៨. វិភត្តិហារវិភង្គវិភាវនា

៣៣. យេន យេន សំវណ្ណនាវិសេសភូតេន អាវដ្ដហារវិភង្គេន អាវដ្ដេតព្ពា បទដ្ឋានាទយោ វិភត្តា, សោ សំវណ្ណនាវិសេសភូតោ អាវដ្ដហារវិភង្គោ បរិបុណ្ណោ, ‘‘តត្ថ កតមោ វិភត្តិហារវិភង្គោ’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតមោ វិភត្តិហារោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ តត្ថាតិ តេសុ និទ្ទិដ្ឋេសុ សោឡសសុ ទេសនាហារាទីសុ កតមោ សំវណ្ណនាវិសេសោ វិភត្តិហារោ វិភត្តិហារវិភង្គោ នាមាតិ បុច្ឆតិ. ‘‘ធម្មញ្ច បទដ្ឋានំ ភូមិញ្ចា’’តិអាទិនិទ្ទេសស្ស ឥទានិ មយា វុច្ចមានោ ‘‘ទ្វេ សុត្តានី’’តិអាទិកោ វិត្ថារភូតោ សំវណ្ណនាវិសេសោ វិភត្តិហារោ វិភត្តិហារវិភង្គោ នាមាតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ.

‘‘យេសុ សុត្តេសុ វុត្តា ធម្មបទដ្ឋានភូមិយោ ឥមិនា វិភត្តិហារេន វិភត្តា, តានិ សុត្តានិ កិត្តកានី’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា តានិ សុត្តានិ បឋមំ ទស្សេតុំ ‘‘ទ្វេ សុត្តានិ វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ចា’’តិ វុត្តំ. តត្ថ វាសនាភាគិយន្តិ បុញ្ញភាវនា វាសនា នាម, វាសនាយ ភាគោ កោដ្ឋាសោ វាសនាភាគោ, វាសនាភាគេ វាចកភាវេន និយុត្តំ សុត្តន្តិ វាសនាភាគិយំ, កតមំ តំ? យស្មិំ សុត្តេ តីណិ បុញ្ញកិរិយវត្ថូនិ ភគវតា ទេសិតានិ, តំ សុត្តំ វាសនាភាគិយំ. និព្ពេធភាគិយន្តិ លោភក្ខន្ធាទីនំ និព្ពិជ្ឈនំ បទាលនំ និព្ពេធោ, និព្ពេធស្ស ភាគោ កោដ្ឋាសោ និព្ពេធភាគោ, និព្ពេធភាគេ វាចកភាវេន និយុត្តំ សុត្តន្តិ និព្ពេធភាគិយំ, កតមំ តំ? យស្មិំ សុត្តេ សេក្ខាសេក្ខធម្មា ភគវតា ទេសិតា, តំ សុត្តំ និព្ពេធភាគិយំ.

‘‘តេសំ សុត្តានំ បដិគ្គាហកា បុគ្គលា យាហិ បដិបទាហិ សម្បជ្ជន្តិ, តា បដិបទា កិត្តិកា’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘ទ្វេ បដិបទា’’តិអាទិ វុត្តំ. ទានសីលភាវនាមយបុញ្ញភាគេ ភវា បដិបទាតិ បុញ្ញភាគិយា. ផលភាគេ ភវា បដិបទាតិ ផលភាគិយា. ‘‘យេសុ សីលេសុ ឋិតា បដិគ្គាហកា បដិបជ្ជន្តិ, តានិ សីលានិ កិត្តកានី’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘ទ្វេ សីលានី’’តិអាទិ វុត្តំ. សំវរតិ ឯតេន សំវរេនាតិ សំវរោ, សោ សំវរោ បាតិមោក្ខសំវរោ, សតិសំវរោ, ញាណសំវរោ, ខន្តិសំវរោ, វីរិយសំវរោតិ បញ្ចវិធោ. សព្ពោបិ បាបសំវរណតោ សំវរោ, លោកិយលោកុត្តរសម្បត្តិដ្ឋានត្តា សីលំ នាម. បជហតិ ឯតេន បហាតព្ពេតិ បហានំ, បជហនំ វា បហានំ, តញ្ច បហានំ តទង្គប្បហានំ, វិក្ខម្ភនប្បហានំ, សមុច្ឆេទប្បហានំ, បដិបស្សទ្ធិប្បហានំ, និស្សរណប្បហានន្តិ បញ្ចវិធំ. តត្ថ និស្សរណប្បហានំ វជ្ជេត្វា ចតុព្ពិធំ បហានំ វុត្តនយេន សីលំ នាម.

‘‘តេសុ សុត្តាទីសុ ភគវា កតមំ សុត្តំ កតមាយ បដិបទាយ ទេសយតិ, កតរស្មិំ សីលេ ឋិតោ បុគ្គលោ កតមេន សីលេន ព្រហ្មចារី ភវតី’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា តថា វិភជិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘តត្ថ ភគវា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ តេសុ វាសនាភាគិយាទីសុ សុត្តេសុ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ តត្ថ តាសុ បុញ្ញភាគិយាទិបដិបទាសុ បុញ្ញភាគិយាយ បដិបទាយ ភគវា យស្ស បុគ្គលស្ស ទេសយតិ, សោ វាសនាភាគិយសុត្តបដិគ្គាហកោ បុគ្គលោ តត្ថ សំវរសីលាទីសុ សំវរសីលេ ឋិតោ ហុត្វា តេន សំវរសីលសង្ខាតេន ព្រហ្មចរិយេន សេដ្ឋចរិយេន ព្រហ្មចារី សេដ្ឋាចារបូរកោ ភវតិ. តត្ថ តេសុ វាសនាភាគិយាទីសុ សុត្តេសុ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ តត្ថ តាសុ បុញ្ញភាគិយាទិបដិបទាសុ ផលភាគិយាយ បដិបទាយ យស្ស បុគ្គលស្ស ភគវា ទេសយតិ, សោ និព្ពេធភាគិយសុត្តបដិគ្គាហកោ បុគ្គលោ តត្ថ សំវរសីលាទីសុ បហានសីលេ សមុច្ឆេទប្បស្សទ្ធិប្បហានវសេន ឋិតោ ហុត្វា តេន បហានសីលសង្ខាតេន វិសេសភូតេន មគ្គសង្ខាតេន ព្រហ្មចរិយេន ព្រហ្មចារី ភវតីតិ យោជនា កាតព្ពា.

‘‘វាសនាភាគិយសុត្តាទីសុ កតមំ វាសនាភាគិយំ សុត្ត’’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតម’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ តត្ថាតិ តេសុ វាសនាភាគិយសុត្តាទីសុ. ទានកថាតិ សប្បុរិសទានទានផលអសប្បុរិសទានទានផលកថា. សីលកថាតិ បញ្ចសីលាទិសីលផលកថា. សគ្គកថាតិ សគ្គសម្បត្តិសុខកថា ចេវ សគ្គេ និព្ពត្តាបកបុញ្ញកថា ច. អាទីនវោតិ អាទីនវទស្សកោ សុត្តន្តោ. អានិសំសោតិ អានិសំសទស្សកោ សុត្តន្តោ. វាសនាភាគិយំ សុត្តំ នាមាតិ យោជនា.

‘‘តត្ថ កតម’’ន្តិអាទីសុ អនុសន្ធ្យត្ថោ វុត្តនយោវ. យា ទេសនា ចតុសច្ចប្បកាសនា, សា ទេសនា និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ នាមាតិ យោជនា. ឯវញ្ច សតិ វាសនាភាគិយសុត្តស្សបិ និព្ពេធភាគិយសុត្តភាវោ អាបជ្ជេយ្យ ចតុសច្ចប្បកាសនតោតិ ចោទនំ មនសិ កត្វា ‘‘វាសនាភាគិយេ សុត្តេ’’តិអាទិ វុត្តំ. វាសនាភាគិយេ សុត្តេ បជាននា វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនា អរិយមគ្គបទដ្ឋានភូតា បញ្ញា នត្ថិ, មគ្គោ អរិយមគ្គោ នត្ថិ, ផលំ អរិយផលំ នត្ថិ. និព្ពេធភាគិយេ សុត្តេ បន បជាននាទយោ អត្ថិ, វាសនាភាគិយេ សុត្តេ នត្ថិ. ‘‘បជាននា’’តិអាទិនា ចតុសច្ចប្បកាសនា ទានកថាទិកា និព្ពេធភាគិយេ សុត្តេ អន្តោគធា, ឥតរំយេវ វាសនាភាគិយសុត្តន្តិ នាមាតិ ទស្សេតិ. យេសុ សុត្តេសុ វុត្តា ធម្មបទដ្ឋានភូមិយោ វិភត្តា, តានិ សុត្តានិ ទ្វេយេវ ន ហោន្តិ, កស្មា ‘‘ទ្វេយេវ សុត្តានិ និទ្ធារិតានី’’តិ ចេ វទេយ្យុំ? អសង្ករតោ សុត្តេ វុត្តានំ ធម្មបទដ្ឋានភូមីនំ វិភជិតព្ពានំ សុវិញ្ញេយ្យត្តា. ‘‘យទិ ឯវំ សំកិលេសភាគិយអសេក្ខភាគិយសុត្តានិបិ និទ្ធារិតានិ អសង្ករត្តា’’តិ ចេ វទេយ្យុំ? នោ និទ្ធារិតានិ, វាសនាភាគិយសុត្តេ និទ្ធារិតេ សំកិលេសភាគិយសុត្តម្បិ និទ្ធារិតំ, សំកិលេសធម្មតោ និស្សដ្ឋធម្មានំយេវ វាសនាភាគិយធម្មត្តា និព្ពេធភាគិយសុត្តេ ច និទ្ធារិតេ អសេក្ខភាគិយសុត្តម្បិ និទ្ធារិតំ អនញ្ញត្តា.

‘‘យេសុ សុត្តេសុ វុត្តា ធម្មបទដ្ឋានភូមិយោ វិភត្តិហារេន វិភត្តា, តានិ សុត្តានិ កតមេន ផលេន យោជយិតព្ពានី’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘ឥមានិ ចត្តារិ សុត្តានី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ឥមានិ ចត្តារិ សុត្តានីតិ យថានិទ្ធារិតានិ វាសនាភាគិយនិព្ពេធភាគិយសុត្តានិ ចេវ តំនិទ្ធារណេន និទ្ធារិតានិ សំកិលេសភាគិយអសេក្ខភាគិយសុត្តានិ ចាតិ ចត្តារិ សុត្តានិ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ សុត្តានំ ទេសនាយ នយេន នីតេន ផលេន សព្ពតោ សព្ពភាគេន សំវរសីលប្បហានសីលេន ព្រហ្មចរិយេន យោជយិតព្ពានិ. យោជេន្តេន ច សព្ពតោ សព្ពភាគេន ច បទាទិវិចយេន ហារេន សំវរសីលាទិកំ ផលំ វិចិនិត្វា យុត្តិហារេន យុត្តំ ផលំ គវេសិត្វា ‘‘ឥទំ ផលំ ឥមស្ស បុគ្គលស្ស ផលំ, ឥទំ ផលំ ឥមស្ស សុត្តស្ស ផល’’ន្តិ សុត្តានិ វិសុំ វិសុំ ផលេន យោជយិតព្ពានីតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ.

‘‘កិត្តកេន ផលេន ព្រហ្មចរិយេន យោជេតព្ពានី’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘យាវតិកា ញាណស្ស ភូមី’’តិ វុត្តំ. ភគវតា ទេសិតេន វាសនាភាគិយសុត្តេន សិទ្ធា យាវតិកា បុញ្ញភាគិយា បដិបទាទយោ វិភជនញាណស្ស ភូមិ អារម្មណា ភវិតុមរហន្តិ, តាវតិកាហិ ភូមីហិ វាសនាភាគិយសុត្តំ យោជយិតព្ពំ. និព្ពេធភាគិយសុត្តេន សិទ្ធា យាវតិកា ផលភាគិយា បដិបទាទយោ វិភជនញាណស្ស ភូមិ អារម្មណា ភវិតុមរហន្តិ, តាវតិកាហិ ភូមីហិ និព្ពេធភាគិយសុត្តំ យោជេតព្ពំ. ឥតរទ្វយម្បិ សុត្តំ យថាសម្ភវំ យោជេតព្ពំ. ឯតេន ញាណស្ស ភូមីនំ សុត្តត្ថានំ ពហុវិធត្តំ ទស្សេតិ.

៣៤. វាសនាភាគិយសុត្តាទីសុ វុត្តា ធម្មា វាសនាភាគិយនិព្ពេធភាគិយភាវេហិ អាចរិយេន វិភត្តា, អម្ហេហិ ច ញាតា, ‘‘កថំ សំកិលេសភាគិយអសេក្ខាភាគិយភាវេហិ អសាធារណាសាធារណភាវេហិ វិភជិតព្ពា’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតមេ ធម្មា សាធារណា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. អដ្ឋកថាយ បន –

‘‘ឯវំ វាសនាភាគិយនិព្ពេធភាគិយភាវេហិ ធម្មេ ឯកទេសេន វិភជិត្វា ឥទានិ តេសំ កិលេសភាគិយអសេក្ខភាគិយភាវេហិ សាធារណាសាធារណភាវេហិ វិភជិតុំ ‘តត្ថ កតមេ ធម្មា សាធារណា’តិអាទិ អារទ្ធ’’ន្តិ (នេត្តិ. អដ្ឋ. ៣៤) –

វុត្តំ. តត្ថ តត្ថាតិ យេ ធម្មា សុត្តេ វុត្តា វិភត្តិហារេន វិភជិតព្ពា, តេសុ ធម្មេសុ កតមេ ធម្មា សាធារណាតិ បុច្ឆតិ, ទ្វេ ធម្មា សាធារណាតិ វិស្សជ្ជេតិ. តេ ទ្វេ ធម្មេ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘នាមសាធារណា, វត្ថុសាធារណា ចា’’តិ វុត្តំ. តត្ថ នាមសាធារណាតិ នាមេន នាមបញ្ញត្តិយា សាធារណា សមានា, ‘‘កុសលា’’តិ នាមេន ឯកវីសតិ ចិត្តុប្បាទា សមានា, ‘‘អកុសលា’’ត្យាទិនាមេន ទ្វាទស ចិត្តុប្បាទា សមានា, កុសលាទិនាមបញ្ញត្តិវចនេន វចនីយា អត្ថា កុសលាទិនាមសាធារណាតិ វុត្តា. តេន ដីកាយំ –

‘‘នាមំ នាមបញ្ញត្តិ, តំមុខេនេវ សទ្ទតោ តទត្ថាវគមោ. សទ្ទេន ច សាមញ្ញរូបេនេវ តថារូបស្ស អត្ថស្ស គហណំ, ន វិសេសរូបេន. តស្មា សទ្ទវចនីយា អត្ថា សាធារណរូបនាមាយត្តគហណីយតាយ នាមសាធារណា វុត្តា’’តិ –

វុត្តំ. វត្ថុសាធារណាតិ បតិដ្ឋានភូតេន វត្ថុនា សាធារណា. យស្មិំ បតិដ្ឋានភូតេ សន្តានេ វា ចិត្តុប្បាទាទិម្ហិ វា យេ ធម្មា បវត្តន្តិ, តេ ធម្មា តេន សន្តានេន វា វត្ថុនា តេន ចិត្តុប្បាទាទិនា វា សាធារណា សមានាតិ អត្ថោ. ឯកសន្តានេ បតិតត្តា ផុសនាទិសភាវតោ ភិន្នាបិ វត្ថុសាធារណា សមានវត្ថុកាយេវ ភវន្តីតិ វិភត្តិហារេន វិភជិត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ.

‘‘កិំ នាមសាធារណវត្ថុសាធារណាយេវ វិភជិតព្ពា, អញ្ញំ វិភជិតព្ពំ នត្ថី’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘យំ វា បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. នាមសាធារណវត្ថុសាធារណេហិ អញ្ញំ យំ វា បន កិច្ចសាធារណបច្ចយសាធារណបដិបក្ខាទិសាធារណម្បិ ធម្មជាតំ ឯវំជាតិយំ សាធារណជាតិយំ, តម្បិ សព្ពំ វិចយហារេន វិចិនិត្វា យុត្តិហារេន គវេសិត្វា យុត្តំ សាធារណំ វិភត្តិហារេន វិភជិតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. ‘‘តេសុ នាមសាធារណាទីសុ កតមេ នាមសាធារណា, កតមេ វត្ថុសាធារណា’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘មិច្ឆត្តនិយតានំ សត្តាន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. មាតុឃាតកាទីនំ ឆន្នំ មិច្ឆត្តនិយតកម្មករានំ សត្តានញ្ច ទុគ្គតិអហេតុកសុគតិអហេតុកទុហេតុកតិហេតុកានំ ចតុន្នំ បុថុជ្ជនានំ អនិយតកម្មករានំ សត្តានញ្ច សន្តានេ បវត្តា ទស្សនបហាតព្ពា កិលេសា ទស្សនបហាតព្ពនាមសាធារណា សមានា ភវន្តិ សក្កាយទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាសីលព្ពតបរាមសនវសេន ភិន្នសភាវានម្បិ ទស្សនបហាតព្ពនាមនាតិវត្តនតោ. វុត្តប្បការានំ និយតានិយតសត្តានំ ទស្សនបហាតព្ពានំ កិលេសានំ បតិដ្ឋានវត្ថុភាវតោ វត្ថុសាធារណា ច សមានវត្ថុកាតិ អត្ថោ. បុថុជ្ជនស្ស ទុគ្គតិអហេតុកាទិចតុព្ពិធសត្តស្ស, សោតាបន្នស្ស ច សន្តានេ បវត្តា កាមរាគព្យាបាទា កិលេសា កាមរាគព្យាបាទនាមសាធារណា សមានា ភវន្តិ សកទាគាមិមគ្គប្បហាតព្ពអនាគាមិមគ្គប្បហាតព្ពវសេន ភិន្នសភាវានម្បិ កាមរាគព្យាបាទនាមនាតិវត្តនតោ. វុត្តប្បការស្ស បុថុជ្ជនស្ស, សោតាបន្នស្ស ច កាមរាគព្យាបាទានំ បតិដ្ឋានវត្ថុភាវតោ វត្ថុសាធារណា សមានវត្ថុកាតិ អត្ថោ ច គហេតព្ពោ. បុថុជ្ជនស្ស, អនាគាមិស្ស ច សន្តានេ បវត្តា ឧទ្ធំភាគិយា សំយោជនា ឧទ្ធម្ភាគិយនាមសាធារណា សមានា ភវន្តិ រូបរាគាទិវសេន ភិន្នសភាវានម្បិ ឧទ្ធំភាគិយនាមនាតិវត្តនតោ. បុថុជ្ជនស្ស, អនាគាមិស្ស ច ឧទ្ធំភាគិយានំ បតិដ្ឋានវត្ថុភាវតោ វត្ថុសាធារណា សមានវត្ថុកាតិ អត្ថោ ច គហេតព្ពោ. តេន វុត្តំ ដីកាយំ – ‘‘ទស្សនបហាតព្ពានញ្ហិ យថា មិច្ឆត្តនិយតសត្តា បវត្តិដ្ឋានំ, ឯវំ អនិយតាបី’’តិ វុត្តំ. សង្ខេបតោ បន សំកិលេសបក្ខេ បហានេកដ្ឋា កិលេសា នាមសាធារណា ហោន្តិ, សហជេកដ្ឋា កិលេសា វត្ថុសាធារណាតិ ទដ្ឋព្ពា.

សំកិលេសបក្ខេ សាធារណា អាចរិយេន វិភត្តា, អម្ហេហិ ច ញាតា, ‘‘កថំ វោទានបក្ខេ សាធារណា វិភត្តា’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘យំ កិញ្ចិ អរិយសាវកោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យំ កិញ្ចីតិ សាមញ្ញវសេន វុត្តា បឋមជ្ឈានសមាបត្តិអាទិកា លោកិយា សមាបត្តិយេវ គហិតា. អរិយសាវកោតិ អរិយស្ស ភគវតោ សាវកោ អរិយសាវកោតិ វត្តព្ពោ, ឈានលាភី ច ផលដ្ឋោ ច បុគ្គលោ, ន មគ្គដ្ឋោ. មគ្គដ្ឋោ ហិ លោកិយំ យំ កិញ្ចិ សមាបត្តិំ ន សមាបជ្ជតិ. សព្ពា សា លោកិយសមាបត្តិ រូបាវចរា អរូបាវចរា ទិព្ពវិហារោ ព្រហ្មវិហារោ បឋមជ្ឈានសមាបត្តីតិ ឯវមាទីហិ បរិយាយេហិ សាធារណា តំសមង្គីហិ វីតរាគាវីតរាគេហិ សាធារណា លោកិយសមាបត្តិនាមនាតិវត្តនតោ ច វីតរាគាវីតរាគេហិ សមាបជ្ជិតព្ពតោ ច. ‘‘អរិយសាវកោ ច លោកិយំ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជន្តោ ឱធិសោ ឱធិសោ សមាបជ្ជតិ, ឯវំ សតិ កថំ វីតរាគេហិ សាធារណាតិ សទ្ទហិតព្ពា’’តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘សាធារណា ហិ ធម្មា’’តិអាទិ វុត្តំ. អដ្ឋកថាយំ បន – ‘‘កថំ តេ ឱធិសោ គហិតា, អថ ឱធិសោ គហេតព្ពា, កថំ សាធារណាតិ អនុយោគំ មនសិ កត្វា តំ វិសោធេន្តោ អាហ – ‘សាធារណា ហិ ធម្មា ឯវំ អញ្ញមញ្ញ’ន្តិអាទី’’តិ វុត្តំ.

តត្ថ ឯវំ វីតរាគាវីតរាគេហិ ឱធិសោ ឱធិសោ សមាបជ្ជិតព្ពា ធម្មា បរំ បរំ បច្ឆា បច្ឆា បវត្តិយមានំ ធម្មជាតំ សកំ សកំ បុព្ពេ បុព្ពេ ជាតំ ‘‘លោកិយសមាបត្តី’’តិ នាមំ និយតវិសយំ អញ្ញមញ្ញំ ហុត្វា ហិ យស្មា នាតិវត្តន្តិ, តស្មា សាធារណាតិ សទ្ទហិតព្ពា គហេតព្ពាតិ អត្ថោ. ‘‘បរំ បរំ សមាបជ្ជន្តោ កថំ នាតិវត្តតី’’តិ វត្តព្ពត្តា នាតិវត្តនំ បាកដំ កាតុំ ‘‘យោបី’’តិអាទិ វុត្តំ. យោ អរិយសាវកោ វា អវីតរាគោ វា. ឥមេហិ លោកិយសមាបត្តិធម្មេហិ សមន្នាគតោ, សោ អរិយសាវកោ វា អវីតរាគោ វា បរំ បរំ សមាបជ្ជន្តោបិ តំ ធម្មំ លោកិយំ សមាបត្តិធម្មំ នាតិវត្តតិ, អញ្ញំ ឧបគន្ត្វា នាតិក្កមតីតិ អត្ថោ. យេហិ លោកិយសមាបត្តិធម្មេហិ សមន្នាគតោ, ឥមេ លោកិយសមាបត្តិ ធម្មា សាធារណាវាតិ ទដ្ឋព្ពា.

‘‘វាសនាភាគិយាទិសុត្តេសុ វុត្តា យេ ធម្មា ឥមិនា វិភត្តិហារេន វិភត្តា, យេសុ ធម្មេសុ កតមេ ធម្មា អសាធារណា’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតមេ ធម្មា អសាធារណា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ តេសុ វិភជិតព្ពេសុ ធម្មេសុ កតមេ ធម្មា អសាធារណាតិ បុច្ឆតិ, បុច្ឆិត្វា យាវ ទេសនំ ឧបាទាយ អសាធារណា ធម្មា គវេសិតព្ពា, ‘‘សេក្ខាសេក្ខា’’តិ វា គវេសិតព្ពា, ‘‘ភព្ពាភព្ពា’’តិ វា គវេសិតព្ពា. អថ វា យាវ ‘‘សេក្ខាសេក្ខា ភព្ពាភព្ពា’’តិ ទេសនា វុត្តា, តាវ ទេសនំ ឧបាទាយ អសាធារណា គវេសិតព្ពា. កថំ គវេសិតព្ពា? អរិយេសុ សេក្ខាសេក្ខធម្មវសេន ‘‘សេក្ខា’’តិ នាមំ អសេក្ខេន អសាធារណំ, ‘‘អសេក្ខា’’តិ នាមំ សេក្ខេន អសាធារណន្តិ វា, អនរិយេសុ ‘‘ភព្ពា’’តិ នាមំ អភព្ពេន អសាធារណំ, ‘‘អភព្ពា’’តិ នាមំ ភព្ពេន អសាធារណន្តិ វា គវេសិតព្ពា. កាមរាគព្យាបាទា សំយោជនា អប្បហីនត្តា អនុសយភាវេន ឧប្បជ្ជនារហត្តា អដ្ឋមកស្ស សោតាបត្តិមគ្គដ្ឋស្ស ច សោតាបន្នស្ស ផលដ្ឋស្ស ច សាធារណា ភវន្តិ, ធម្មតា ធម្មសភាវោ អសាធារណោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘អដ្ឋមកស្ស សោតាបត្តិមគ្គដ្ឋតា សោតាបន្នស្ស អសាធារណា, សោតាបន្នស្ស សោតាបន្នផលដ្ឋតា ច អដ្ឋមកស្ស សោតាបត្តិមគ្គដ្ឋស្ស អសាធារណា. អដ្ឋមកស្ស វា បហីយមានកិលេសតា សោតាបន្នស្ស អសាធារណា, សោតាបន្នស្ស បហីនកិលេសតា ច អដ្ឋមកស្ស អសាធារណា’’តិ.

ឧទ្ធម្ភាគិយា សំយោជនា អប្បហីនត្តា អនុសយភាវេន ឧប្បជ្ជនារហត្តា អដ្ឋមកស្ស មគ្គដ្ឋភាវេន អដ្ឋមកសទិសស្ស អនាគាមិមគ្គដ្ឋស្ស ច អនាគាមិស្ស ផលដ្ឋស្ស ច សាធារណា, ធម្មតា ធម្មសភាវោ អសាធារណា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘អដ្ឋមកស្ស អនាគាមិមគ្គដ្ឋតា អនាគាមិស្ស ផលដ្ឋស្ស អសាធារណា, អនាគាមិស្ស អនាគាមិផលដ្ឋតា ច អដ្ឋមកស្ស អសាធារណា. អដ្ឋមកស្ស វា បហីយមានកិលេសតា អនាគាមិស្ស អសាធារណា, អនាគាមិស្ស ផលដ្ឋស្ស បហីនកិលេសតា ច អដ្ឋមកស្ស អសាធារណា’’តិ. ‘‘មគ្គដ្ឋតា ផលដ្ឋតាយ អសាធារណា, ផលដ្ឋតា ច មគ្គដ្ឋតាយ អសាធារណា’’តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ. សព្ពេសំ សត្តន្នំ សេក្ខានំ បុគ្គលានំ នាមំ‘‘សេក្ខា’’តិ នាមំ សាធារណំ. ធម្មតា អសាធារណាតិ ចតុន្នំ មគ្គដ្ឋានំ តំតំមគ្គដ្ឋតា អញ្ញមញ្ញំ មគ្គដ្ឋានំ អសាធារណា. ហេដ្ឋិមផលត្តយដ្ឋានញ្ច អសាធារណា, ហេដ្ឋិមផលត្តយដ្ឋានំ តំតំផលដ្ឋតា ច អញ្ញមញ្ញំ ផលដ្ឋានំ អសាធារណា, ចតុន្នំ មគ្គដ្ឋានញ្ច អសាធារណាតិ អត្ថោ. ‘‘សេក្ខានំ តំតំមគ្គដ្ឋតា តំតំផលដ្ឋតាយ អសាធារណា, តំតំផលដ្ឋតា ច តំតំមគ្គដ្ឋតាយ អសាធារណា’’តិ វត្តុម្បិ វដ្ដតិ. សព្ពេសំ បដិបន្នកានន្តិ ផលត្ថាយ បដិបជ្ជន្តីតិ បដិបន្នកា, តេសំ មគ្គសមង្គីនំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ នាមំ ‘‘បដិបន្នកា’’តិ នាមំ សាធារណំ, ធម្មតា តំតំមគ្គដ្ឋតា អសាធារណា. សព្ពេសំ សេក្ខានំ សត្តន្នំ បុគ្គលានំ សេក្ខានំ សីលំ សាធារណំ, ធម្មតា តំតំមគ្គដ្ឋផលដ្ឋតា អសាធារណាតិ. វាសនាភាគិយសំកិលេសភាគិយសុត្តេសុ វុត្តា ទស្សនេនបហាតព្ពាទយោ ចេវ និព្ពេធភាគិយអសេក្ខភាគិយសុត្តេសុ វុត្តា សេក្ខាទយោ ច ធម្មា សាធារណាសាធារណភេទេន វិភត្តិហារេន វិភជិតព្ពាតិ អធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ.

‘‘អដ្ឋមកស្សា’’តិអាទិនា អរិយេសុ បុគ្គលេសុ អសាធារណា អាចរិយេន វិភត្តា, អម្ហេហិ ច ញាតា, ‘‘កថំ អនរិយេសុ អសាធារណា វិភត្តា’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា អរិយេសុ វុត្តនយានុសារេន អនរិយេសុបិ វិភជិត្វា គវេសិតព្ពាតិ ទស្សេតុំ ‘‘ឯវំ វិសេសានុបស្សិនា’’តិអាទិ វុត្តំ. អដ្ឋកថាយំ បន – ‘‘ឯវំ ‘អដ្ឋមកស្សា’តិអាទិនា អរិយបុគ្គលេសុ អសាធារណធម្មំ ទស្សេត្វា ឥតរេសុ នយទស្សនត្ថំ ‘ឯវំ វិសេសានុបស្សិនា’តិអាទិ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. ឯវំ អរិយេសុ វុត្តនយានុសារេន ភព្ពាភព្ពេសុ អនរិយេសុ វិសេសានុបស្សិនា អសាធារណតោ វិសេសំ អសាធារណំ អនុបស្សិនា គវេសកេន បណ្ឌិតេន ភព្ពាភព្ពេសុបិ ហីនុក្កដ្ឋមជ្ឈិមំ ឧបាទាយ គវេសិតព្ពំ. កថំ? មាតុឃាតាទិវសេន បវត្តានំ បដិឃសម្បយុត្តទិដ្ឋិសម្បយុត្តសត្តមជវនចិត្តុប្បាទានំ មិច្ឆត្តនិយតានំ តំសមង្គីនំ វា តថាបវត្តា បឋមជវនចិត្តុបាទាទយោ អនិយតា ធម្មា បដិឃសម្បយុត្តាទិភាវេន សាធារណា, មិច្ឆត្តនិយតា ធម្មា ឯកចិត្តុប្បាទត្តា អសាធារណា. យថា ហិ ចិត្តំ ‘‘ចិត្តសំសដ្ឋ’’ន្តិ ន វត្តព្ពំ, ឯវំ មិច្ឆត្តនិយតាបិ ‘‘មិច្ឆត្តនិយតសាធារណា’’តិ ន វត្តព្ពា. មិច្ឆត្តនិយតេសុបិ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិកានំ ទិដ្ឋិសម្បយុត្តសត្តមជវនចិត្តុប្បាទសមង្គីនំ អនិយតា ទិដ្ឋិសម្បយុត្តបឋមជវនចិត្តុប្បាទាទយោ ធម្មា ទិដ្ឋិសម្បយុត្តាទិភាវេន សាធារណា, និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិ ឯកចិត្តុប្បាទសមង្គីភាវតោ អសាធារណា. តេនាហ អដ្ឋកថាចរិយោ –

‘‘មិច្ឆត្តនិយតានំ អនិយតា ធម្មា សាធារណ, មិច្ឆត្តនិយតា ធម្មា អសាធារណា. មិច្ឆត្តនិយតេសុបិ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិកានំ អនិយតា ធម្មា សាធារណា, និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិ អសាធារណាតិ ឥមិនា នយេន វិសេសានុបស្សិនា វេទិតព្ពា’’តិ (នេត្តិ. អដ្ឋ. ៣៤).

តត្ថ ‘‘ឥមិនា នយេនា’’តិ ឥមិនា មិច្ឆត្តនិយតានំ ឧប្បជ្ជិតុំ ភព្ពា អនិយតា ធម្មា សាធារណា, ឧប្បជ្ជិតុំ អភព្ពា អនិយតា ធម្មា អសាធារណាតិ គហិតា. តេន វុត្តំ ‘‘ភព្ពាភព្ពា’’តិ. តថា ហីនស្ស ហីនោ ហីនភាវេន សាធារណោ, មជ្ឈិមុក្កដ្ឋា អសាធារណា. មជ្ឈិមស្ស មជ្ឈិមោ សាធារណោ, ហីនុក្កដ្ឋា អសាធារណា. ឧក្កដ្ឋស្ស ឧក្កដ្ឋោ ឧក្កដ្ឋភាវេន សាធារណោ, ហីនមជ្ឈិមា អសាធារណាតិបិ គវេសិតព្ពា. តេនាហ – ‘‘ហីនុក្កដ្ឋមជ្ឈិមំ ឧបាទាយ គវេសិតព្ព’’ន្តិ.

‘‘តត្ថ កតមេ ធម្មា សាធារណា’’តិអាទិនា នានាវិធេន វិភត្តិហារនយេន ធម្មា វិភជិត្វា ទស្សិតា, អម្ហេហិ ច ញាតា, ‘‘កថំ ភូមិបទដ្ឋានានិ វិភត្តិហារនយេន វិភជិត្វា ទស្សិតានី’’តិ បុច្ឆិតព្ពភាវតោ ធម្មវិភជនានន្តរំ ភូមិបទដ្ឋានានិ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘ទស្សនភូមី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ទស្សនភូមីតិ ទស្សនំ ភវតិ ឯត្ថ បឋមមគ្គេតិ ទស្សនភូមិ, សោតាបត្តិមគ្គោ. និយាមាវក្កន្តិយាតិ និយមនំ និយាមោ, កោ សោ? សម្បត្តនិយាមោ, អវក្កនំ អវក្កន្តិ, សោតាបត្តិផលំ, និយាមស្ស អវក្កន្តិ និយាមាវក្កន្តិ, តាយ. ទស្សនភូមិនាមកោ សោតាបត្តិមគ្គោ និយាមាវក្កន្តិនាមកស្ស សោតាបត្តិផលស្ស បត្តិយា បទដ្ឋានំ. បឋមមគ្គសមង្គី បុគ្គលោ ហិ និយាមំ ឱក្កមន្តោ នាម, ផលសមង្គី បន និយាមំ ឱក្កន្តោ នាម ហោតិ, តស្មា និយាមាវក្កន្តិសទ្ទេន បឋមផលុប្បត្តិ គហិតា. ភាវនាភូមីតិ ឧបរិមគ្គត្តយំ. ឧត្តរិកានន្តិ តស្ស តស្ស មគ្គស្ស ឧបរិបវត្តានំ តំតំផលានំ បត្តិយា បទដ្ឋានន្តិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ.

ទុក្ខា បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា មន្ទបញ្ញស្ស ឧប្បជ្ជនតោ សមថំ អាវហន្តី ហុត្វា សមថស្ស បទដ្ឋានំ ហោតិ, សុខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា ញាណាធិកស្ស ឧប្បជ្ជនតោ វិបស្សនាវហន្តី ហុត្វា វិបស្សនាយ បទដ្ឋានំ, អវសេសា ទ្វេ បដិបទាបិ នាតិបញ្ញស្ស ឧប្បជ្ជនតោ សមថស្ស បទដ្ឋានន្តិ គហេតព្ពា. តេន អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ – ‘‘ឥតរា បន តិស្សោបិ បដិបទា សមថំ អាវហន្តី’’តិអាទិ (នេត្តិ. អដ្ឋ. ៣៤). ទានមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ សយមេវ ឯកន្តេន ធម្មស្សវនស្ស បទដ្ឋានំ ន ហោតិ, វន្ទនយាចនបញ្ហាបុច្ឆនាទយោបិ បទដ្ឋានំ ហោន្តិ, តស្មា តេហិ ការណេហិ សាធារណំ ហុត្វា បរតោឃោសស្ស បទដ្ឋានំ ហោតិ, បរតោឃោសោ ច ធម្មស្សវនបញ្ហាវិស្សជ្ជនាទិវសេន បវត្តោ. ទាតព្ពវត្ថុបរិច្ចជនវន្ទនយាចនកាលេសុ ហិ យេភុយ្យេន ធម្មំ ទេសេន្តិ, បញ្ហាបុច្ឆនាទិកាលេសុ ច វិស្សជ្ជេន្តិ, បដិបុច្ឆសាកច្ឆាទីនិ វា ករោន្តិ. សីលមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ បាមោជ្ជបីតិបស្សទ្ធិសុខសមាធីហិ បទដ្ឋានភាវេន សាធារណំ ហុត្វា ចិន្តាមយិយា បញ្ញាយ បទដ្ឋានំ ហោតិ. សីលវន្តស្ស ហិ សីលំ បច្ចវេក្ខន្តស្ស បាមោជ្ជាទយោ ហោន្តិ, សមាហិតោ ច ធម្មចិន្តនេ សមត្ថោ ហោតិ.

ភាវនាមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថូតិ បុរិមា បុរិមា សមថភាវនា ចេវ វិបស្សនាភាវនា ច បុញ្ញកិរិយវត្ថុទានសីលាទីហិ ការណេហិ សាធារណំ ហុត្វា ភាវនាមយិយា បញ្ញាយ បច្ឆិមាយ បច្ឆិមាយ សមថភាវនាយ ចេវ វិបស្សនាភាវនាយ ច បទដ្ឋានំ. តេន វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ – ‘‘សាធារណន្តិ ន ពីជំ វិយ អង្កុរស្ស, ទស្សនភូមិអាទយោ វិយ និយាមាវក្កន្តិអាទីនំ អាវេណិកំ, អថ ខោ សាធារណំ តទញ្ញការណេហិបី’’តិ. ‘‘ទានមយសីលមយភាវនាមយបុញ្ញកិរិយវត្ថូនំ បរតោឃោសចិន្តាមយិភាវនាមយិបញ្ញានំ បទដ្ឋានភាវោ អាចរិយេន វិភត្តោ, ឯវំ សតិ តេសំ ទានមយាទីនំ យថាក្កមំ បរិយត្តិពាហុសច្ចកម្មដ្ឋានានុយោគមគ្គសម្មាទិដ្ឋីនំ បទដ្ឋានភាវោ ន ភវេយ្យា’’តិ វត្តព្ពត្តា តថាបវត្តំ បទដ្ឋានភាវម្បិ ទស្សេតុំ ‘‘ទានមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ បរតោ ច ឃោសស្ស សុតមយិយា ច បញ្ញាយា’’តិអាទិ វុត្តំ. អដ្ឋកថាយំ បន –

‘‘ឥទានិ យស្មា ទានំ, សីលំ, លោកិយភាវនា ច ន កេវលំ យថាវុត្តបរតោឃោសាទីនំយេវ, អថ ខោ យថាក្កមំ បរិយត្តិពាហុសច្ចកម្មដ្ឋានានុយោគមគ្គសម្មាទិដ្ឋីនម្បិ បច្ចយា ហោន្តិ, តស្មា តម្បិ នយំ ទស្សេតុំ បុន ‘ទានមយ’ន្តិអាទិនា ទេសនំ វឌ្ឍេសី’’តិ (នេត្តិ. អដ្ឋ. ៣៤) –

វុត្តំ. តត្ថ ទានមយបុញ្ញកិរិយវត្ថុនោ បរតោឃោសស្ស សាធារណបទដ្ឋានភាវោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន ញាតព្ពោ. ទានំ បន ទត្វា ទេសនំ សុត្វា សុតានុសារេន វិត្ថារេត្វា ចិន្តេន្តស្ស បវត្តមានាយ សុតមយិយា បញ្ញាយ វន្ទនយាចនាទីហិ សាធារណំ ហុត្វា បទដ្ឋានំ ហោតិ. សីលមយបុញ្ញកិរិយវត្ថុនោបិ ចិន្តាមយិយា បញ្ញាយ សាធារណបទដ្ឋានភាវោ វុត្តោយេវ. បរិសុទ្ធសីលំ បន និស្សាយ ‘‘ឈានំ និព្ពត្តេស្សាមិ, មគ្គផលំ និព្ពត្តេស្សាមី’’តិអាទិនា បច្ចវេក្ខន្តស្ស បវត្តមានស្ស យោនិសោមនសិការស្ស បាមោជ្ជាទីហិ សាធារណំ ហុត្វា បទដ្ឋានំ ហោតិ. ភាវនាមយបុញ្ញកិរិយវត្ថុនោ ភាវនាមយិយា បញ្ញាយ សាធារណបទដ្ឋានភាវោបិ វុត្តោយេវ. សមថភាវនាសង្ខាតំ បន ឈានំ បាទកំ កត្វា វា បរិបាកំ វិបស្សនាភាវំយេវ វា និស្សាយ បវត្តមានាយ សម្មាទិដ្ឋិយា បរិសុទ្ធសីលាទីហិ សាធារណំ ហុត្វា បទដ្ឋានំ ហោតិ.

ទានមយបុញ្ញកិរិយវត្ថុអាទីនំ បរតោឃោសាទីនំ បទដ្ឋានភាវោ បុនប្បុនំ អាចរិយេន វិភត្តោ, អម្ហេហិ ច ញាតោ, ‘‘បតិរូបទេសវាសាទយោបិ ឥមេសំ ធម្មានំ បទដ្ឋានានីតិ យថា វិភជិតព្ពា, អម្ហេហិ ច វិញ្ញាតព្ពា, តថា វិភជិត្វា ទស្សេថា’’តិ វត្តព្ពត្តា តេបិ វិភជិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘បតិរូបទេសវាសោ’’តិអាទិមាហ. អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘តថា បតិរូបទេសវាសាទយោ កាយវិវេកចិត្តវិវេកាទីនំ ការណំ ហោន្តីតិ ឥមំ នយំ ទស្សេតុំ ‘បតិរូបទេសវាសោ’តិអាទិមាហា’’តិ (នេត្តិ. អដ្ឋ. ៣៤) វុត្តំ. បតិរូបទេសំ និស្សាយ វសន្តស្ស កាយវិវេកចិត្តវិវេកវឌ្ឍនតោ, សមាធិវឌ្ឍនតោ ច បតិរូបទេសវាសោ កាយចិត្តវិវេកស្ស ច ឧបចារសមាធិអប្បនាសមាធិស្ស ច សីលាទីហិ សាធារណំ ហុត្វា បទដ្ឋានំ. សប្បុរិសូបនិស្សយោតិ សប្បុរិសសន្តានេ បវត្តោ បយិរុបាសតោ អាលម្ពិតព្ពោ បសាទោ, តតោ វា ឧបនិស្សយំ លភិត្វា បយិរុបាសន្តានំ សន្តានេ បវត្តោ បុព្ពបសាទោ យថាវិធោ សប្បុរិសូបនិស្សយោ បយិរុបាសន្តស្ស សទ្ធាសម្បន្នស្ស រតនត្តយេ តិណ្ណំ អវេច្ចប្បសាទានំ រតនត្តយគុណាទីហិ សាធារណំ ហុត្វា បទដ្ឋានំ, សមថស្ស លភននិមិត្តទាយកំ សប្បុរិសំ បយិរុបាសិត្វា តេន ទិន្ននយេ ឋត្វា បវត្តេតព្ពស្ស សមថស្ស សប្បុរិសូបនិស្សយោ សីលបាមោជ្ជបីតាទីហិ សាធារណំ ហុត្វា បទដ្ឋានំ. អត្តសម្មាបណិហិតស្ស បាបជិគុច្ឆាទីនំ សម្ភវតោ អត្តសម្មាបណិធានំ ជាតិវយាទិបច្ចវេក្ខណេន សាធារណំ ហុត្វា ហិរិយា ច បទដ្ឋានំ, អត្តសម្មាបណិហិតស្ស និព្ពិទាទីនំ សម្ភវតោ សីលាទីហិ សាធារណំ ហុត្វា វិបស្សនាយ ច បទដ្ឋានំ.

តទង្គាទិវសេន អកុសលបរិច្ចាគោ និព្ពិទាញាណាទីហិ សាធារណំ ហុត្វា កុសលវីមំសាយ បដិសង្ខានុបស្សនាយ បញ្ញាយ ច អរិយមគ្គសមាធិន្ទ្រិយស្ស ច បទដ្ឋានំ. ធម្មស្វាក្ខាតតា ស្វាក្ខាតធម្មស្សវនានុសារេន បវត្តកុសលមូលកា លោកិយលោកុត្តរសម្បត្តិ កុសលមូលរោបនា នាម, តាយ ច តថាវិធកុសលមូលកាយ ផលសមាបត្តិយា ច បទដ្ឋានំ. សង្ឃសុប្បដិបន្នតា សង្ឃសុដ្ឋុតាយ សង្ឃស្ស ឧបដ្ឋាកានំ សុដ្ឋុភាវាយ សប្បតិស្សវាយ វចនសម្បដិច្ឆនភាវាយ បទដ្ឋានំ. សត្ថុសម្បទា សត្ថរិ ចេវ ធម្មាទីសុ ច គុណអជាននតាយ អប្បសន្នានញ្ច បសាទាយ បសន្នានញ្ច អប្បមត្តកបសាទានញ្ច ភិយ្យោភាវាយ វឌ្ឍនាយ បទដ្ឋានំ. អប្បដិហតបាតិមោក្ខតា សង្ឃមជ្ឈេ វា បរិសមជ្ឈេ វា ទុម្មង្កូនំ ទុម្មុខានំ ទុស្សីលានំ បុគ្គលានំ និគ្គហាយ, បេសលានំ បាតិមោក្ខសំវរាទិសីលសម្បន្នានំ បុគ្គលានំ ផាសុវិហារាយ ច បទដ្ឋានំ ហោតិ. ហោន្តោ បន យថានុរូបេហិ អញ្ញេហិ ការណេហិ សាធារណំ ហុត្វា ហោតីតិ វេទិតព្ពោ.

‘‘វាសនាភាគិយសុត្តាទីសុ វុត្តធម្មភូមិបទដ្ឋានានំ វិភត្តិហារេន វិភជិតព្ពភាវោ អម្ហេហិ កេន ជានិតព្ពោ សទ្ទហិតព្ពោ’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តេនាហា’’តិអាទិ វុត្តំ. តស្សត្ថោ វុត្តនយានុសារេន វេទិតព្ពោ.

‘‘ឯត្តាវតា ច វិភត្តិហារោ បរិបុណ្ណោ, អញ្ញោ និយុត្តោ នត្ថី’’តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘និយុត្តោ វិភត្តិហារោ’’តិ វុត្តំ. យត្ថ យត្ថ សុត្តេ យេ យេ ធម្មាទយោ វុត្តា, តត្ថ តត្ថ សុត្តេ វុត្តេសុ តេសុ តេសុ ធម្មាទីសុ យថាលាភវសេន យោ យោ វិភត្តិហារោ យោជិតោ, សោ សោ វិភត្តិហារោ និទ្ធារេត្វា យុត្តោ យោជិតោតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

ឥតិ វិភត្តិហារវិភង្គេ សត្តិពលានុរូបា រចិតា

វិភាវនា និដ្ឋិតា.

បណ្ឌិតេហិ បន អដ្ឋកថាដីកានុសារេនេវ គម្ភីរត្ថោ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា គហេតព្ពោតិ.