៣. យុត្តិហារសម្បាតវិភាវនា

៦៥. យេន យេន វិចយហារសម្បាតេន សុត្តប្បទេសត្ថា អាចរិយេន វិចយិតព្ពា, អម្ហេហិ ច ញាតា, សោ វិចយហារសម្បាតោ បរិបុណ្ណោ, ‘‘កតមោ យុត្តិហារសម្បាតោ’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតមោ យុត្តិហារសម្បាតោ’’តិអាទិ វុត្តំ. អដ្ឋកថាយំ បន – ‘‘ឯវំ នានានយេហិ វិចយហារសម្បាតំ វិត្ថារេត្វា ឥទានិ យុត្តិហារសម្បាតាទីនិ ទស្សេតុំ ‘តត្ថ កតមោ យុត្តិហារសម្បាតោ’តិអាទិ អារទ្ធ’’ន្តិ (នេត្តិ. អដ្ឋ. ៦៥) វុត្តំ. តត្ថាតិ តេសុ ទេសនាហារសម្បាតាទីសុ សោឡសសុ ហារសម្បាតេសុ កតមោ សំវណ្ណនាវិសេសោ យុត្តិហារសម្បាតោ នាមាតិ បុច្ឆតិ, បុច្ឆិត្វា យស្មិំ សុត្តប្បទេសេ វុត្តានំ អត្ថានំ យុត្តិភាវោ វិចារេតព្ពោ, តំ សុត្តប្បទេសំ នីហរិតុំ –

‘‘តស្មា រក្ខិតចិត្តស្ស, សម្មាសង្កប្បគោចរោ;

សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ, ញត្វាន ឧទយព្ពយំ;

ថិនមិទ្ធាភិភូ ភិក្ខុ, សព្ពា ទុគ្គតិយោ ជហេ’’តិ. (ឧទា. ៣២; នេត្តិ. ៣១, ៧៨) –

វុត្តំ. តស្សំ គាថាយំ តស្មា អរក្ខិតចិត្តស្ស មារវសានុគតត្តា សតិសំវរឥន្ទ្រិយសំវរាទិវសេន ភិក្ខុ រក្ខិតចិត្តោ អស្ស ភវេយ្យ, តស្មា កាមវិតក្កាទិមិច្ឆាសង្កប្បគោចរស្ស មារវសានុគតត្តា នេក្ខម្មសង្កប្បាទិវសេន ភិក្ខុ សម្មាសង្កប្បគោចរោ អស្ស ភវេយ្យ, តស្មា មិច្ឆាទិដ្ឋិហតចិត្តស្ស មារវសានុគតត្តា យោនិសោមនសិការេន ភិក្ខុ ឧទយព្ពយំ ញត្វាន សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ អស្ស ភវេយ្យ, តស្មា ថិនមិទ្ធេន ហតចិត្តស្ស មារវសានុគតត្តា វីរិយវសេន ភិក្ខុ ថិនមិទ្ធាភិភូ អស្ស ភវេយ្យ, តាទិសោ ភិក្ខុ សព្ពា ទុគ្គតិយោ ជហេ ជហិស្សតីតិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

‘‘តស្សំ គាថាយំ កថំ យុត្តិភាវោ វិចារេតព្ពោ’’តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘តស្មា រក្ខិតចិត្តស្សា’’តិអាទិ វុត្តំ. រក្ខិតចិត្តស្ស សម្មាសង្កប្បគោចរោ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ យុជ្ជតិ ឯវ, នោ ន យុជ្ជតិ. មិច្ឆាសង្កប្បានម្បិ ជហិតត្តា សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ ហុត្វា វិហរន្តោ ឧទយព្ពយំ បដិវិជ្ឈិស្សតីតិ អត្ថោ យុជ្ជតិ សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារស្ស ឧទយព្ពយានុបស្សនាសម្ភវតោ. ឧទយព្ពយំ បដិវិជ្ឈន្តោ សព្ពា ទុគ្គតិយោ ជហិស្សតីតិ អត្ថោ យុជ្ជតិ ឧទយព្ពយានុបស្សនានុក្កមេន អរិយមគ្គសម្ភវតោ. សព្ពា ទុគ្គតិយោ ជហន្តោ សព្ពានិ ទុគ្គតិវិនិបាតភយានិ សមតិក្កមិស្សតីតិ អត្ថោ យុជ្ជតិ សព្ពេសំ ទុគ្គតិវិនិបាតភយានំ អនុប្បជ្ជនតោ.

‘‘ឯត្តកោវ យុត្តិហារសម្បាតោ បរិបុណ្ណោ’’តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘និយុត្តោ យុត្តិហារសម្បាតោ’’តិ វុត្តំ. យេន យេន សំវណ្ណនាវិសេសភូតេន យុត្តិហារសម្បាតេន សុត្តប្បទេសត្ថានំ យុត្តិភាវោ វិចារេតព្ពោ, សោ សោ សំវណ្ណនាវិសេសភូតោ យុត្តិហារសម្បាតោ និយុត្តោ យថារហំ និទ្ធារេត្វា យុជ្ជិតព្ពោតិ អត្ថោ គហេតព្ពោតិ.

ឥតិ យុត្តិហារសម្បាតេ សត្តិពលានុរូបា រចិតា

វិភាវនា និដ្ឋិតា.

បណ្ឌិតេហិ បន…បេ… គហេតព្ពោតិ.