៦. ចតុព្យូហហារសម្បាតវិភាវនា

៦៨. យេន យេន លក្ខណហារសម្បាតេន សុត្តប្បទេសត្ថា សមានលក្ខណេន គហិតា, សោ លក្ខណហារសម្បាតោ បរិបុណ្ណោ, ‘‘កតមោ ចតុព្យូហហារសម្បាតោ’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារសម្បាតោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ តេសុ ទេសនាហារសម្បាតាទីសុ សោឡសសុ ហារសម្បាតេសុ កតមោ សំវណ្ណនាវិសេសោ ចតុព្យូហហារសម្បាតោ នាមាតិ បុច្ឆតិ.

‘‘កតមស្មិំ សុត្តេ កតមេ និរុត្យាធិប្បាយនិទានបុព្ពាបរានុសន្ធយោ និទ្ធារិតា’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តស្មា’’តិអាទិ វុត្តំ. ‘‘តស្មា រក្ខិតចិត្តស្សា’’តិ សុត្តប្បទេសេ ‘‘រក្ខីយតេ រក្ខិត’’ន្តិ និរុត្តិំ ‘‘បរិបាលីយតី’’តិ ឥមិនា បរិយាយេន ទស្សេតិ, ឥតិសទ្ទស្ស អាទ្យត្ថត្តា ‘‘ចិន្តេតីតិ ចិត្តំ, អត្តនោ សន្តានំ ចិនោតីតិ ចិត្តំ, បច្ចយេហិ ចិតន្តិ ចិត្តំ, ចិត្តវិចិត្តដ្ឋេន ចិត្តំ, ចិត្តករណដ្ឋេន ចិត្តំ, រក្ខិតំ ចិត្តំ យស្សាតិ រក្ខិតចិត្តោ. សម្មា សង្កប្បេតីតិ សម្មាសង្កប្បោ, គាវោ ចរន្តិ ឯត្ថាតិ គោចរោ, គោចរោ វិយាតិ គោចរោ, សម្មាសង្កប្បោ គោចរោ អស្សាតិ សម្មាសង្កប្បគោចរោ. សម្មា បស្សតីតិ សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាទិដ្ឋិ បុរេក្ខារោ អស្សាតិ សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ. ជានាតីតិ ញត្វាន. ឧទយោ ច វយោ ច ឧទយព្ពយំ. ថិនញ្ច មិទ្ធញ្ច ថិនមិទ្ធំ, អភិភវតីតិ អភិភូ, ថិនមិទ្ធំ អភិភូតិ ថិនមិទ្ធាភិភូ. ភិក្ខតីតិ ភិក្ខូ’’តិ និរុត្តិបិ នីហរិតា. តេនាហ – ‘‘ឥតិ-សទ្ទោ អាទ្យត្ថោ’’តិ (នេត្តិ. អដ្ឋ. ៦៨). ឯសា វុត្តប្បការា បញ្ញត្តិ និរុត្តិ នាមាតិ នីហរិតា.

ឥធ សុត្តប្បទេសេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោតិ ចេ បុច្ឆេយ្យ, យេ សប្បុរិសា សព្ពាហិ ទុគ្គតីហិ បរិមុច្ចិតុកាមា ភវិស្សន្តិ, តេ សប្បុរិសា ធម្មចារិនោ រក្ខិតចិត្តា ភវិស្សន្តីតិ អយំ អធិប្បាយោ. ឯត្ថ ‘‘តស្មា រក្ខិតចិត្តស្សា’’តិអាទិសុត្តប្បទេសេ ភគវតោ អធិប្បាយោតិ នីហរិតព្ពោ.

‘‘កតមំ និទាន’’ន្តិ ចេ បុច្ឆេយ្យ, កោកាលិកោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេសុ ថេរេសុ ចិត្តំ អរក្ខិត្វា បទោសយិត្វា មហាបទុមនិរយេ យស្មា ឧបបន្នោ, យស្មា ភគវា ច សតិអារក្ខេន សមន្នាគតោ សព្ពា ទុគ្គតិយោ ជហតិ, តស្មា ច សព្ពា ទុគ្គតិយោ ជហិតុកាមោ ភិក្ខុ សប្បុរិសោ រក្ខិតចិត្តោ អស្ស ភវេយ្យាតិ និទានំ នីហរិតព្ពំ.

‘‘កតមោ បុព្ពាបរសន្ធី’’តិ ចេ បុច្ឆេយ្យ, សុត្តម្ហិ ‘‘សតិយា ចិត្តំ រក្ខិតព្ព’’ន្តិ យំ វចនំ វុត្តំ, តេន បុព្ពវចនេន អយំ ‘‘តស្មា រក្ខិតចិត្តស្ស…បេ… សព្ពា ទុគ្គតិយោ ជហេ’’តិ សុត្តប្បទេសោ អនុសន្ធិ សំសន្ទតិ សមេតីតិ បុព្ពបរានុសន្ធិ និទ្ធារិតព្ពោតិ.

‘‘ឯត្តកោវ ចតុព្យូហហារសម្បាតោ បរិបុណ្ណោ’’តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘និយុត្តោ ចតុព្យូហោ ហារសម្បាតោ’’តិ វុត្តំ. យេន យេន សំវណ្ណនាវិសេសភូតេន ចតុព្យូហហារសម្បាតេន និរុត្យាធិប្បាយនិទានបុព្ពាបរានុសន្ធិ និទ្ធារិតព្ពោ, សោ សោ សំវណ្ណនាវិសេសភូតោ ចតុព្យូហហារសម្បាតោ និយុត្តោ យថារហំ និទ្ធារេត្វា យុជ្ជិតព្ពោតិ អត្ថោ គហេតព្ពោតិ.

ឥតិ ចតុព្យូហហារសម្បាតេ សត្តិពលានុរូបា រចិតា

វិភាវនា និដ្ឋិតា.

បណ្ឌិតេហិ បន…បេ… គហេតព្ពោតិ.