១. ខន្ធបទវណ្ណនា

៦. ‘‘អភិញ្ញេយ្យធម្មភាវេន វុត្តា ចត្តារោ ខន្ធា ហោន្តី’’តិអាទិនា, ‘‘រូបក្ខន្ធោ អភិញ្ញេយ្យោ’’តិអាទិនា ច អភិញ្ញាតលក្ខណវិសយាតិ អាហ ‘‘សភាវតោ អភិញ្ញាតាន’’ន្តិ. បរិញ្ញេយ្យតាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន បហាតព្ពសច្ឆិកាតព្ពភាវេតព្ពតា សង្គយ្ហតិ. អធិបតិយាទីតិ អធិបតិបច្ចយភាវឧបដ្ឋានបទហនាទីនិ. សច្ចាទិវិសេសោ វិយាតិ ទុក្ខសច្ចាទិបរិយាយោ អភិញ្ញេយ្យបីឡនដ្ឋាទិវិសេសោ វិយ. ឯវញ្ច កត្វាតិ នយមុខមាតិកាយ អភិញ្ញេយ្យនិស្សយេន វុច្ចមានត្តា ឯវ. តេសំ រូបធម្មានំ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ ខន្ធភាវេន វិយ រូបក្ខន្ធភាវេន សភាគតា ហោតិ, ន វេទនាក្ខន្ធាទិភាវេនាតិ សង្គហលក្ខណមាហ. ឥតីតិ តស្មា, យស្មា រូបធម្មា អញ្ញមញ្ញំ រូបក្ខន្ធភាវេន សភាគា, តស្មាតិ អត្ថោ. រូបក្ខន្ធភាវសង្ខាតេន រូបក្ខន្ធភាវេន អត្ថមុខេនេវ គហណេ. សទ្ទទ្វារេន បន គហណេ រូបក្ខន្ធវចនសង្ខាតេន វា រូបក្ខន្ធវចនវចនីយតាសង្ខាតេន. ឥទានិ តមេវត្ថំ បាកដតរំ កាតុំ ‘‘រូបក្ខន្ធោតិ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ.

បុរិមេនាតិ រូបក្ខន្ធេន. សញ្ញាក្ខន្ធមូលកាតិអាទីសុ ‘‘បុរិមេន យោជិយមានេ’’តិអាទិំ អានេត្វា យថារហំ យោជេតព្ពំ. អភេទតោ បញ្ចកបុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ ខន្ធបទនិទ្ទេសេ សព្ពបច្ឆិមមេវាតិ អាហ ‘‘ភេទតោ បញ្ចកបុច្ឆាវិស្សជ្ជនានន្តរ’’ន្តិ.

អាយតនបទាទិវណ្ណនា

៤០. យទិបិ ឯកកេបិ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ វិស្សជ្ជនំ សមុទយមគ្គសច្ចានំ ‘‘សមុទយសច្ចំ ឯកេន ខន្ធេន…បេ… មគ្គសច្ចំ ឯកេន ខន្ធេន ឯកេនាយតនេន ឯកាយ ធាតុយា សង្គហិតំ, ចតូហិ ខន្ធេហិ ឯកាទសហិ អាយតនេហិ សត្តរសហិ ធាតូហិ អសង្គហិត’’ន្តិ (ធាតុ. ៤១) និទ្ទិដ្ឋត្តា. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ ឥន្ទ្រិយបទនិទ្ទេសេ. ចក្ខុសោតចក្ខុសុខិន្ទ្រិយទុកានន្តិ ចក្ខុសោតទុកំ ចក្ខុសុខិន្ទ្រិយទុកន្តិ ឯតេសំ ទុកានំ. ចក្ខុសោតសុខិន្ទ្រិយានញ្ហិ ‘‘ឯកេន ខន្ធេន ឯកេនាយតនេន ឯកាយ ធាតុយា សង្គហិតំ, ចតូហិ ខន្ធេហិ ឯកាទសហិ អាយតនេហិ សត្តរសហិ ធាតូហិ អសង្គហិត’’ន្តិ ឯកកេ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ. ចក្ខុសោតិន្ទ្រិយទុកស្ស បន ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច សោតិន្ទ្រិយញ្ច ឯកេន ខន្ធេន ទ្វីហាយតនេហិ ទ្វីហិ ធាតូហិ សង្គហិតា, ចតូហិ ខន្ធេហិ ទសហាយតនេហិ សោឡសហិ ធាតូហិ អសង្គហិតា’’តិ, ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច សុខិន្ទ្រិយញ្ច ទ្វីហិ ខន្ធេហិ ទ្វីហាយតនេហិ ទ្វីហិ ធាតូហិ សង្គហិតា, តីហិ ខន្ធេហិ ទសហាយតនេហិ សោឡសហិ ធាតូហិ អសង្គហិតា’’តិ ចក្ខុសុខិន្ទ្រិយទុកស្ស ច អសទិសំ វិស្សជ្ជនំ. នាបិ ទុកេហិ តិកស្សាតិ ចក្ខុសោតចក្ខុសុខិន្ទ្រិយាទិទុកេហិ ចក្ខុសោតសុខិន្ទ្រិយាទិតិកស្ស នាបិ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ. ឥធាតិ សច្ចបទនិទ្ទេសេ. តិកេន ចាតិ ទុក្ខសមុទយមគ្គាទិតិកេន ច. ‘‘បញ្ចហិ ខន្ធេហិ ទ្វាទសហាយតនេហិ អដ្ឋារសហិ ធាតូហិ សង្គហិតា, ន កេហិចិ ខន្ធេហិ ន កេហិចិ អាយតនេហិ ន កាហិចិ ធាតូហិ អសង្គហិតា’’តិ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ.