១០. សុភសុត្តវណ្ណនា

សុភមាណវកវត្ថុវណ្ណនា

៤៤៤. ឯវំ បោដ្ឋបាទសុត្តំ សំវណ្ណេត្វា ឥទានិ សុភសុត្តំ សំវណ្ណេន្តោ យថានុបុព្ពំ សំវណ្ណនោកាសស្ស បត្តភាវំ វិភាវេតុំ, បោដ្ឋបាទសុត្តស្សានន្តរំ សង្គីតស្ស សុត្តស្ស សុភសុត្តភាវំ វា បកាសេតុំ ‘‘ឯវំ មេ សុតំ…បេ… សាវត្ថិយន្តិ សុភសុត្ត’’ន្តិ អាហ. អនុនាសិកលោបេន ‘‘អចិរ បរិនិព្ពុតេ’’តិ វុត្តន្តិ ទស្សេតិ ‘‘អចិរំ បរិនិព្ពុតេ’’តិ ឥមិនា យថា បោដ្ឋបាទសុត្តេ ‘‘អប្បាដិហីរក តំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី’’តិ, អចិរំ បរិនិព្ពុតស្ស អស្សាតិ វា អចិរបរិនិព្ពុតោ យថា ‘‘អចិរបក្កន្តោ, មាសជាតោ’’តិ. អត្ថមត្តំ បន ទស្សេតុំ ឯវំ វុត្តំ. អចិរបរិនិព្ពុតេតិ ច សត្ថុ បរិនិព្ពុតភាវស្ស ចិរកាលតាបដិក្ខេបេន អាសន្នតាមត្តំ ទស្សិតំ, កាលបរិច្ឆេទោ បន ន ទស្សិតោតិ តំ ទស្សេន្តោ ‘‘បរិនិព្ពានតោ’’តិអាទិមាហ. វិសាខបុណ្ណមិតោ ឧទ្ធំ យាវ ជេដ្ឋបុណ្ណមី, តាវ កាលំ សន្ធាយ ‘‘មាសមត្តេ’’តិ វុត្តំ. មត្តសទ្ទេន បន តស្ស កាលស្ស កិញ្ចិ អសម្បុណ្ណតំ ជោតេតិ. តុទិសញ្ញិតោ គាមោ និវាសោ ឯតស្សាតិ តោទេយ្យោ. តំ បនេស យស្មា សោណទណ្ឌោ (ទី. និ. ១.៣០០) វិយ ចម្បំ, កូដទន្តោ (ទី. និ. ១.៣២៣) វិយ ច ខាណុមតំ អជ្ឈាវសតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘តស្ស អធិបតិត្តា’’តិ, ឥស្សរភាវតោតិ អត្ថោ. អយម្បិ ហិ រញ្ញោ បសេនទិកោសលស្ស បុរោហិតព្រាហ្មណោ. បុត្តម្បិ អាហាតិ សុភំ មាណវម្បិ ឱវទន្តោ អាហ.

អញ្ជនានន្តិ អក្ខិអញ្ជនត្ថាយ ឃំសិតអញ្ជនានំ. វម្មិកានន្តិ កិមិសមាហដវម្មិកានំ សញ្ចយំ ទិស្វាតិ សម្ពន្ធោ. មធូនន្តិ មក្ខិកមធូនំ. សមាហារន្តិ មករន្ទសន្និចយំ. បណ្ឌិតោ ឃរមាវសេតិ យស្មា អប្បតរប្បតរេបិ គយ្ហមានេ ភោគា ខីយន្តិ, អប្បតរប្បតរេបិ ច សញ្ចិយមានេ វឌ្ឍន្តិ, តស្មា យថាវុត្តមុបមត្តយំ បញ្ញាយ ទិស្វា វិញ្ញុជាតិកោ កិញ្ចិបិ វយមកត្វា អាយមេវ ឧប្បាទេន្តោ ឃរេវសេ ឃរាវាសមនុតិដ្ឋេយ្យាតិ លោភាទេសិតបដិបត្តិំ ឧបទិសតិ.

អទានមេវ សិក្ខាបេត្វា សិក្ខាបនហេតុ លោភាភិភូតតាយ តស្មិំយេវ ឃរេ សុនខោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. លោភវសិកស្ស ហិ ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា, ‘‘ជនវសភោ នាម យក្ខោ ហុត្វា និព្ពត្តី’’តិ (ទី. និ. អដ្ឋ. ១.១៥០) ឯត្ថ វុត្តនយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. បុព្ពបរិចយេន អតិវិយ បិយាយតិ. វុត្តញ្ហិ ‘‘បុព្ពេវ សន្និវាសេនា’’តិអាទិ (ជា. ១.២.១៧៤). និក្ខន្តេតិ កេនចិទេវ ករណីយេន ពហិ និគ្គតេ. សុភំ មាណវំ អនុគ្គណ្ហិតុកាមោ ឯកកោវ ភគវា បិណ្ឌាយ បាវិសិ. ភុក្ការន្តិ ‘‘ភុ ភូ’’តិ សុនខសទ្ទករណំ. ‘‘ភោ ភោ’’តិ ព្រាហ្មណសមុទាចារេន បរិភវិត្វា បរិភវនហេតុ. ‘‘ភោវាទិ នាម សោ ហោតិ, សចេ ហោតិ សកិញ្ចនោ’’តិ (ធ. ប. ៣៩៦; សុ. និ. ៦២៥) ហិ វុត្តំ. ននុ ច ហេដ្ឋា ‘‘អទានមេវ សិក្ខាបេត្វា សុនខោ ហុត្វា និព្ពត្តោ’’តិ អាហ, កស្មា បនេត្ថ ‘‘បុព្ពេបិ មំ ‘ភោ ភោ’តិ បរិភវិត្វា សុនខោ ជាតោ’’តិ វទតីតិ? តថា និព្ពត្តិយា តទុភយសាធារណផលត្តា. អានិសំសផលញ្ហិ សាធារណកម្មេនបិ ជាតំ, ន វិបាកផលំ វិយ ឯកកម្មេនេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. អវីចិំ គមិស្សសិ កតោកាសស្ស កម្មស្ស បដិពាហិតុមសក្កុណេយ្យភាវតោ. ‘‘ជានាតិ មំ សមណោ គោតមោ’’តិ វិប្បដិសារី ហុត្វា. ឧទ្ធនន្តរេតិ ចុល្លិកន្តរេ. នន្តិ សុនខំ.

តំ បវត្តិន្តិ ភគវតា យថាវុត្តការណំ. ព្រាហ្មណចារិត្តស្ស អបរិហាបិតតំ សន្ធាយ, តថា បិតរំ ឧក្កំសេន្តោ ‘‘ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តោ’’តិ អាហ. មុខារុឡ្ហន្តិ សយំបដិភានវសេន មុខមារុឡ្ហំ. តំ បវត្តិំ បុច្ឆីតិ ‘‘សុតមេតំ ភោ គោតម មយ្ហំ បិតា សុនខោ ហុត្វា និព្ពត្តោ’’តិ តុម្ហេហិ វុត្តំ, ‘‘កិមិទំ សច្ចំ វា អសច្ចំ វា’’តិ បុច្ឆិ. តថេវ វត្វាតិ យថា បុព្ពេ សុនខស្ស វុត្តំ, តថេវ វត្វា. អវិសំវាទនត្ថន្តិ សច្ចាបនត្ថំ, ‘‘តោទេយ្យព្រាហ្មណោ សុនខោ ហុត្វា និព្ពត្តោ’’តិ វចនស្ស អវិសំវាទនេន អត្តនោ អវិសំវាទិភាវទស្សនត្ថន្តិ វុត្តំ ហោតិ. អប្បោទកន្តិ អប្បកេន ឧទកេន សម្បាទិតំ. មធុបាយាសន្តិ សាទុរសំ, មធុយោជិតំ វា បាយាសំ. តថា អកាសិ, យថា ភគវតា វុត្តំ. ‘‘សព្ពំ ទស្សេសីតិ ពុទ្ធានុភាវេន សោ សុនខោ តំ សព្ពំ នេត្វា ទស្សេសិ, ន ជាតិស្សរតាយ. ភគវន្តំ ទិស្វា ភុក្ករណំ បន បុរិមជាតិសិទ្ធវាសនាវសេនា’’តិ (ទី. និ. ដី. ១.៤៤៤) ឯវំ អាចរិយេន វុត្តំ. ឧបរិបណ្ណាសកេ បន ចូឡកម្មវិភង្គសុត្តដ្ឋកថាយំ ‘‘សុនខោ ‘ញាតោម្ហិ ឥមិនា’តិ រោទិត្វា ‘ហុំ ហុ’ន្តិ ករោន្តោ ធននិធានដ្ឋានំ គន្ត្វា បាទេន បថវិំ ខណិត្វា សញ្ញំ អទាសី’’តិ (ម. និ. អដ្ឋ. ៣.២៨៩) ជាតិស្សរាការមាហ, វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ.

‘‘ភវបដិច្ឆន្នំ នាម ឯវរូបំ សុនខបដិសន្ធិអន្តរំ បាកដំ សមណស្ស គោតមស្ស, អទ្ធា ឯស សព្ពញ្ញូ’’តិ ភគវតិ បសន្នចិត្តោ. អង្គវិជ្ជាបាឋកោ កិរេស. តេនស្ស ឯតទហោសិ ‘‘ឥមំ ធម្មបណ្ណាការំ កត្វា សមណំ គោតមំ បញ្ហំ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ, តតោ សោ ចុទ្ទស បញ្ហេ អភិសង្ខរិត្វា ភគវន្តំ បុច្ឆិ. តេន វុត្តំ ‘‘ចុទ្ទស បញ្ហេ បុច្ឆិត្វា’’តិ. តត្ថ ចុទ្ទស បញ្ហេតិ ‘‘ទិស្សន្តិ ហិ ភោ គោតម មនុស្សា អប្បាយុកា, ទិស្សន្តិ ទីឃាយុកា. ទិស្សន្តិ ពវ្ហាពាធា, អប្បាពាធា. ទុព្ពណ្ណា, វណ្ណវន្តោ. អប្បេសក្ខា, មហេសក្ខា. អប្បភោគា, មហាភោគា. នីចកុលីនា, ឧច្ចាកុលីនា. ទិស្សន្តិ ទុប្បញ្ញា, ទិស្សន្តិ បញ្ញវន្តោ. កោ នុ ខោ ភោ គោតម ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេន មនុស្សានំយេវ សតំ មនុស្សភូតានំ ទិស្សន្តិ ហីនបណីតតា’’តិ (ម. និ. ៣.២៨៩) ឥមេ ចូឡកម្មវិភង្គសុត្តេ អាគតេ ចុទ្ទស បញ្ហេ. ‘‘កម្មស្សកា មាណវ សត្តា កម្មទាយាទា’’តិអាទិនា (ម. និ. ៣.២៨៩) សង្ខេបតោ, វិត្ថារតោ ច វិស្សជ្ជនបរិយោសានេ ភគវន្តំ សរណំ គតោ. អង្គសុភតាយ ‘‘សុភោ’’ តិស្ស នាមំ. មាណវោតិ បន មហល្លកកាលេបិ តរុណវោហារេន នំ វោហរតិ. អត្តនោ ភោគគាមតោតិ តុទិគាមតោ អាគន្ត្វា តង្ខណិកំ វសតិ. តេនេវ បាឡិយំ ‘‘កេនចិទេវ ករណីយេនា’’តិ វុត្តំ.

៤៤៥. ‘‘ឯកា ច មេ កង្ខា អត្ថី’’តិ ឥមិនា ឧបរិ បុច្ឆិយមានស្ស បញ្ហស្ស បគេវ តេន អភិសង្ខតភាវំ ទស្សេតិ. មាណវកន្តិ ខុទ្ទកមាណវំ ‘‘ឯកបុត្តកោ, (ម. និ. ២.២៩៦, ៣៥៣; បារា. ២៦) បិយបុត្តកោ’’តិអាទីសុ វិយ ក-សទ្ទស្ស ខុទ្ទកត្ថេ បវត្តនតោ. វិសភាគវេទនាតិ ទុក្ខវេទនា. សា ហិ កុសលកម្មនិព្ពត្តេ អត្តភាវេ ឧប្បជ្ជនកសុខវេទនាបដិបក្ខភាវតោ ‘‘វិសភាគវេទនា’’តិ ច កាយំ គាឡ្ហា ហុត្វា ពាធនតោ បីឡនតោ ‘‘អាពាធោ’’តិ ច វុច្ចតិ. កីទិសា បន សាតិ អាហ ‘‘យា ឯកទេសេ’’តិអាទិ. ឯកទេសេ ឧប្បជ្ជិត្វាតិ សរីរេកទេសេ ឧដ្ឋហិត្វាបិ អបរិវត្តិភាវករណតោ អយបដ្ដេន អាពន្ធិត្វា វិយ គណ្ហាតិ, ឥមិនា ពលវរោគោ អាពាធោ នាមាតិ ទស្សេតិ. កិច្ឆជីវិតករោតិ អសុខជីវិតាវហោ, ឥមិនា ទុព្ពលោ អប្បមត្តកោ រោគោ អាតង្កោ នាមាតិ ទស្សេតិ. ឧដ្ឋានន្តិ សយននិសជ្ជាទិតោ ឧដ្ឋហនំ, តេន យថា តថា អបរាបរំ សរីរស្ស បរិវត្តនំ វទតិ. គរុកន្តិ ភារិយំ អកិច្ចសិទ្ធិកំ. គិលានស្សេវ កាយេ ពលំ ន ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. លហុដ្ឋានេន ចេត្ថ គេលញ្ញាភាវោ បុច្ឆិតោ. ហេដ្ឋា ចតូហិ បទេហិ អផាសុវិហារាភាវំ បុច្ឆិត្វាបិ ឥទានិ បុន ផាសុវិហារភាវំ បុច្ឆតិ, តេន សវិសេសោ ឯត្ថ ផាសុវិហារោ បុច្ឆិតោតិ វិញ្ញាយតិ. អសតិបិ ហិ អតិសយត្ថជោតនេ សទ្ទេ អត្ថាបត្តិតោ អតិសយត្ថោ លព្ភតេវ យថា ‘‘អភិរូបស្ស កញ្ញា ទាតព្ពា’’តិ. តេនាហ ‘‘គមនដ្ឋានា’’តិអាទិ. បុរិមំ អាណាបនវចនំ, ឥទំ បន បុច្ឆិតព្ពាការទស្សនន្តិ អយមិមេសំ វិសេសោតិ ទស្សេតិ ‘‘អថស្សា’’តិអាទិនា.

៤៤៧. កាលោ នាម ឧបសង្កមនស្ស យុត្តបត្តកាលោ, សមយោ នាម តស្សេវ បច្ចយសាមគ្គី, អត្ថតោ បនេស តជ្ជំ សរីរពលញ្ចេវ តប្បច្ចយបរិស្សយាភាវោ ច. ឧបាទានំ នាម ញាណេន តេសំ គហណំ សល្លក្ខណន្តិ អាហ ‘‘បញ្ញាយា’’តិអាទិ. ‘‘ស្វេ គមនកាលោ ភវិស្សតី’’តិ ឥមិនា កាលំ, ‘‘កាយេ’’តិអាទិនា សមយញ្ច សរូបតោ ទស្សេតិ. ផរិស្សតីតិ ផរណវសេន ឋស្សតិ.

៤៤៨. ចេតិយរដ្ឋេតិ ចេតិរដ្ឋេ. យ-ការេន ហិ បទំ វឌ្ឍេត្វា ឯវំ វុត្តំ. ‘‘ចេតិរដ្ឋតោ អញ្ញំ វិសុំយេវេកំ រដ្ឋ’’ន្តិបិ វទន្តិ. ‘‘យស្មា មរណំ នាម តាទិសានំ ទសពលានំ រោគវសេនេវ ហោតិ, តស្មា យេន រោគេន តំ ជាតំ, តស្ស សរូបបុច្ឆា, ការណបុច្ឆា, មរណហេតុកចិត្តសន្តាបបុច្ឆា, តស្ស ច សន្តាបស្ស សព្ពលោកសាធារណតា, តថា មរណស្ស ច អប្បដិករណតា’’តិ ឯវមាទិនា មរណបដិសញ្ញុត្តំ សម្មោទនីយំ កថំ កថេសីតិ ទស្សេតុំ ‘‘ភោ អានន្ទា’’តិអាទិ វុត្តំ. ‘‘កោ នាមា’’តិអាទិនា ហិ រោគំ បុច្ឆតិ, ‘‘កិំ ភគវា បរិភុញ្ជី’’តិ ឥមិនា ការណំ, ‘‘អបិចា’’តិអាទិនា ចិត្តសន្តាបំ, ‘‘សត្ថា នាមា’’តិអាទិនា តស្ស សព្ពលោកសាធារណតំ, ‘‘ឯកា ទានី’’តិអាទិនា មរណស្ស អប្បដិករណតំ ទស្សេតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. មហាជានីតិ មហាហានិ. យត្រាតិ យេន ការណេន បរិនិព្ពុតោ, តេន កោ ទានិ អញ្ញោ មរណា មុច្ចិស្សតីតិអាទិនា យោជេតព្ពំ. ឥទានីតិ ច អត្តនោ មនសិការំ បតិ វោហារមត្តេន វុត្តំ. លជ្ជិស្សតីតិ លជ្ជា វិយ ភវិស្សតិ, វិជ្ជិស្សតីតិ អត្ថោ. បីតភេសជ្ជានុរូបំ អាហារភោជនំ បោរាណាចិណ្ណន្តិ អាហ ‘‘បីត…បេ… ទត្វា’’តិ.

ហុត្វាតិ បាឋសេសោ សន្តិកាវចរភាវស្ស វិសេសនតោ. មារោ បាបិមា វិយ ន រន្ធគវេសី, ឧត្តរមាណវោ វិយ ច ន វីមំសនាធិប្បាយោ, អបិ តុ ខលុ ឧបដ្ឋាកោ ហុត្វា សន្តិកាវចរោតិ ហិ វិសេសេតិ. ន រន្ធគវេសីតិ ន ឆិទ្ទគវេសី. យេសុ ធម្មេសូតិ វិមោក្ខុបាយេសុ និយ្យានិកធម្មេសុ. ធរន្តីតិ អធុនា តិដ្ឋន្តិ, បវត្តន្តីតិ អត្ថោ.

៤៤៩. អត្ថតោ បយុត្តតាយ សទ្ទបយោគស្ស សទ្ទបពន្ធលក្ខណានិ តីណិ បិដកានិ តទត្ថភូតេហិ សីលាទីហិ តីហិ ធម្មក្ខន្ធេហិ សង្គយ្ហន្តីតិ វុត្តំ ‘‘តីណិ បិដកានិ តីហិ ខន្ធេហិ សង្គហេត្វា’’តិ. សង្ខិត្តេន កថិតន្តិ ‘‘តិណ្ណំ ខោ មាណវ ខន្ធាន’’ន្តិ ឯវំ គណនតោ, សាមញ្ញតោ ច សង្ខេបេនេវ កថិតំ. ‘‘កតមេសំ តិណ្ណ’’ន្តិ អយំ អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆាយេវ, ន កថេតុកម្យតាបុច្ឆា. មាណវស្សេវ ហិ អយំ បុច្ឆា, ន ថេរស្សាតិ អាហ ‘‘មាណវោ’’តិអាទិ. អញ្ញត្ថ បន ឦទិសេសុ ឋានេសុ កថេតុកម្យតាបុច្ឆាយេវ ទិស្សតិ, ន អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆា. ឥធ បន អដ្ឋកថាយំ ឯវំ វុត្តំ, តទេតំ អដ្ឋកថាបមាណតោ បច្ចេតព្ពំ. តទា បវត្តមានញ្ហិ បច្ចក្ខំ កត្វា អដ្ឋកថម្បិ សង្គហមារោបិំសុ. កថេតុកម្យតាបុច្ឆាភាវេ បនស្ស ថេរស្សេវ វចនតា សិយា.

សីលក្ខន្ធវណ្ណនា

៤៥០-៤៥៣. សីលក្ខន្ធស្សាតិ ឯត្ថ បទត្ថវិបល្លាសការី ឥតិសទ្ទោ លុត្តោ, អត្ថនិទ្ទេសោ វិយ សទ្ទនិទ្ទេសោ វា, យថារុតោ ច ឥតិសទ្ទោ អាទ្យត្ថោ, បការត្ថោ វា, តេន ‘‘អរិយស្ស សមាធិក្ខន្ធស្ស…បេ… បតិដ្ឋបេសី’’តិ អយំ បាឋោ គហិតោតិ ទដ្ឋព្ពំ. តេន វុត្តំ ‘‘តេសុ ទស្សិតេសូ’’តិ, តេសុ តីសុ ខន្ធេសុ ឧទ្ទេសវសេន ទស្សិតេសូតិ អត្ថោ. ភគវតា វុត្តនយេនេវាតិ សាមញ្ញផលាទីសុ (ទី. និ. ១.១៩៤) ទេសិតនយេនេវ, តេន ឥមស្ស សុត្តស្ស ពុទ្ធភាសិតភាវំ ទស្សេតីតិ វេទិតព្ពំ. សាសនេ ន សីលមេវ សារោតិ អរិយមគ្គសារេ ភគវតោ សាសនេ យថាទស្សិតំ សីលំ សារោ ឯវ ន ហោតិ សារវតោ មហតោ រុក្ខស្ស បបដិកដ្ឋានិកត្តា. អដ្ឋានបយុត្តោ ហិ ឯវសទ្ទោ យថាឋានេ ន យោជេតព្ពោ. យជ្ជេវំ កស្មា តមិធ គហិតន្តិ អាហ ‘‘កេវល’’ន្តិអាទិ. ឈានាទិឧត្តរិមនុស្សធម្មេ អធិគន្តុកាមស្ស អធិដ្ឋានមត្តំ តត្ថ អប្បតិដ្ឋិតស្ស តេសមសម្ភវតោ. វុត្តញ្ហិ ‘‘សីលេ បតិដ្ឋាយ នរោ សបញ្ញោ’’តិអាទិ (សំ. និ. ១.២៣, ១៩២; បេដកោ. ២២) អថ វា សាសនេ ន សីលមេវ សារោតិ កាមញ្ចេត្ថ សាសនេ មគ្គផលសីលសង្ខាតំ លោកុត្តរសីលម្បិ សារមេវ, តថាបិ ន សីលក្ខន្ធោ ឯវ សារោ ហោតិ, អថ ខោ សមាធិក្ខន្ធោបិ បញ្ញាក្ខន្ធោបិ សារោ ឯវាតិ ឯវម្បេត្ថ យថាបយុត្តេន ឯវសទ្ទេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ, បុរិមោយេវ បនត្ថោ យុត្តតរោ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘ឥតោ ឧត្តរី’’តិអាទិ. អញ្ញម្បិ កត្តព្ពន្តិ សេសខន្ធទ្វយំ.

សមាធិក្ខន្ធវណ្ណនា

៤៥៤. កស្មា បនេត្ថ ថេរោ សមាធិក្ខន្ធំ បុដ្ឋោបិ ឥន្ទ្រិយសំវរាទិកេ វិស្សជ្ជេសិ, ននុ ឯវំ សន្តេ អញ្ញំ បុដ្ឋោ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ អម្ពំ បុដ្ឋោ លពុជំ ព្យាករោន្តោ វិយ ហោតីតិ ឦទិសី ចោទនា ឥធ អនោកាសាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘កថញ្ច…បេ… អារភី’’តិ អាហ, តេនេត្ថ ឥន្ទ្រិយសំវរាទយោបិ សមាធិឧបការកតំ ឧបាទាយ សមាធិក្ខន្ធបក្ខិកភាវេន ឧទ្ទិដ្ឋាតិ ទស្សេតិ. យេ តេ ឥន្ទ្រិយសំវរាទយោតិ សម្ពន្ធោ. រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានទេសនានន្តរំ អភិញ្ញាទេសនាយ អវសរោតិ កត្វា រូបជ្ឈានានេវ អាគតានិ,ន អរូបជ្ឈានានិ. រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានបាទិកា ហិ សបរិភណ្ឌា ឆបិ អភិញ្ញាយោ. យស្មា បន លោកិយាភិញ្ញាយោ ឥជ្ឈមានា អដ្ឋសុ សមាបត្តីសុ ចុទ្ទសវិធេន ចិត្តបរិទមនេន វិនា ន ឥជ្ឈន្តិ, តស្មា អភិញ្ញាសុ ទេសិយមានាសុ អរូបជ្ឈានានិបិ ទេសិតានេវ ហោន្តិ នានន្តរិកភាវតោ. តេនាហ ‘‘អានេត្វា បន ទីបេតព្ពានី’’តិ, វុត្តនយេន ទេសិតានេវ កត្វា សំវណ្ណកេហិ បកាសេតព្ពានីតិ អត្ថោ. អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ ឥមិនាវ អរូបជ្ឈានម្បិ សង្គហិតន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានេន ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. ចតុត្ថជ្ឈានមេវ ហិ រូបវិរាគភាវនាវសេន បវត្តំ ‘‘អរូបជ្ឈាន’’ន្តិ វុច្ចតិ.

៤៧១-៤៨០. ន ចិត្តេកគ្គតាមត្តកេនេវាតិ ឯត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តនយានុសារេន ឋានាឋានបយុត្តស្ស ឯវសទ្ទស្សានុរូបមត្ថោ វេទិតព្ពោ. លោកិយសមាធិក្ខន្ធស្ស បន អធិប្បេតត្តា ‘‘ន ចិត្តេកគ្គតា…បេ… អត្ថី’’តិ វុត្តំ. អរិយោ សមាធិក្ខន្ធោតិ ឯត្ថ ហិ អរិយសទ្ទោ សុទ្ធមត្តបរិយាយោវ, ន លោកុត្តរបរិយាយោ. យថា ចេត្ថ, តថា អរិយោ សីលក្ខន្ធោតិ ឯត្ថាបិ. ឥតោតិ បញ្ញាក្ខន្ធតោ, សោ ច ឧក្កដ្ឋតោ អរហត្តផលបរិយាបន្នោ ឯវាតិ អាហ ‘‘អរហត្តបរិយោសាន’’ន្តិអាទិ. លោកិយាភិញ្ញាបដិសម្ភិទាហិ វិនាបិ ហិ អរហត្តេ អធិគតេ ‘‘នត្ថេវ ឧត្តរិករណីយ’’ន្តិ សក្កា វត្តុំ យទត្ថំ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ, តស្ស សិទ្ធត្តា. ឥធ បន លោកិយាភិញ្ញាយោបិ អាគតាយេវ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យំ.

ឥតិ សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយ បរមសុខុមគម្ភីរទុរនុពោធត្ថបរិទីបនាយ សុវិមលវិបុលបញ្ញាវេយ្យត្តិយជននាយ សាធុវិលាសិនិយា នាម លីនត្ថបកាសនិយា សុភសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថបកាសនា.

សុភសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.