វិហារានុជាននំ

២៩៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវតា ភិក្ខូនំ សេនាសនំ អបញ្ញត្តំ ហោតិ. តេ ច ភិក្ខូ តហំ តហំ វិហរន្តិ – អរញ្ញេ, រុក្ខមូលេ, បព្ពតេ, កន្ទរាយំ, គិរិគុហាយំ, សុសានេ, វនបត្ថេ, អជ្ឈោកាសេ, បលាលបុញ្ជេ. តេ កាលស្សេវ តតោ តតោ ឧបនិក្ខមន្តិ – អរញ្ញា រុក្ខមូលា បព្ពតា កន្ទរា គិរិគុហា សុសានា វនបត្ថា អជ្ឈោកាសា បលាលបុញ្ជា, បាសាទិកេន អភិក្កន្តេន បដិក្កន្តេន, អាលោកិតេន វិលោកិតេន, សមិញ្ជិតេន បសារិតេន, ឱក្ខិត្តចក្ខូ, ឥរិយាបថសម្បន្នា. តេន ខោ បន សមយេន រាជគហកោ សេដ្ឋី [សេដ្ឋិ (ក.)] កាលស្សេវ ឧយ្យានំ អគមាសិ. អទ្ទសា ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី តេ ភិក្ខូ កាលស្សេវ តតោ តតោ ឧបនិក្ខមន្តេ – អរញ្ញា រុក្ខមូលា បព្ពតា កន្ទរា គិរិគុហា សុសានា វនបត្ថា អជ្ឈោកាសា បលាលបុញ្ជា, បាសាទិកេន អភិក្កន្តេន បដិក្កន្តេន, អាលោកិតេន វិលោកិតេន, សមិញ្ជិតេន បសារិតេន, ឱក្ខិត្តចក្ខូ, ឥរិយាបថសម្បន្នេ. ទិស្វានស្ស ចិត្តំ បសីទិ. អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សចាហំ, ភន្តេ, វិហារេ ការាបេយ្យំ, វសេយ្យាថ មេ វិហារេសូ’’តិ? ‘‘ន ខោ, គហបតិ, ភគវតា វិហារា អនុញ្ញាតា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ, ភគវន្តំ បដិបុច្ឆិត្វា មម អារោចេយ្យាថា’’តិ. ‘‘ឯវំ គហបតី’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘រាជគហកោ, ភន្តេ, សេដ្ឋី វិហារេ ការាបេតុកាមោ. កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, អម្ហេហិ [ភន្តេ (សី. ក.)] បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ច លេណានិ [បញ្ច សេនាសនានិ (ស្យា.)] – វិហារំ, អឌ្ឍយោគំ, បាសាទំ, ហម្មិយំ, គុហ’’ន្តិ.

អថ ខោ តេ ភិក្ខូ យេន រាជគហកោ សេដ្ឋី តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា រាជគហកំ សេដ្ឋិំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អនុញ្ញាតា ខោ, គហបតិ, ភគវតា វិហារា; យស្សទានិ កាលំ មញ្ញសី’’តិ. អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ឯកាហេនេវ សដ្ឋិវិហារេ បតិដ្ឋាបេសិ. អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី តេ សដ្ឋិវិហារេ បរិយោសាបេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភន្តេ, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន. អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា, ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ, ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតេ មេ, ភន្តេ, សដ្ឋិវិហារា បុញ្ញត្ថិកេន សគ្គត្ថិកេន ការាបិតា. កថាហំ, ភន្តេ, តេសុ វិហារេសុ បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, គហបតិ, តេ សដ្ឋិវិហារេ អាគតានាគតស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស បតិដ្ឋាបេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ភគវតោ បដិស្សុត្វា តេ សដ្ឋិវិហារេ អាគតានាគតស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស បតិដ្ឋាបេសិ.

២៩៥. អថ ខោ ភគវា រាជគហកំ សេដ្ឋិំ ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិ –

‘‘សីតំ ឧណ្ហំ បដិហន្តិ [បដិហនតិ (ក.)], តតោ វាឡមិគានិ ច;

សរីសបេ ច មកសេ, សិសិរេ ចាបិ វុដ្ឋិយោ.

‘‘តតោ វាតាតបោ ឃោរេ, សញ្ជាតោ [វាតាតបេ ឃោរេ, សញ្ជាតេ (ក. សទ្ទនីតិ)] បដិហញ្ញតិ;

លេណត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច, ឈាយិតុញ្ច វិបស្សិតុំ.

‘‘វិហារទានំ សង្ឃស្ស, អគ្គំ ពុទ្ធេន [ពុទ្ធេហិ (ស្យា.)] វណ្ណិតំ;

តស្មា ហិ បណ្ឌិតោ, បោសោ សម្បស្សំ អត្ថមត្តនោ.

‘‘វិហារេ ការយេ រម្មេ, វាសយេត្ថ ពហុស្សុតេ;

តេសំ អន្នញ្ច បានញ្ច, វត្ថសេនាសនានិ ច;

ទទេយ្យ ឧជុភូតេសុ, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

‘‘តេ តស្ស ធម្មំ ទេសេន្តិ, សព្ពទុក្ខាបនូទនំ;

យំ សោ ធម្មំ ឥធញ្ញាយ, បរិនិព្ពាតិ អនាសវោ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា រាជគហកំ សេដ្ឋិំ ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

២៩៦. អស្សោសុំ ខោ មនុស្សា – ‘‘ភគវតា កិរ វិហារា អនុញ្ញាតា’’តិ សក្កច្ចំ [តេ សក្កច្ចំ (ស្យា. កំ.)] វិហារេ ការាបេន្តិ. តេ វិហារា អកវាដកា ហោន្តិ; អហីបិ វិច្ឆិកាបិ សតបទិយោបិ បវិសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កវាដ’’ន្តិ. ភិត្តិឆិទ្ទំ ករិត្វា វល្លិយាបិ រជ្ជុយាបិ កវាដំ ពន្ធន្តិ. ឧន្ទូរេហិបិ ឧបចិកាហិបិ ខជ្ជន្តិ. ខយិតពន្ធនានិ កវាដានិ បតន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បិដ្ឋសង្ឃាដំ ឧទុក្ខលិកំ ឧត្តរបាសក’’ន្តិ. កវាដា ន ផុសីយន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាវិញ្ឆនច្ឆិទ្ទំ អាវិញ្ឆនរជ្ជុ’’ន្តិ. កវាដា ន ថកិយន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អគ្គឡវដ្ដិំ កបិសីសកំ សូចិកំ ឃដិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ន សក្កោន្តិ កវាដំ អបាបុរិតុំ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តាឡច្ឆិទ្ទំ. តីណិ តាឡានិ – លោហតាឡំ, កដ្ឋតាឡំ, វិសាណតាឡ’’ន្តិ. យេហិ [យេបិ (សី. ស្យា.)] តេ ឧគ្ឃាដេត្វា បវិសន្តិ [វិសាណតាឡំ, យេហិ តេ ឧគ្ឃាដេត្វា បវិសន្តីតិ (ក.)], វិហារា អគុត្តា ហោន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យន្តកំ សូចិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន វិហារា តិណច្ឆទនា ហោន្តិ; សីតកាលេ សីតា, ឧណ្ហកាលេ ឧណ្ហា. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱគុម្ផេត្វា ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន វិហារា អវាតបានកា ហោន្តិ អចក្ខុស្សា ទុគ្គន្ធា. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តីណិ វាតបានានិ – វេទិកាវាតបានំ, ជាលវាតបានំ, សលាកវាតបាន’’ន្តិ. វាតបានន្តរិកាយ កាឡកាបិ វគ្គុលិយោបិ បវិសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វាតបានចក្កលិក’’ន្តិ. ចក្កលិកន្តរិកាយបិ កាឡកាបិ វគ្គុលិយោបិ បវិសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វាតបានកវាដកំ វាតបានភិសិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ឆមាយំ សយន្តិ. គត្តានិបិ ចីវរានិបិ បំសុកិតានិ ហោន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិណសន្ថារក’’ន្តិ. តិណសន្ថារកោ ឧន្ទូរេហិបិ ឧបចិកាហិបិ ខជ្ជតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មិឌ្ឍិ’’ន្តិ [មីឍន្តិ (សី.), មិឍិន្តិ (ស្យា.)]. មិឌ្ឍិយា គត្តានិ ទុក្ខា ហោន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ពិទលមញ្ចក’’ន្តិ.