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេន្តំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតី’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេមី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ ន ឧបេតិ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៣. ‘‘កថំ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ ធម្មិកាយ សាមគ្គិយា បច្ចាទានំ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយន្តំ ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយន្តំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតី’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយន្តំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតី’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយាមី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ ធម្មិកំ សាមគ្គិំ បច្ចាទិយតិ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៤. ‘‘ភិក្ខុស្ស បាតិមោក្ខេ ឋបិតេ បរិសា វុដ្ឋាតិ, ទសន្នំ អន្តរាយានំ អញ្ញតរេន – រាជន្តរាយេន វា…បេ… ព្រហ្មចរិយន្តរាយេន វា. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តស្មិំ វា អាវាសេ, អញ្ញស្មិំ វា អាវាសេ, តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស ធម្មិកាយ សាមគ្គិយា បច្ចាទានកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ វត្ថុំ វិនិច្ឆិនេយ្យាតិ.

‘‘ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរិតព្ពំ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមស្ស បុគ្គលស្ស ធម្មិកាយ សាមគ្គិយា បច្ចាទានកថា វិប្បកតា, តំ វត្ថុ អវិនិច្ឆិតំ. តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៥. ‘‘កថំ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោម្ហី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ សីលវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ, [ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ (ស្យា. កំ.)] តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៦. ‘‘កថំ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោម្ហី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ អាចារវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

៣៩៧. ‘‘កថំ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ ហោតិ, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, អបិ ច អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ. ន ហេវ ខោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ បស្សតិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, នាបិ អញ្ញោ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ’តិ, អបិ ច សោវ ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស អារោចេតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោម្ហី’តិ. អាកង្ខមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តេន ទិដ្ឋេន តេន សុតេន តាយ បរិសង្កាយ តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា តស្មិំ បុគ្គលេ សម្មុខីភូតេ សង្ឃមជ្ឈេ ឧទាហរេយ្យ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥត្ថន្នាមោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតោ, តស្ស បាតិមោក្ខំ ឋបេមិ, ន តស្មិំ សម្មុខីភូតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ – ធម្មិកំ បាតិមោក្ខដ្ឋបនំ.

‘‘ឥមានិ ទស ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានី’’តិ.

បឋមភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

៧. អត្តាទានអង្គំ

៣៩៨. អថ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អត្តាទានំ អាទាតុកាមេន, ភន្តេ, ភិក្ខុនា កតមង្គសមន្នាគតំ [កតង្គសមន្នាគតំ (ក.)] អត្តាទានំ អាទាតព្ព’’ន្តិ?

[បរិ. ៤៤០] ‘‘អត្តាទានំ អាទាតុកាមេន, ឧបាលិ, ភិក្ខុនា បញ្ចង្គសមន្នាគតំ អត្តាទានំ អាទាតព្ពំ. អត្តាទានំ អាទាតុកាមេន, ឧបាលិ, ភិក្ខុនា ឯវំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ ខោ អហំ ឥមំ អត្តាទានំ អាទាតុកាមោ, កាលោ នុ ខោ ឥមំ អត្តាទានំ អាទាតុំ ឧទាហុ នោ’តិ? សចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘អកាលោ ឥមំ អត្តាទានំ អាទាតុំ, នោ កាលោ’តិ, ន តំ, ឧបាលិ, អត្តាទានំ អាទាតព្ពំ.

‘‘សចេ បនុបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘កាលោ ឥមំ អត្តាទានំ អាទាតុំ, នោ អកាលោ’តិ, តេនុបាលិ, ភិក្ខុនា ឧត្តរិ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ ខោ អហំ ឥមំ អត្តាទានំ អាទាតុកាមោ, ភូតំ នុ ខោ ឥទំ អត្តាទានំ ឧទាហុ នោ’តិ? សចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘អភូតំ ឥទំ អត្តាទានំ, នោ ភូត’ន្តិ, ន តំ, ឧបាលិ, អត្តាទានំ អាទាតព្ពំ.

‘‘សចេ បនុបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ភូតំ ឥទំ អត្តាទានំ, នោ អភូត’ន្តិ, តេនុបាលិ, ភិក្ខុនា ឧត្តរិ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ ខោ អហំ ឥមំ អត្តាទានំ អាទាតុកាមោ, អត្ថសញ្ហិតំ នុ ខោ ឥទំ អត្តាទានំ ឧទាហុ នោ’តិ? សចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘អនត្ថសញ្ហិតំ ឥទំ អត្តាទានំ, នោ អត្ថសញ្ហិត’ន្តិ, ន តំ, ឧបាលិ, អត្តាទានំ អាទាតព្ពំ.

‘‘សចេ បនុបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘អត្ថសញ្ហិតំ ឥទំ អត្តាទានំ, នោ អនត្ថសញ្ហិត’ន្តិ, តេនុបាលិ, ភិក្ខុនា ឧត្តរិ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘ឥមំ ខោ អហំ អត្តាទានំ អាទិយមានោ លភិស្សាមិ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ ធម្មតោ វិនយតោ បក្ខេ ឧទាហុ នោ’តិ? សចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ឥមំ ខោ អហំ អត្តាទានំ អាទិយមានោ ន លភិស្សាមិ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ ធម្មតោ វិនយតោ បក្ខេ’តិ, ន តំ, ឧបាលិ, អត្តាទានំ អាទាតព្ពំ.

‘‘សចេ បនុបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ឥមំ ខោ អហំ អត្តាទានំ អាទិយមានោ លភិស្សាមិ សន្ទិដ្ឋេ សម្ភត្តេ ភិក្ខូ ធម្មតោ វិនយតោ បក្ខេ’តិ, តេនុបាលិ, ភិក្ខុនា ឧត្តរិ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘ឥមំ ខោ មេ អត្តាទានំ អាទិយតោ ភវិស្សតិ សង្ឃស្ស តតោនិទានំ ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណំ ឧទាហុ នោ’តិ? សចេ ឧបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ឥមំ ខោ មេ អត្តាទានំ អាទិយតោ ភវិស្សតិ សង្ឃស្ស តតោនិទានំ ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណ’ន្តិ, ន តំ, ឧបាលិ, អត្តាទានំ អាទាតព្ពំ. សចេ បនុបាលិ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ឥមំ ខោ មេ អត្តាទានំ អាទិយតោ ន ភវិស្សតិ សង្ឃស្ស តតោនិទានំ ភណ្ឌនំ កលហោ វិគ្គហោ វិវាទោ សង្ឃភេទោ សង្ឃរាជិ សង្ឃវវត្ថានំ សង្ឃនានាករណ’ន្តិ, អាទាតព្ពំ តំ, ឧបាលិ, អត្តាទានំ. ឯវំ បញ្ចង្គសមន្នាគតំ ខោ, ឧបាលិ, អត្តាទានំ អាទិន្នំ, បច្ឆាបិ អវិប្បដិសារករំ ភវិស្សតី’តិ.

៨. ចោទកេនបច្ចវេក្ខិតព្ពធម្មា

៣៩៩. [បរិ. ៤៣៦ (អ. និ. ១០.៤៤ ថោកំ វិសទិសំ)] ‘‘ចោទកេន, ភន្តេ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន កតិ ធម្មេ អជ្ឈត្តំ បច្ចវេក្ខិត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ’’តិ? ‘‘ចោទកេន, ឧបាលិ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ បច្ចវេក្ខិត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ.

‘‘ចោទកេន, ឧបាលិ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឯវំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘បរិសុទ្ធកាយសមាចារោ នុ ខោម្ហិ, បរិសុទ្ធេនម្ហិ កាយសមាចារេន សមន្នាគតោ – អច្ឆិទ្ទេន អប្បដិមំសេន? សំវិជ្ជតិ នុ ខោ មេ ឯសោ ធម្មោ ឧទាហុ នោ’តិ? នោ ចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ បរិសុទ្ធកាយសមាចារោ ហោតិ, បរិសុទ្ធេន កាយសមាចារេន សមន្នាគតោ – អច្ឆិទ្ទេន អប្បដិមំសេន, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ – ‘ឥង្ឃ តាវ អាយស្មា កាយិកំ សិក្ខស្សូ’តិ. ឥតិស្ស ភវន្តិ វត្តារោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ចោទកេន ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឯវំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ នុ ខោម្ហិ, បរិសុទ្ធេនម្ហិ វចីសមាចារេន សមន្នាគតោ – អច្ឆិទ្ទេន អប្បដិមំសេន? សំវិជ្ជតិ នុ ខោ មេ ឯសោ ធម្មោ ឧទាហុ នោ’តិ? នោ ចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ ហោតិ, បរិសុទ្ធេន វចីសមាចារេន សមន្នាគតោ – អច្ឆិទ្ទេន អប្បដិមំសេន, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ – ‘ឥង្ឃ តាវ អាយស្មា វាចសិកំ សិក្ខស្សូ’តិ. ឥតិស្ស ភវន្តិ វត្តារោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ចោទកេន ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឯវំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘មេត្តំ នុ ខោ មេ ចិត្តំ បច្ចុបដ្ឋិតំ សព្រហ្មចារីសុ អនាឃាតំ, សំវិជ្ជតិ នុ ខោ មេ ឯសោ ធម្មោ ឧទាហុ នោ’តិ? នោ ចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ មេត្តចិត្តំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អនាឃាតំ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ – ‘ឥង្ឃ តាវ អាយស្មា សព្រហ្មចារីសុ មេត្តចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេហី’តិ. ឥតិស្ស ភវន្តិ វត្តារោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ចោទកេន ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឯវំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘ពហុស្សុតោ នុ ខោម្ហិ, សុតធរោ, សុតសន្និច្ចយោ? យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា, សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបា មេ ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា? សំវិជ្ជតិ នុ ខោ មេ ឯសោ ធម្មោ ឧទាហុ នោ’តិ? នោ ចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ ហោតិ, សុតធរោ, សុតសន្និច្ចយោ; យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា, សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបស្ស ធម្មា ន ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ – ‘ឥង្ឃ តាវ អាយស្មា អាគមំ បរិយាបុណស្សូ’តិ. ឥតិស្ស ភវន្តិ វត្តារោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ចោទកេន ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឯវំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘ឧភយានិ ខោ មេ បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ស្វាគតានិ ហោន្តិ, សុវិភត្តានិ, សុប្បវត្តីនិ, សុវិនិច្ឆិតានិ – សុត្តសោ, អនុព្យញ្ជនសោ? សំវិញ្ជតិ នុ ខោ មេ ឯសោ ធម្មោ ឧទាហុ នោ’តិ? នោ ចេ, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ ឧភយានិ បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ស្វាគតានិ ហោន្តិ, សុវិភត្តានិ, សុប្បវត្តីនិ, សុវិនិច្ឆិតានិ – សុត្តសោ, អនុព្យញ្ជនសោ, ‘ឥទំ បនាវុសោ, កត្ថ វុត្តំ ភគវតា’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ ន សម្បាយតិ [ន សម្បាទយតិ (ក.)], តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ – ‘ឥង្ឃ តាវ អាយស្មា, វិនយំ បរិយាបុណស្សូ’តិ. ឥតិស្ស ភវន្តិ វត្តារោ. ចោទកេនុបាលិ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឥមេ បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ បច្ចវេក្ខិត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ’’តិ.

៩. ចោទកេនឧបដ្ឋាបេតព្ពធម្មា

៤០០. ‘‘ចោទកេន, ភន្តេ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន កតិ ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ’’តិ? ‘‘ចោទកេនុបាលិ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ – កាលេន វក្ខាមិ, នោ អកាលេន; ភូតេន វក្ខាមិ, នោ អភូតេន; សណ្ហេន វក្ខាមិ, នោ ផរុសេន; អត្ថសំហិតេន វក្ខាមិ, នោ អនត្ថសំហិតេន; មេត្តចិត្តោ វក្ខាមិ, នោ ទោសន្តរោតិ. ចោទកេនុបាលិ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឥមេ បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ’’តិ.

១០. ចោទកចុទិតកបដិសំយុត្តកថា

៤០១. ‘‘អធម្មចោទកស្ស, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ កតីហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ’’តិ? ‘‘អធម្មចោទកស្ស, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – អកាលេនាយស្មា ចោទេសិ, នោ កាលេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អភូតេនាយស្មា ចោទេសិ, នោ ភូតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ផរុសេនាយស្មា ចោទេសិ, នោ សណ្ហេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អនត្ថសំហិតេនាយស្មា ចោទេសិ, នោ អត្ថសំហិតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ទោសន្តរោ អាយស្មា ចោទេសិ, នោ មេត្តចិត្តោ, អលំ តេ វិប្បដិសារាយាតិ. អធម្មចោទកស្ស, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា ន អញ្ញោបិ ភិក្ខុ អភូតេន ចោទេតព្ពំ មញ្ញេយ្យា’’តិ.

‘‘អធម្មចុទិតស្ស បន, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ កតិហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ’’តិ? ‘‘អធម្មចុទិតស្ស, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – អកាលេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ កាលេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អភូតេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ ភូតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ផរុសេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ សណ្ហេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អនត្ថសំហិតេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ អត្ថសំហិតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ទោសន្តរេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ មេត្តចិត្តេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយាតិ. អធម្មចុទិតស្ស, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ’’តិ.

‘‘ធម្មចោទកស្ស, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ កតិហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ’’តិ? ‘‘ធម្មចោទកស្ស, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – កាលេនាយស្មា ចោទេសិ, នោ អកាលេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ភូតេនាយស្មា ចោទេសិ, នោ អភូតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; សណ្ហេនាយស្មា ចោទេសិ, នោ ផរុសេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អត្ថសំហិតេនាយស្មា ចោទេសិ, នោ អនត្ថសំហិតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; មេត្តចិត្តោ អាយស្មា ចោទេសិ, នោ ទោសន្តរោ, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយាតិ. ធម្មចោទកស្ស, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា អញ្ញោបិ ភិក្ខុ ភូតេន ចោទេតព្ពំ មញ្ញេយ្យា’’តិ.

‘‘ធម្មចុទិតស្ស បន, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ កតិហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ’’តិ? ‘‘ធម្មចុទិតស្ស, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – កាលេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ អកាលេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ភូតេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ អភូតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; សណ្ហេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ ផរុសេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អត្ថសំហិតេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ អនត្ថសំហិតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; មេត្តចិត្តេនាយស្មា ចុទិតោ, នោ ទោសន្តរេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយាតិ. ធម្មចុទិតស្ស, ឧបាលិ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ’’តិ.

[បរិ. ៤៣៨] ‘‘ចោទកេន, ភន្តេ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន កតិ ធម្មេ អជ្ឈត្តំ មនសិ ករិត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ’’តិ? ‘‘ចោទកេនុបាលិ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ មនសិ ករិត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ – ការុញ្ញតា, ហិតេសិតា, អនុកម្បិតា, [អនុកម្បតា (ក.)] អាបត្តិវុដ្ឋានតា, វិនយបុរេក្ខារតាតិ. ចោទកេនុបាលិ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឥមេ បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ មនសិ ករិត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ’’តិ.

‘‘ចុទិតេន បន, ភន្តេ, ភិក្ខុនា កតិសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាតព្ព’’ន្តិ? ‘‘ចុទិតេនុបាលិ, ភិក្ខុនា ទ្វីសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាតព្ពំ – សច្ចេ ច អកុប្បេ ចា’’តិ.

ទុតិយភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

បាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកោ នវមោ.

ឥមម្ហិ ខន្ធកេ វត្ថូ តិំស.

តស្សុទ្ទានំ –

ឧបោសថេ យាវតិកំ, បាបភិក្ខុ ន និក្ខមិ;

មោគ្គល្លានេន និច្ឆុទ្ធោ, អច្ឆេរា ជិនសាសនេ.

និន្នោនុបុព្ពសិក្ខា ច, ឋិតធម្មោ នាតិក្កម្ម;

កុណបុក្ខិបតិ សង្ឃោ, សវន្តិយោ ជហន្តិ ច.

សវន្តិ បរិនិព្ពន្តិ, ឯករស វិមុត្តិ ច;

ពហុ ធម្មវិនយោបិ, ភូតដ្ឋារិយបុគ្គលា.

សមុទ្ទំ ឧបមំ កត្វា, វាចេសិ [ឋាបេសិ (ក.)] សាសនេ គុណំ;

ឧបោសថេ បាតិមោក្ខំ, ន អម្ហេ កោចិ ជានាតិ.

បដិកច្ចេវ ឧជ្ឈន្តិ, ឯកោ ទ្វេ តីណិ ចត្តារិ;

បញ្ច ឆ សត្ត អដ្ឋានិ, នវា ច ទសមានិ ច.

សីល-អាចារ-ទិដ្ឋិ ច, អាជីវំ ចតុភាគិកេ;

បារាជិកញ្ច សង្ឃាទិ, បាចិត្តិ បាដិទេសនិ.

ទុក្កដំ បញ្ចភាគេសុ, សីលាចារវិបត្តិ ច;

អកតាយ កតាយ ច, ឆភាគេសុ យថាវិធិ.

បារាជិកញ្ច សង្ឃាទិ, ថុល្លំ បាចិត្តិយេន ច;

បាដិទេសនិយញ្ចេវ, ទុក្កដញ្ច ទុព្ភាសិតំ.

សីលាចារវិបត្តិ ច, ទិដ្ឋិអាជីវវិបត្តិ;

យា ច អដ្ឋា កតាកតេ, តេនេតា សីលាចារទិដ្ឋិយា.

អកតាយ កតាយាបិ, កតាកតាយមេវ ច;

ឯវំ នវវិធា វុត្តា, យថាភូតេន ញាយតោ.

បារាជិកោ វិប្បកតា, បច្ចក្ខាតោ តថេវ ច;

ឧបេតិ បច្ចាទិយតិ, បច្ចាទានកថា ច យា.

សីលាចារវិបត្តិ ច, តថា ទិដ្ឋិវិបត្តិយា;

ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតំ, ទសធា តំ វិជានាថ.

ភិក្ខុ វិបស្សតិ ភិក្ខុំ, អញ្ញោ ចារោចយាតិ តំ;

សោ យេវ តស្ស អក្ខាតិ [វិបស្សញ្ញោ ចារោចតិ; តំ សុទ្ធេវ តស្ស អក្ខាតិ (ក.)], បាតិមោក្ខំ ឋបេតិ សោ.

វុដ្ឋាតិ អន្តរាយេន, រាជចោរគ្គុទកា ច;

មនុស្សអមនុស្សា ច, វាឡសរីសបា ជីវិព្រហ្មំ.

ទសន្នមញ្ញតរេន, តស្មិំ អញ្ញតរេសុ វា;

ធម្មិកាធម្មិកា ចេវ, យថា មគ្គេន ជានាថ.

កាលភូតត្ថសំហិតំ, លភិស្សាមិ ភវិស្សតិ;

កាយវាចសិកា មេត្តា, ពាហុសច្ចំ ឧភយានិ.

កាលភូតេន សណ្ហេន, អត្ថមេត្តេន ចោទយេ;

វិប្បដិសារធម្មេន, តថា វាចា [តថេវាបិ (ស្យា.)] វិនោទយេ.

ធម្មចោទចុទិតស្ស, វិនោទេតិ វិប្បដិសារោ;

ករុណា ហិតានុកម្បិ, វុដ្ឋានបុរេក្ខារតោ.

ចោទកស្ស បដិបត្តិ, សម្ពុទ្ធេន បកាសិតា;

សច្ចេ ចេវ អកុប្បេ ច, ចុទិតស្សេវ ធម្មតាតិ.

បាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកំ និដ្ឋិតំ.