១០. វេវចនហារសម្បាតវិភាវនា

៧២. យេន យេន បរិវត្តនហារសម្បាតេន សុត្តប្បទេសត្ថា បរិវត្តេតព្ពា, សោ បរិវត្តនោ ហារសម្បាតោតិ បរិបុណ្ណោ, ‘‘កតមោ វេវចនោ ហារសម្បាតោ’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតមោ វេវចនោ ហារសម្បាតោ’’តិអាទិ វុត្តំ.

‘‘កតមេសំ សុត្តប្បទេសត្ថានំ, សុត្តបទានំ វា កតមានិ វេវចនានី’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តស្មា’’តិអាទិ វុត្តំ. យា ‘‘តស្មា…បេ… គោចរោ’’តិ គាថា វុត្តា, តាយ គាថាយ ‘‘រក្ខិតចិត្តស្សា’’តិ បទេន វុត្តស្ស ចិត្តស្ស, ‘‘រក្ខិតចិត្តស្សា’’តិ ឯត្ថ ចិត្តស្ស បទស្ស វា ‘‘ចិត្តំ…បេ… វិជានិតត្ត’’ន្តិ យំ វចនំ វុត្តំ, ឥទំ វចនំ វេវចនំ, ‘‘មានសំ ហទយ’’ន្តិអាទិវចនម្បិ (ធ. ស. ១៧, ៦៣) ចិត្តស្ស វេវចនំ. ‘‘សម្មាសង្កប្បគោចរោ’’តិ ឯត្ថ សម្មាសង្កប្បស្ស ‘‘នេក្ខម្មសង្កប្បោ អព្យាបាទសង្កប្បោ អវិហិំសាសង្កប្បោ’’តិ យំ វចនំ វុត្តំ, ឥទំ វចនំ វេវចនំ, ‘‘តក្កោ វិតក្កោ’’តិអាទិ (ធ. ស. ៧) វចនម្បិ សម្មាសង្កប្បស្ស វេវចនំ. ‘‘សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ’’តិ ឯត្ថ សម្មាទិដ្ឋិបទស្ស ‘‘សម្មាទិដ្ឋិ នាម បញ្ញាសត្ថំ បញ្ញាខគ្គោ បញ្ញារតនំ បញ្ញាបតោទោ បញ្ញាបាសាទោ’’តិ យំ វចនំ វុត្តំ, ឥទំ វចនំ វេវចនំ, ‘‘បញ្ញា បជាននា វិចយោ’’តិអាទិ (ធ. ស. ១៦) វចនម្បិ សម្មាទិដ្ឋិបទស្ស វេវចនំ. ‘‘ថិនំ ថិយនា ថិយិតត្តំ ចិត្តស្ស, ចិត្តស្ស អកល្លតា អកម្មញ្ញតា ឱនាហោ បរិយោនាហោ អន្តោសង្កោចោ’’តិ (ធ. ស. ១១៦២-១១៦៣) យំ វចនំ វុត្តំ, ឥទំ វចនំ ថិនស្ស វេវចនំ. ‘‘កាយស្ស អកល្លតា អកម្មញ្ញតា កាយាលសិយំ សោប្បំ សុបនា សុប្បិតត្ត’’ន្តិ (ធ. ស. ១១៦៣) យំ វចនំ វុត្តំ, ឥទំ វចនំ មិទ្ធស្ស វេវចនំ. ‘‘ភិក្ខកោ ភិក្ខូ’’តិអាទិកំ (បារា. ៤៥; វិភ. ៥១០) យំ វចនំ វុត្តំ, ឥទំ វចនំ ភិក្ខុបទស្ស វេវចនំ. ‘‘ទុគ្គតិ អបាយោ វិនិបាតោ វដ្ដទុក្ខំ សំសារោ’’តិអាទិកំ យំ វចនំ វុត្តំ, ឥទំ វចនំ ទុគ្គតិបទស្ស វេវចនំ. ឥតិ វេវចនានិ នីហរិតានិ.

‘‘ឯត្តកោវ វេវចនហារសម្បាតោ បរិបុណ្ណោ’’តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘និយុត្តោ វេវចនោ ហារសម្បាតោ’’តិ វុត្តំ. យេន យេន សំវណ្ណនាវិសេសភូតេន វេវចនហារសម្បាតេន វេវចនានិ នីហរិតានិ, សោ សោ សំវណ្ណនាវិសេសភូតោ វេវចនហារសម្បាតោ និយុត្តោ យថាសម្ភវំ នីហរិត្វា យុជ្ជិតព្ពោតិ អត្ថោ គហិតោតិ.

ឥតិ វេវចនហារសម្បាតេ សត្តិពលានុរូបា រចិតា

វិភាវនា និដ្ឋិតា.

បណ្ឌិតេហិ បន…បេ… គហេតព្ពោតិ.