១២. លោហិច្ចសុត្តវណ្ណនា

លោហិច្ចព្រាហ្មណវត្ថុវណ្ណនា

៥០១. ឯវំ កេវដ្ដសុត្តំ សំវណ្ណេត្វា ឥទានិ លោហិច្ចសុត្តំ សំវណ្ណេន្តោ យថានុបុព្ពំ សំវណ្ណនោកាសស្ស បត្តភាវំ វិភាវេតុំ, កេវដ្ដសុត្តស្សានន្តរំ សង្គីតស្ស សុត្តស្ស លោហិច្ចសុត្តភាវំ វា បកាសេតុំ ‘‘ឯវំ មេ សុតំ…បេ… កោសលេសូតិ លោហិច្ចសុត្ត’’ន្តិ អាហ. សាលវតិកាតិ ការណមន្តរេន ឥត្ថិលិង្គវសេន តស្ស គាមស្ស នាមំ. គាមណិកាភាវេនាតិ កេចិ. វតិយាតិ កណ្ដកសាខាទិវតិយា. លោហិតោ នាម តស្ស កុលេ បុព្ពបុរិសោ, តព្ពំសវសេន លោហិតស្ស អបច្ចំ លោហិច្ចោតិ ព្រាហ្មណស្ស គោត្តតោ អាគតនាមំ.

៥០២. ‘‘កិញ្ហិ បរោ បរស្ស ករិស្សតី’’តិ បរានុកម្បា វិរហិតត្តា លាមកំ. ន តុ ឧច្ឆេទសស្សតានំ អញ្ញតរស្សាតិ អាហ ‘‘ន បនា’’តិអាទិ. ទិដ្ឋិគតន្តិ ហិ លទ្ធិមត្តំ អធិប្បេតំ, អញ្ញថា ឧច្ឆេទសស្សតគ្គាហវិនិមុត្តោ កោចិ ទិដ្ឋិគ្គាហោ នាម នត្ថីតិ តេសមញ្ញតរំ សិយា. ‘‘ឧប្បន្នំ ហោតី’’តិ ឥទំ មនសិ, វចសិ ច ឧប្បន្នតាសាធារណវចនន្តិ ទស្សេតិ ‘‘ន កេវលញ្ចា’’តិអាទិនា. សោ កិរ…បេ… ភាសតិយេវាតិ ច តស្សា លទ្ធិយា លោកេ បាកដភាវំ វទតិ. យស្មា បន អត្តតោ អញ្ញោ បរោ ហោតិ, តស្មា យថា អនុសាសកតោ អនុសាសិតព្ពោ បរោ, ឯវំ អនុសាសិតព្ពតោបិ អនុសាសកោតិ ទស្សេតុំ ‘‘បរោ’’តិអាទិ វុត្តំ. កិំ-សទ្ទាបេក្ខាយ ចេត្ថ ‘‘ករិស្សតី’’តិ អនាគតកាលវចនំ, អនាគតេបិ វា តេន តស្ស កាតព្ពំ នត្ថីតិ ទស្សនត្ថំ. កុសលំ ធម្មន្តិ អនវជ្ជធម្មំ និក្កិលេសធម្មំ, វិមោក្ខធម្មន្តិ អត្ថោ. ‘‘បរេសំ ធម្មំ កថេស្សាមី’’តិ តេហិ អត្តានំ បរិវារាបេត្វា វិចរណំ កិមត្ថិយំ, អាសយវុទ្ធស្សបិ អនុរោធេន វិនា តំ ន ហោតិ, តស្មា អត្តនា…បេ… វិហាតព្ពន្តិ វទតិ. តេនាហ ‘‘ឯវំសម្បទមិទំ បាបកំ លោភធម្មំ វទាមី’’តិ.

៥០៤. ‘‘ឥត្ថិលិង្គវសេនា’’តិ ឥមិនា បុល្លិង្គិកស្សបិ អត្ថស្ស ឥត្ថិលិង្គសមញ្ញាតិ ទស្សេតិ. សោតិ លោហិច្ចព្រាហ្មណោ. ភារោតិ ភគវតោ បរិសពាហុល្លត្តា, អត្តនោ ច ពហុកិច្ចករណីយត្តា គរុ ទុក្ករំ.

៥០៨. កថាផាសុកត្ថន្តិ កថាសុខត្ថំ, សុខេន កថំ កថេតុញ្ចេវ សោតុញ្ចាតិ អត្ថោ. អយំ ឧបាសកោតិ រោសិកន្ហាបិតំ អាហ. អប្បេវ នាម សិយាតិ ឯត្ថ បីតិវសេន អាមេឌិតំ ទដ្ឋព្ពំ. តថា ហិ តំ ‘‘ពុទ្ធគជ្ជិត’’ន្តិ វុច្ចតិ. ភគវា ហិ ឦទិសេសុ ឋានេសុ វិសេសតោ បីតិសោមនស្សជាតោ ហោតិ, តស្មា បីតិវសេន បឋមំ គជ្ជតិ, ទុតិយម្បិ អនុគជ្ជតិ. កិំ វិសេសំ គជ្ជនមនុគជ្ជនន្តិ វុត្តំ ‘‘អយ’’ន្តិអាទិ. អាទោ ភាសនំ អល្លាបោ, សញ្ញោគេ បរេ រស្សោ. តទុត្តរិ សហ ភាសនំ សល្លាបោ.

លោហិច្ចព្រាហ្មណានុយោគវណ្ណនា

៥០៩. សមុទយសញ្ជាតីតិ អាយុប្បាទោតិ អាហ ‘‘ភោគុប្បាទោ’’តិ. តតោតិ សាលវតិកាយ. លាភន្តរាយករោតិ ធនធញ្ញលាភស្ស អន្តរាយករោ. អនុបុព្ពោ កបិ-សទ្ទោ អាកង្ខនត្ថោតិ ទស្សេតិ ‘‘ឥច្ឆតី’’តិ ឥមិនា. អយំ អដ្ឋកថាតោ អបរោ នយោ – សាតិសយេន ហិតេន អនុកម្បកោ អនុគ្គណ្ហនកោ ហិតានុកម្បីតិ. សម្បជ្ជតីតិ អាសេវនលាភេន និប្បជ្ជតិ, ពលវតី ហោតិ អវគ្គហាតិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ ‘‘និយតា ហោតី’’តិ.

៥១០-៥១១. ទុតិយំ ឧបបត្តិន្តិ ‘‘ននុ រាជា បសេនទិកោសលោ’’តិអាទិនា វុត្តំ ទុតិយំ ឧបបត្តិំ ឋានំ យុត្តិំ. ការណញ្ហិ ភគវា ឧបមាមុខេន ទស្សេតិ, ឥមាយ ច ឧបបត្តិយា តុម្ហេ ចេវ អញ្ញេ ចាតិ លោហិច្ចម្បិ អន្តោកត្វា សំវេជនំ កតំ ហោតិ. យេ ច ឥមេ កុលបុត្តា ទិព្ពា គព្ភា បរិបាចេន្តីតិ យោជនា. ឧបនិស្សយសម្បត្តិយា, ញាណបរិបាកស្ស វា អភាវេន អសក្កោន្តា. កម្មបទេន អតុល្យាធិករណត្តា បរិបាចេន្តិ កិរិយាយ វិភត្តិវិបល្លាសេន ឧបយោគត្ថេ បច្ចត្តវចនំ. យេ បន ‘‘បរិបច្ចន្តី’’តិ កម្មរូបេន បឋន្តិ, តេសំ មតេ វិភត្តិវិបល្លាសេន បយោជនំ នត្ថិ កម្មកត្តុភាវតោ, អត្ថោ បនស្ស ទុតិយវិកប្បេ វុត្តនយេន ទានាទិបុញ្ញវិសេសោ វេទិតព្ពោ. អហិតានុកម្បាទិតា ច តស្ស តំសមង្គីសត្តវសេន ហោតិ. ទិវិ ភវាតិ ទិព្ពា. គព្ភេន្តិ បរិបច្ចនវសេន អត្តនិ បពន្ធេន្តីតិ គព្ភា, ទេវលោកា. ‘‘ឆន្នំ ទេវលោកាន’’ន្តិ និទស្សនវចនមេតំ. ព្រហ្មលោកស្សាបិ ហិ ទិព្ពគព្ភភាវោ លព្ភតេវ ទិព្ពវិហារហេតុកត្តា. ឯវញ្ច កត្វា ‘‘ភាវនំ ភាវយមានា’’តិ ឥទម្បិ វចនំ សមត្ថិតំ ហោតិ. ‘‘ទេវលោកគាមិនិំ បដិបទំ បូរយមានា’’តិ វត្វា តំ បដិបទំ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘ទានំ ទទមានា’’តិអាទិ វុត្តំ. ភវន្តិ ឯត្ថ យថារុចិ សុខសមប្បិតាតិ ភវា, វិមានានិ. ទេវភាវាវហត្តា ទិព្ពា. វុត្តនយេនេវ គព្ភា.ទានាទយោ ទេវលោកសំវត្តនិក បុញ្ញវិសេសា. ទិព្ពា ភវាតិ ឥធ ទេវលោកបរិយាបន្នា ឧបបត្តិភវា អធិប្បេតា. តទាវហោ ហិ កម្មភវោ បុព្ពេ គហិតោតិ អាហ ‘‘ទេវលោកេ វិបាកក្ខន្ធា’’តិ.

តយោចោទនារហវណ្ណនា

៥១៣. អនិយាមិតេនេវាតិ អនិយមិតេនេវ, ‘‘ត្វំ ឯវំ ទិដ្ឋិកោ, ឯវំ សត្តានំ អនត្ថស្ស ការកោ’’តិ ឯវំ អនុទ្ទេសិកេនេវ. សព្ពលោកបត្ថដាយ លទ្ធិយា សមុប្បជ្ជនតោ យាវ ភវគ្គា ឧគ្គតំ. មានន្តិ ‘‘អហមេតំ ជានាមិ, អហមេតំ បស្សាមី’’តិ ឯវំ បវត្តំ បណ្ឌិតមានំ. ភិន្ទិត្វាតិ វិធមេត្វា, ជហាបេត្វាតិ អត្ថោ. តយោ សត្ថារេតិ អសម្បាទិតអត្តហិតោ អនោវាទករសាវកោ ច អសម្បាទិតអត្តហិតោ ឱវាទករសាវកោ ច សម្បាទិតអត្តហិតោ អនោវាទករសាវកោ ចេតិ ឥមេ តយោ សត្ថារេ. ចតុត្ថោ បន សម្មាសម្ពុទ្ធោ ន ចោទនារហោ, តស្មា ‘‘តំ តេន បុច្ឆិតោ ឯវ កថេស្សាមី’’តិ ចោទនារហេវ តយោ សត្ថារេ បឋមំ ទស្សេតិ, បច្ឆា ចតុត្ថំ សត្ថារំ. កាមញ្ចេត្ថ ចតុត្ថោ សត្ថា ឯកោ អទុតិយោ អនញ្ញសាធារណោ, តថាបិ សោ យេសំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មានំ វសេន ‘‘ធម្មមយោ កាយោ’’តិ វុច្ចតិ, តេសំ សមុទាយភូតោបិ តេ គុណាវយវេ សត្ថុដ្ឋានិយេ កត្វា ទស្សេន្តោ ភគវា ‘‘អយម្បិ ខោ លោហិច្ច សត្ថា’’តិ អភាសិ.

អញ្ញាតិ យ-ការលោបនិទ្ទេសោ ‘‘សយំ អភិញ្ញា’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.២៨, ៣៧; ម. និ. ១.១៥៤, ៤៤៤) វិយ, តទត្ថេ ចេតំ សម្បទានវចនន្តិ ទស្សេតិ ‘‘អញ្ញាយា’’តិអាទិនា. សាវកត្តំ បដិជានិត្វា ឋិតត្តា ឯកទេសេនស្ស សាសនំ ករោន្តីតិ អាហ ‘‘និរន្តរំ តស្ស សាសនំ អកត្វា’’តិ. ឧក្កមិត្វា ឧក្កមិត្វាតិ កទាចិ តថា ករណំ, កទាចិ តថា អករណញ្ច សន្ធាយ វិច្ឆាវចនំ, យទិច្ឆិតំ ករោន្តីតិ អធិប្បាយោ. បដិក្កមន្តិយាតិ អនភិរតិយា អគារវេន អបគច្ឆន្តិយា. តេន វុត្តំ ‘‘អនិច្ឆន្តិយា’’តិអាទិ. ឯកាយាតិ អទុតិយាយ ឥត្ថិយា, សម្បយោគន្តិ មេថុនធម្មសមាយោគំ. ឯកោ ឥច្ឆេយ្យាតិ អទុតិយោ បុរិសោ សម្បយោគំ ឥច្ឆេយ្យាតិ អានេត្វា សម្ពន្ធោ. ឱសក្កនាទិមុខេន ឥត្ថិបុរិសសម្ពន្ធនិទស្សនំ គេហស្សិតាគេហស្សិតអបេក្ខវសេន តស្ស សត្ថុនោ សាវកេសុ បដិបត្តិទស្សនត្ថំ. អតិវិរត្តភាវតោ ទដ្ឋុម្បិ អនិច្ឆមានំ បរម្មុខិំ ឋិតំ ឥត្ថិំ. លោភេនាតិ បរិវារំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជនកលាភសក្ការលោភេន. ឦទិសោតិ ឯវំសភាវោ សត្ថា. យេនាតិ លោភធម្មេន. តត្ថ សម្បាទេហីតិ តស្មិំ បដិបត្តិធម្មេ បតិដ្ឋិតំ កត្វា សម្បាទេហិ. កាយវង្កាទិវិគមេន ឧជុំ ករោហិ.

៥១៤. សស្សរូបកានិ តិណានីតិ សស្សសទិសានិ នីវារាទិតិណានិ.

៥១៥. ឯវំ ចោទនំ អរហតីតិ វុត្តនយេន សាវកេសុ អប្បោស្សុក្កភាវាបាទនេ និយោជនវសេន ចោទនំ អរហតិ, ន បឋមោ វិយ ‘‘ឯវរូបោ តវ លោភធម្មោ’’តិអាទិនា, ន ច ទុតិយោ វិយ ‘‘អត្តានមេវ តាវ តត្ថ សម្បាទេហី’’តិអាទិនា. កស្មា? សម្បាទិតអត្តហិតតាយ តតិយស្ស.

នចោទនារហសត្ថុវណ្ណនា

៥១៦. ន ចោទនារហោតិ ឯត្ថ យស្មា ចោទនារហតា នាម សត្ថុវិប្បដិបត្តិយា វា សាវកវិប្បដិបត្តិយា វា ឧភយវិប្បដិបត្តិយា វា ហោតិ, តយិទំ សព្ពម្បិ ឥមស្មិំ សត្ថរិ នត្ថិ, តស្មា ន ចោទនារហោតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘អយញ្ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. អស្សវាតិ បដិស្សវា.

៥១៧. មយា គហិតាយ ទិដ្ឋិយាតិ សព្ពសោ អនវជ្ជេ អនុបវជ្ជេ សម្មាបដិបន្នេ, បរេសញ្ច សម្មទេវ សម្មាបដិបត្តិំ ទស្សេន្តេ សត្ថរិ អភូតទោសារោបនវសេន មិច្ឆាគហិតាយ និរយគាមិនិយា បាបទិដ្ឋិយា. នរកបបាតន្តិ នរកសង្ខាតំ មហាបបាតំ. បបតន្តិ ឯត្ថាតិ ហិ បបាតោ. ធម្មទេសនាហត្ថេនាតិ ធម្មទេសនាសង្ខាតេន ហត្ថេន. សគ្គមគ្គថលេតិ សគ្គគាមិមគ្គភូតេ បុញ្ញធម្មថលេ, ចាតុមហារាជិកាទិសគ្គសោតាបត្តិអាទិមគ្គសង្ខាតេ វា ថលេ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឥតិ សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយ បរមសុខុមគម្ភីរទុរនុពោធត្ថបរិទីបនាយ សុវិមលវិបុលបញ្ញាវេយ្យត្តិយជននាយ សាធុវិលាសិនិយា នាម លីនត្ថបកាសនិយា លោហិច្ចសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថបកាសនា.

លោហិច្ចសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.