៥. បញ្ចមនយោ អសង្គហិតេនអសង្គហិតបទវណ្ណនា

១៩៣. វុត្តនយេនាតិ យស្មា សង្គហប្បវត្តិវិសេសវិរហិតោ អសង្គហិតធម្មវិសេសនិស្សិតោ បញ្ចមនយោ, តស្មា យោ ឯត្ថ កេនចិ អសង្គហិតេន ធម្មវិសេសេន បុន អសង្គហិតោ ធម្មវិសេសោ អសង្គហិតេន អសង្គហិតោ អសង្គហិតតាយ បុច្ឆិតព្ពោ វិស្សជ្ជិតព្ពោ ច. តមេវ តាវ យថានិទ្ធារិតំ ទស្សេន្តោ ‘‘រូបក្ខន្ធេន យេ ធម្មា ខន្ធ…បេ… អសង្គហិតា, តេហិ ធម្មេហិ យេ ធម្មា ខន្ធ…បេ… អសង្គហិតាតិ អាហា’’តិ ចតុត្ថនយេ វុត្តនយានុសារេន. យថានិទ្ធារិតធម្មទស្សនន្តិ បាឡិយំ និទ្ធារិតប្បការធម្មទស្សនំ. សហ សុខុមរូបេនាតិ សសុខុមរូបំ, តេន សុខុមរូបេន សទ្ធិំ គហិតំ វិញ្ញាណំ, តេន សហិតធម្មសមុទាយា សសុខុម…បេ… ទាយា. កេ បន តេតិ អាហ ‘‘ទុក្ខសច្ចា’’តិអាទិ. កេសញ្ចីតិ និព្ពានចក្ខាយតនាទីនំ. តីហិបិ សង្គហេហិ. បរិបុណ្ណសង្គហេហិ តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គាហកា បរិបុណ្ណសង្គហាសង្គាហកា. អព្យាកតធម្មសទិសា នេវទស្សនេននភាវនាយបហាតព្ពនេវសេក្ខានាសេក្ខាទយោ. ឥតរេតិ រូបក្ខន្ធាទយោ. តព្ពិបរិយាយេនាតិ វុត្តវិបរិយាយេន, តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គហេតព្ពស្ស អត្ថិតាយ បរិបុណ្ណសង្គហាសង្គាហកត្តាតិ អត្ថោ.

អសង្គាហកេសុ និព្ពានំ អន្តោគធំ, តស្មា តំ អនិទស្សនអប្បដិឃេហិ អសង្គហេតព្ពំ ន ហោតីតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ន ច តទេវ តស្ស អសង្គាហក’’ន្តិ. ‘‘វេទនាក្ខន្ធេន យេ ធម្មា’’តិអាទយោ នវ បញ្ហា ទុតិយបញ្ហាទយោ, តេ បឋមបញ្ហេន សទ្ធិំ ទស, នាមរូបបញ្ហាទយោ បន ចតុវីសតីតិ អាហ ‘‘សព្ពេបិ ចតុត្តិំស ហោន្តី’’តិ. រូបក្ខន្ធាទិវិសេសកបទន្តិ ‘‘រូបក្ខន្ធេនា’’តិអាទិនា អសង្គាហកត្តេន វិសេសកំ រូបក្ខន្ធាទិបទំ. បុច្ឆាយាតិ ច បុច្ឆនត្ថន្តិ អត្ថោ. ‘‘រូបក្ខន្ធេនា’’តិអាទិ សព្ពម្បិ វា វិញ្ញាបេតុំ ឥច្ឆិតភាវេន វចនំ បញ្ហភាវតោ បុច្ឆា. តេនាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បញ្ហា បនេត្ថ…បេ… ចតុត្តិំស ហោន្តី’’តិ. តេ ហិ លក្ខណតោ ទស្សិតាតិ តេ និទ្ធារិតធម្មា តេនេវ អសង្គហិតាសង្គហិតតាយ និទ្ធារណសង្ខាតេន លក្ខណេន ទស្សិតា.

តទេវាតិ ឯវ-សទ្ទេនាតិ ‘‘តទេវា’’តិ ឯត្ថ ឯវ-សទ្ទេន. ‘‘យំ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដំ បទំ, តំ ខន្ធាទីហិ អសង្គហិត’’ន្តិ ឯត្ថ ‘‘ខន្ធាទីហេវា’’តិ អវធារណំ និប្បយោជនំ បការន្តរស្ស អភាវតោ. ‘‘តីហិ អសង្គហោ’’តិ ហិ វុត្តំ. តថា ‘‘អសង្គហិតមេវា’’តិ សង្គហិតតានិវត្តនស្ស អនធិប្បេតត្តា. តទេវាតិ បន ឥច្ឆិតំ ឧទ្ធដស្សេវ អសង្គហិតេនអសង្គហិតភាវស្ស អវធារេតព្ពត្តាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ន កទាចី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អញ្ញស្សាតិ អនុទ្ធដស្ស. អនិយតតំ ទស្សេតីតិ ឥទំ អវធារណផលទស្សនំ. និយមតោតិ សក្កា វចនសេសោ យោជេតុន្តិ ឥទម្បិ ឯវ-ការេន សិទ្ធមេវត្ថំ បាកដតរំ កាតុំ វុត្តំ. យតោ ហិ ឯវ-ការោ, តតោ អញ្ញត្ថ និយមោតិ. ឯវំបការមេវាតិ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដប្បការមេវ, យំ បការំ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដំ, តំបការមេវាតិ អត្ថោ. តស្សាតិ អសង្គហិតស្ស. អញ្ញស្សាតិ បុច្ឆាយ អនុទ្ធដប្បការស្ស. ឯតេន យោ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដោ តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គហិតោ, តស្សេវ ឥធ បុច្ឆិតព្ពវិស្សជ្ជិតព្ពភាវោ, ន អញ្ញស្សាតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘បុច្ឆាយ ឧទ្ធដញ្ហី’’តិអាទិ. អាយតនធាតុសង្គហវសេន ចេត្ថ រូបក្ខន្ធាទីនំ អញ្ញសហិតតា, វិញ្ញាណក្ខន្ធាទីនំ អសហិតតា ច វេទិតព្ពា.

អវសេសា វេទនាទយោ តយោ ខន្ធា និព្ពានញ្ច សកលេន រូបក្ខន្ធេន តេសំ សង្គហោ នត្ថីតិ ‘‘សង្គហិតា’’តិ ន សក្កា វត្តុំ, ឯកទេសេន បន សង្គហោ អត្ថីតិ ‘‘អសង្គហិតា ន ហោន្តីតិ ឯវំ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ អាហ. ‘‘រូបធម្មាវា’’តិ និយមនំ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដភាវាបេក្ខន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘បុច្ឆាយ…បេ… អធិប្បាយោ’’តិ អាហ. តេន វុត្តំ ‘‘អនុទ្ធដា វេទនាទយោបិ ហិ អសង្គហិតា ឯវា’’តិ. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ បញ្ចមនយនិទ្ទេសេ. បឋមេ នយេតិ បឋមេ អត្ថវិកប្បេ. តថា ទុតិយេតិ ឯត្ថាបិ. រូបវិញ្ញាណេហីតិ អសុខុមរូបធម្មេហិ វិញ្ញាណេន ចាតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឱឡារិក…បេ… អត្ថោ’’តិ អាហ. កថំ បន រូបធម្មាតិ វុត្តេ ឱឡារិករូបស្សេវ គហណន្តិ អាហ ‘‘រូបេកទេសោ ហិ ឯត្ថ រូបគ្គហណេន គហិតោ’’តិ.

១៩៦. អសង្គាហកន្តិ ‘‘ចក្ខាយតនេន…បេ… អសង្គហិតា’’តិ ឯវំ អសង្គាហកភាវេន វុត្តំ បុច្ឆិតព្ពវិស្សជ្ជេតព្ពភាវេន វុត្តម្បិ កាមំ វេទនាទីហេវ ចតូហិ អសង្គហិតំ, តំ បន ន ចក្ខាយតនមេវាតិ ទស្សេតុំ ‘‘ចក្ខាយតនេន បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. យេហិ ធម្មេហីតិ ខន្ធាទីសុ យេហិ. សព្ពំ ធម្មជាតំ តេវ រូបាទិកេ ធម្មេ ឧទានេតិ បាឡិយំ. កស្មា បនេតំ ឧទានេតីតិ អាហ ‘‘សទិសវិស្សជ្ជនា’’តិអាទិ. បឋមេន ឧទានេន. ទ្វេតិ ‘‘ពាហិរា ឧបាទា ទ្វេ’’តិ ឯត្ថ វុត្តំ ទ្វេ-សទ្ទំ សន្ធាយាហ. តស្ស អសង្គហិតស្ស. យថាទស្សិតស្សាតិ ‘‘រូប’’ន្តិអាទិនា ទស្សិតប្បការស្ស. ធម្មន្វយញាណុប្បាទនំ នយទានំ. ‘‘រូបំ ធម្មាយតន’’ន្តិអាទីនំ បទានំ វសេន ទ្វេវីសបទិកោ ឯស នយោ.

បញ្ចមនយអសង្គហិតេនអសង្គហិតបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.