២. ខុទ្ទានុខុទ្ទកសិក្ខាបទកថា

៤៤១. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ថេរេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘ភគវា មំ, ភន្តេ, បរិនិព្ពានកាលេ ឯវមាហ – ‘អាកង្ខមានោ, អានន្ទ, សង្ឃោ មមច្ចយេន ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានិ សមូហនេយ្យា’’’តិ. ‘‘បុច្ឆិ បន ត្វំ, អាវុសោ អានន្ទ, ភគវន្តំ – ‘កតមានិ បន, ភន្តេ, ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’’’តិ? ‘‘ន ខោហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ បុច្ឆិំ – ‘កតមានិ បន, ភន្តេ, ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’’តិ. ឯកច្ចេ ថេរា ឯវមាហំសុ – ‘‘ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា, អវសេសានិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’’តិ. ឯកច្ចេ ថេរា ឯវមាហំសុ – ‘‘ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា, តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឋបេត្វា, អវសេសានិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’’តិ. ឯកច្ចេ ថេរា ឯវមាហំសុ – ‘‘ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា, តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឋបេត្វា, ទ្វេ អនិយតេ ឋបេត្វា, អវសេសានិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’’តិ. ឯកច្ចេ ថេរា ឯវមាហំសុ – ‘‘ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា, តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឋបេត្វា, ទ្វេ អនិយតេ ឋបេត្វា, តិំស និស្សគ្គិយេ បាចិត្តិយេ ឋបេត្វា, អវសេសានិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’’តិ. ឯកច្ចេ ថេរា ឯវមាហំសុ – ‘‘ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា, តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឋបេត្វា, ទ្វេ អនិយតេ ឋបេត្វា, តិំស និស្សគ្គិយេ បាចិត្តិយេ ឋបេត្វា, ទ្វេនវុតិ បាចិត្តិយេ ឋបេត្វា, អវសេសានិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’’តិ. ឯកច្ចេ ថេរា ឯវមាហំសុ – ‘‘ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា, តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឋបេត្វា, ទ្វេ អនិយតេ ឋបេត្វា, តិំស និស្សគ្គិយេ បាចិត្តិយេ ឋបេត្វា, ទ្វេនវុតិ បាចិត្តិយេ ឋបេត្វា, ចត្តារោ បាដិទេសនីយេ ឋបេត្វា, អវសេសានិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’’តិ.

៤៤២. អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ សង្ឃំ ញាបេសិ –

‘‘សុណាតុ មេ, អាវុសោ, សង្ឃោ. សន្តម្ហាកំ សិក្ខាបទានិ គិហិគតានិ. គិហិនោបិ ជានន្តិ – ‘ឥទំ វោ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ កប្បតិ, ឥទំ វោ ន កប្បតី’តិ. សចេ មយំ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានិ សមូហនិស្សាម, ភវិស្សន្តិ វត្តារោ – ‘ធូមកាលិកំ សមណេន គោតមេន សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ. យាវិមេសំ សត្ថា អដ្ឋាសិ តាវិមេ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខិំសុ. យតោ ឥមេសំ សត្ថា បរិនិព្ពុតោ, ន ទានិមេ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខន្តី’តិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ អប្បញ្ញត្តំ នប្បញ្ញបេយ្យ, បញ្ញត្តំ ន សមុច្ឆិន្ទេយ្យ, យថាបញ្ញត្តេសុ សិក្ខាបទេសុ សមាទាយ វត្តេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, អាវុសោ, សង្ឃោ. សន្តម្ហាកំ សិក្ខាបទានិ គិហិគតានិ. គិហិនោបិ ជានន្តិ – ‘ឥទំ វោ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ កប្បតិ, ឥទំ វោ ន កប្បតី’តិ. សចេ មយំ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានិ សមូហនិស្សាម, ភវិស្សន្តិ វត្តារោ – ‘ធូមកាលិកំ សមណេន គោតមេន សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ. យាវិមេសំ សត្ថា អដ្ឋាសិ តាវិមេ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខិំសុ. យតោ ឥមេសំ សត្ថា បរិនិព្ពុតោ, ន ទានិមេ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខន្តី’តិ. សង្ឃោ អប្បញ្ញត្តំ នប្បញ្ញបេតិ, បញ្ញត្តំ ន សមុច្ឆិន្ទតិ, យថាបញ្ញត្តេសុ សិក្ខាបទេសុ សមាទាយ វត្តតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ អប្បញ្ញត្តស្ស អប្បញ្ញាបនា, បញ្ញត្តស្ស អសមុច្ឆេទោ, យថាបញ្ញត្តេសុ សិក្ខាបទេសុ សមាទាយ វត្តនា, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សង្ឃោ អប្បញ្ញត្តំ នប្បញ្ញបេតិ, បញ្ញត្តំ ន សមុច្ឆិន្ទតិ, យថាបញ្ញត្តេសុ សិក្ខាបទេសុ សមាទាយ វត្តតិ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

៤៤៣. អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥទំ តេ, អាវុសោ អានន្ទ, ទុក្កដំ, យំ ត្វំ ភគវន្តំ ន បុច្ឆិ – ‘កតមានិ បន, ភន្តេ, ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’តិ. ទេសេហិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, អស្សតិយា ភគវន្តំ ន បុច្ឆិំ – ‘កតមានិ បន, ភន្តេ, ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានី’តិ. នាហំ តំ ទុក្កដំ បស្សាមិ, អបិ ចាយស្មន្តានំ សទ្ធាយ ទេសេមិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘ឥទម្បិ តេ, អាវុសោ អានន្ទ, ទុក្កដំ, យំ ត្វំ ភគវតោ វស្សិកសាដិកំ អក្កមិត្វា សិព្ពេសិ. ទេសេហិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ន អគារវេន ភគវតោ វស្សិកសាដិកំ អក្កមិត្វា សិព្ពេសិំ. នាហំ តំ ទុក្កដំ បស្សាមិ, អបិ ចាយស្មន្តានំ សទ្ធាយ ទេសេមិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘ឥទម្បិ តេ, អាវុសោ អានន្ទ, ទុក្កដំ, យំ ត្វំ មាតុគាមេហិ ភគវតោ សរីរំ បឋមំ វន្ទាបេសិ, តាសំ រោទន្តីនំ ភគវតោ សរីរំ អស្សុកេន មក្ខិតំ. ទេសេហិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. អហំ ខោ, ភន្តេ – មាយិមាសំ [មាយិមា (សី. ស្យា.)] វិកាលេ អហេសុន្តិ – មាតុគាមេហិ ភគវតោ សរីរំ បឋមំ វន្ទាបេសិំ. នាហំ តំ ទុក្កដំ បស្សាមិ, អបិ ចាយស្មន្តានំ សទ្ធាយ ទេសេមិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘ឥទម្បិ តេ, អាវុសោ អានន្ទ, ទុក្កដំ, យំ ត្វំ ភគវតា ឱឡារិកេ និមិត្តេ កយិរមានេ, ឱឡារិកេ ឱភាសេ កយិរមានេ, ន ភគវន្តំ យាចិ – ‘តិដ្ឋតុ ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ, ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’ន្តិ. ទេសេហិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, មារេន បរិយុដ្ឋិតចិត្តោ ន ភគវន្តំ យាចិំ – ‘តិដ្ឋតុ ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ, ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’ន្តិ. នាហំ តំ ទុក្កដំ បស្សាមិ, អបិ ចាយស្មន្តានំ សទ្ធាយ ទេសេមិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘ឥទម្បិ តេ, អាវុសោ អានន្ទ, ទុក្កដំ យំ ត្វំ មាតុគាមស្ស តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជ្ជំ ឧស្សុក្កំ អកាសិ. ទេសេហិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, អយំ មហាបជាបតិ គោតមី ភគវតោ មាតុច្ឆា អាបាទិកា បោសិកា ខីរស្ស ទាយិកា ភគវន្តំ ជនេត្តិយា កាលង្កតាយ ថញ្ញំ បាយេសីតិ មាតុគាមស្ស តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជ្ជំ ឧស្សុក្កំ អកាសិំ. នាហំ តំ ទុក្កដំ បស្សាមិ, អបិ ចាយស្មន្តានំ សទ្ធាយ ទេសេមិ តំ ទុក្កដ’’ន្តិ.

៤៤៤. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា បុរាណោ ទក្ខិណាគិរិស្មិំ ចារិកំ ចរតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ. អថ ខោ អាយស្មា បុរាណោ ថេរេហិ ភិក្ខូហិ ធម្មេ ច វិនយេ ច សង្គីតេ ទក្ខិណាគិរិស្មិំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន រាជគហំ យេន វេឡុវនំ កលន្ទកនិវាបោ យេន ថេរា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ថេរេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ បុរាណំ ថេរា ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ថេរេហិ, អាវុសោ បុរាណ, ធម្មោ ច វិនយោ ច សង្គីតោ. ឧបេហិ តំ សង្គីតិ’’ន្តិ. ‘‘សុសង្គីតាវុសោ, ថេរេហិ ធម្មោ ច វិនយោ ច. អបិច យថេវ មយា ភគវតោ សម្មុខា សុតំ, សម្មុខា បដិគ្គហិតំ, តថេវាហំ ធារេស្សាមី’’តិ.