២. អព្ភន្តរមាតិកាវណ្ណនា

២. តទត្ថានីតិ បដិច្ចសមុប្បាទត្ថានិ. បដិច្ច សមុប្បជ្ជតិ សង្ខារាទិកំ ឯតស្មាតិ ហិ បដិច្ចសមុប្បាទោ, បច្ចេកំ អវិជ្ជាទិកោ បច្ចយធម្មោ. តថា ហិ វុត្តំ សង្ខារបិដកេ ‘‘ទ្វាទស បច្ចយា, ទ្វាទស បដិច្ចសមុប្បាទា’’តិ. តេសន្តិ ខន្ធាទីនំ. តថាទស្សិតានន្តិ គណនុទ្ទេសវិភាគមត្តេន ទស្សិតានំ. កស្មា បនេត្ថ បដិច្ចសមុប្បាទោ ទ្វាទសភាវេនេវ គហិតោ, ននុ តត្ថ ភវោ កម្មភវាទិភេទេន, សោកាទយោ ច សរូបតោយេវ ឥធ បាឡិយំ គហិតាតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ ‘‘បញ្ចវីសាធិកេន បទសតេនា’’តិ ឯវំ វុត្តេ អដ្ឋកថាវចនេ. កម្មភវស្ស ភាវនភាវេន, ឧបបត្តិភវស្ស ភវនភាវេន. បទត្ថតោ បន កម្មភវោ ភវតិ ឯតស្មាតិ ភវោ, ឥតរោ ភវតិ, ភវនំ វាតិ. តន្និទានទុក្ខភាវេនាតិ ជរាមរណនិទានទុក្ខភាវេន.

‘‘សព្ពាបិ ធម្មសង្គណី ធាតុកថាយ មាតិកា’’តិ ឥទម្បិ ធាតុកថាយ មាតិកាកិត្តនមេវាតិ ‘‘សព្ពាបិ…បេ… មាតិកាតិ អយំ ធាតុកថាមាតិកាតោ ពហិទ្ធា វុត្តា’’តិ វចនំ អសម្ភាវេន្តោ ‘‘អថ វា’’តិអាទិមាហ. បករណន្តរគតា វុត្តា ធាតុកថាយ មាតិកាភាវេនាតិ អត្ថោ. កាមញ្ចេត្ថ មាតិកាភាវេន វុត្តា, បករណន្តរគតត្តា បន អញ្ញតោ គហេតព្ពរូបា ឥតោ ពហិភូតា នាម ហោន្តិ, សរូបតោ គហិតាវ បញ្ចក្ខន្ធាតិអាទិកា អព្ភន្តរា. តេនាហ ‘‘សរូបតោ ទស្សេត្វា ឋបិតត្តា’’តិ. មាតិកាយ អសង្គហិតត្តាតិ មាតិកាយ សរូបេន អសង្គហិតត្តា, ន អញ្ញថា. ន ហិ មាតិកាយ អសង្គហិតោ កោចិ បទត្ថោ អត្ថិ. វិកិណ្ណភាវេនាតិ ខន្ធវិភង្គាទីសុ វិសុំ វិសុំ កិណ្ណភាវេន វិសដភាវេន.