១. វាទយុត្តិវណ្ណនា

២៨២. សព្ពំ អត្ថីតិ ឯត្ថ យស្មា បច្ចុប្បន្នំ វិយ អតីតានាគតម្បិ ធរមានសភាវន្តិ បរវាទិនោ លទ្ធិ, តស្មា សព្ពន្តិ កាលវិភាគតោ អតីតាទិភេទំ សព្ពំ. សោ បន ‘‘យម្បិ នត្ថិ, តម្បិ អត្ថី’’តិ កាលវិមុត្តស្ស វសេន អនុយោគោ, តំ អតិប្បសង្គទស្សនវសេន បរវាទិបដិញ្ញាយ ទោសារោបនំ. នយទស្សនំ វា អតីតានាគតានំ នត្ថិភាវស្ស. អត្ថីតិ បន អយំ អត្ថិភាវោ យស្មា ទេសកាលាការធម្មេហិ វិនា ន ហោតិ, តស្មា តំ តាវ តេហិ សទ្ធិំ យោជេត្វា អនុយោគំ ទស្សេតុំ ‘‘សព្ពត្ថ សព្ពមត្ថី’’តិអាទិនា បាឡិ បវត្តា. តត្ថ យទិបិ សព្ពត្ថាតិ ឥទំ សាមញ្ញវចនំ, តំ បន យស្មា វិសេសនិវិដ្ឋំ ហោតិ, បរតោ ច សព្ពេសូតិ ធម្មា វិភាគតោ វុច្ចន្តិ, តស្មា ឱឡារិកស្ស បាកដស្ស រូបធម្មសមុទាយស្ស វសេន អត្ថំ ទស្សេតុំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ សរីរេ’’តិ វុត្តំ, និទស្សនមត្តំ វា ឯតំ ទដ្ឋព្ពំ. តថា ច កាណាទកាបិលេហិ បដិញ្ញាយមានា អាកាសកាលាទិសត្តបកតិបុរិសា វិយ បរវាទិនា បដិញ្ញាយមានំ សព្ពំ សព្ពព្យាបីតិ អាបន្នមេវ ហោតីតិ. ‘‘សព្ពត្ថ សរីរេ’’តិ ច ‘‘តិលេ តេល’’ន្តិ វិយ ព្យាបនេ ភុម្មន្តិ សរីរបរិយាបន្នេន សព្ពេន ភវិតព្ពន្តិ វុត្តំ ‘‘សិរសិ បាទា…បេ… អត្ថោ’’តិ.

សព្ពស្មិំ កាលេ សព្ពមត្ថីតិ យោជនា. ឯតស្មិំ បក្ខេយេវស្ស អញ្ញវាទោ បរិទីបិតោ សិយា ‘‘យំ អត្ថិ, អត្ថេវ តំ, យំ នត្ថិ, នត្ថេវ តំ, អសតោ នត្ថិ សម្ភវោ, សតោ នត្ថិ វិនាសោ’’តិ. ឯវំ សព្ពេនាការេន សព្ពំ សព្ពេសុ ធម្មេសុ សព្ពំ អត្ថីតិ អត្ថោតិ សម្ពន្ធោ. ឥមេហិ បន បក្ខេហិ ‘‘សព្ពំ សព្ពសភាវំ, អនេកសត្តិនិចិតាភាវា អសតោ នត្ថិ សម្ភវោ’’តិ វាទោ បរិទីបិតោ សិយា. យោគរហិតន្តិ កេនចិ យុត្តាយុត្តលក្ខណសំយោគរហិតំ. តំ បន ឯកសភាវន្តិ សំយោគរហិតំ នាម អត្ថតោ ឯកសភាវំ, ឯកធម្មោតិ អត្ថោ. ឯតេន ទេវវាទីនំ ព្រហ្មទស្សនំ អត្ថេវាតិវាទោ បរិទីបិតោ សិយា. អត្ថីតិ បុច្ឆតីតិ យទិ សព្ពមត្ថីតិ តវ វាទោ, យថាវុត្តាយ មម ទិដ្ឋិយា សម្មាទិដ្ឋិភាវោ អត្ថីតិ ឯកន្តេន តយា សម្បដិច្ឆិតព្ពោ, តស្មា ‘‘កិំ សោ អត្ថី’’តិ បុច្ឆតីតិ អត្ថោ.

វាទយុត្តិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.