៧. សត្តមនយោ សម្បយុត្តេនវិប្បយុត្តបទវណ្ណនា

៣០៦. តេហិ សមុទយសច្ចាទីហិ ខន្ធត្តយខន្ធេកទេសាទិកេ សម្បយុត្តេ សតិបិ, សម្បយុត្តេហិ ច វិប្បយុត្តេ រូបនិព្ពានាទិកេ តទញ្ញធម្មេ សតិបិ វិប្បយោគាភាវតោ. សង្ខេបេន វុត្តមត្ថំ វិត្ថារេន ទស្សេតុំ ‘‘ន ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. តតោ លោភសហគតចិត្តុប្បាទតោ អញ្ញធម្មានំ អវសិដ្ឋានំ កុសលាកុសលាព្យាកតធម្មានំ ខន្ធាទីសុ កេនចិ វិប្បយោគោ ន ហិ អត្ថិ ខន្ធបញ្ចកាទីនំ សង្គណ្ហនតោ តេសំ. តេ ឯវ ចិត្តុប្បាទាតិ តេ លោភសហគតចិត្តុប្បាទា ឯវ. តទញ្ញធម្មានន្តិ តទញ្ញធម្មានម្បីតិ បិ-សទ្ទលោបោ ទដ្ឋព្ពោ. តថាតិ ឥមិនា ន ច តេ ឯវ ធម្មា អឌ្ឍទុតិយាយតនធាតុយោ, អថ ខោ តេ ច តតោ អញ្ញេ ចាតិ ឥមមត្ថំ ឧបសំហរតិ.

ននុ តទញ្ញភាវតោ ឯវ តេហិ ឥតរេសំ វិប្បយោគោ សិទ្ធោតិ អាហ ‘‘ន ចា’’តិអាទិ. តទញ្ញសមុទាយេហីតិ តតោ លោភសហគតចិត្តុប្បាទតោ អញ្ញសមុទាយេហិ អញ្ញេ លោភសហគតា ធម្មា វិប្បយុត្តា ន ហោន្តិ. កស្មា? សមុទាយេ…បេ… វិប្បយោគាភាវតោ. តស្សត្ថោ – សមុទាយេន លោភសហគតតទញ្ញធម្មរាសិនា ឯកទេសានំ លោភសហគតធម្មានំ វិប្បយោគាភាវតោ, តថា យេ ឯកទេសា ហុត្វា អញ្ញេសំ អវយវានំ សមុទាយភូតា, តេសញ្ច សមុទាយេន វិប្បយោគាភាវតោតិ. អនេន សមុទាយេន អវយវស្ស សមុទាយស្ស អវយវេន ច តស្ស ន វិប្បយោគោ, អវយវស្សេវ បន អវយវេនាតិ ទស្សេតិ. ឯស នយោតិ យ្វាយំ សមុទយសច្ចេ វុត្តោ វិធិ, ឯសេវ មគ្គសច្ចសុខិន្ទ្រិយាទីសុ អរូបក្ខន្ធេកទេសត្តា តេសន្តិ ទស្សេតិ. និរវសេសេសូតិ អពហិកតវិតក្កេសុ. វិតក្កោ ហិ សមុទាយតោ អពហិកតោ. ‘‘សោ ហិ សមុទាយោ’’តិអាទិកោ វុត្តនយោ លព្ភតីតិ អាហ ‘‘អគ្គហណេ ការណំ ន ទិស្សតី’’តិ.

អញ្ញេសុបិ សមុទយសច្ចាទីសុ វិស្សជ្ជនស្ស…បេ… ទដ្ឋព្ពំ, យតោ សមុទយសច្ចាទិ ឥធ ន គហិតន្តិ អធិប្បាយោ. សម្បយុត្តាធិការតោ ‘‘អញ្ញេនា’’តិ បទំ សម្បយុត្តតោ អញ្ញំ វទតីតិ អាហ ‘‘អសម្បយុត្តេន អសម្មិស្សន្តិ អត្ថោ’’តិ. ឥទានិ ព្យតិរេកេនបិ តមត្ថំ បតិដ្ឋាបេតុំ ‘‘អទុក្ខមសុខា…បេ… គហិតានី’’តិ វុត្តំ. ឯតេន លក្ខណេនាតិ ‘‘អសម្បយុត្តេន អសម្មិស្ស’’ន្តិ វុត្តលក្ខណេន. ចិត្តន្តិ ‘‘ចិត្តេហិ ធម្មេហិ យេ ធម្មា’’តិ បញ្ហំ ឧបលក្ខេតិ. សហយុត្តបទេហិ សត្តាតិ ‘‘ចេតសិកេហិ ធម្មេហិ យេ ធម្មា’’តិអាទិនា ចិត្តេន សហយុត្តេ ធម្មេ ទីបេន្តេហិ បទេហិ អាគតា សត្ត បញ្ហា. តិណ្ណំ តិកបទានមគ្គហណេន ឩនោតិ កត្វា. យេ សន្ធាយ ‘‘តិកេ តយោ’’តិ វុត្តំ. តំ បន វេទនាបីតិត្តិកេសុ បច្ឆិមំ, វិតក្កត្តិកេ បឋមន្តិ បទត្តយំ វេទិតព្ពំ.

៣០៩. ឧទ្ធដបទេន បកាសិយមានា អត្ថា អភេទោបចារេន ‘‘ឧទ្ធដបទ’’ន្តិ វុត្តាតិ អាហ ‘‘ឧទ្ធដបទេន សម្បយុត្តេហី’’តិ. តេន ច យថាវុត្តេន ឧទ្ធដបទេន. មនេន យុត្តាតិ ឯត្ថ មននមត្តត្តា មនោធាតុ ‘‘មនោ’’តិ វុត្តាតិ អាហ ‘‘មនោធាតុយា ឯកន្តសម្បយុត្តា’’តិ.

សត្តមនយសម្បយុត្តេនវិប្បយុត្តបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.