៩. សាសង្កសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៥២. នវមេ អន្តរឃរេតិ អន្តរេ ឃរានិ ឯត្ថ, ឯតស្សាតិ វា អន្តរឃរន្តិ លទ្ធវោហារេ គោចរគាមេ. តេនាហ ‘‘អន្តោគាមេ’’តិ. បាឡិយំ វិប្បវសន្តីតិ ឥទំ យស្មិំ វិហារេ វសន្តា អន្តរឃរេ ចីវរំ និក្ខិបិំសុ, តតោ អញ្ញត្ថ វសន្តេ សន្ធាយ វុត្តំ. តស្មិញ្ហិ វិហារេ អន្តរឃរេ ចីវរំ និក្ខិបិត្វា វសិតុំ អនុញ្ញាតត្តា តត្ថ វាសោ វិប្បវាសោ នាម ន ហោតិ. ទុព្ពលចោឡា ទុច្ចោឡា វិរូបចោឡា វា, ទុច្ចោឡត្តា ឯវ លូខចីវរា.

៦៥៣. ‘‘បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ ឥមស្ស វិភង្គេ ‘‘ឧបសម្បជ្ជា’’តិ ឧទ្ធរិតព្ពេ ‘‘ឧបសម្បជ្ជ’’ន្តិ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘យោ បឋមស្ស ឈានស្ស លាភោ បដិលាភោ’’តិអាទិ វុត្តំ, តំ សន្ធាយាហ ‘‘ឧបសម្បជ្ជន្តិអាទីសុ វិយា’’តិ. អាទិ-សទ្ទេន ‘‘អនាបុច្ឆំ វា បក្កមេយ្យា’’តិអាទីនំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. ឧបគន្ត្វាតិ ឧប-សទ្ទស្ស អត្ថមាហ. វសិត្វាតិ អខណ្ឌំ វសិត្វា. ‘‘យេន យស្ស ហិ សម្ពន្ធោ, ទូរដ្ឋម្បិ ច តស្ស ត’’ន្តិ វចនតោ ‘‘ឥមស្ស…បេ… ឥមិនា សម្ពន្ធោ’’តិ វុត្តំ. តត្ថ ឥមស្សាតិ ‘‘ឧបវស្ស’’ន្តិ បទស្ស. និក្ខិបេយ្យាតិ ឋបេយ្យ.

ឯត្តាវតា ច បុរិមិកាយ ឧបគន្ត្វា អខណ្ឌំ កត្វា វុត្ថវស្សេន អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ វិហរន្តេន សកលំ កត្តិកមាសំ តិចីវរេន វិប្បវសិតុំ អនុញ្ញាតំ ហោតិ. អនត្ថតកថិនស្ស ហិ ចីវរមាសេ វិប្បវាសោ ន វដ្ដតិ អត្ថតកថិនានំយេវ អសមាទានចារស្ស អនុញ្ញាតត្តា. កេចិ បន ‘‘អនត្ថតកថិនានំ ចីវរមាសេបិ អសមាទានចារោ លព្ភតី’’តិ វត្វា ពហុធា បបញ្ចេន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. ព្យញ្ជនវិចារណន្តិ ‘‘ឧបវស្ស ឧបវស្សិត្វា’’តិអាទិវិចារណំ. តស្សបីតិ ‘‘វុត្ថវស្សាន’’ន្តិ វិភង្គបទស្ស. វុត្ថវស្សានន្តិ ច និទ្ធារណេ សាមិវចនំ. តេនាហ – ‘‘ឯវរូបានំ ភិក្ខូនំ អព្ភន្តរេ’’តិ. សេនាសនេសូតិ ឯត្ថ តថារូបេសូតិ សម្ពន្ធិតព្ពំ.

បរិក្ខេបារហដ្ឋានតោតិ ឯត្ថ ‘‘បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ នាម ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតា’’តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. អបរិក្ខិត្តស្ស បន គាមស្ស បរិយន្តេ ឋិតឃរូបចារតោ បដ្ឋាយ ឯកោ លេឌ្ឌុបាតោ បរិក្ខេបារហដ្ឋានន្តិ ឥទមេត្ថ សន្និដ្ឋានំ. តេនេវ វិសុទ្ធិមគ្គេបិ (វិសុទ្ធិ. ១.៣១) វុត្តំ ‘‘អបរិក្ខិត្តស្ស បឋមលេឌ្ឌុបាតតោ បដ្ឋាយា’’តិ. សព្ពបឋមន្តិ គាមាភិមុខទិសាភាគតោ សព្ពបឋមំ. តំ បរិច្ឆេទំ កត្វាតិ តំ បឋមសេនាសនាទិំ បរិច្ឆេទំ កត្វា. ឥទញ្ច វិនយធរានំ មតេន វុត្តំ, មជ្ឈិមភាណកានំ មតេន បន ‘‘សេនាសនាទីនំ ឧបចារេ ឋិតស្ស ឯកលេឌ្ឌុបាតំ មុញ្ចិត្វា មិនិតព្ព’’ន្តិ មជ្ឈិមភាណកា វទន្តិ. តេនេវ មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយំ ‘‘វិហារស្សបិ គាមស្សេវ ឧបចារំ នីហរិត្វា ឧភិន្នំ លេឌ្ឌុបាតានំ អន្តរា មិនិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. បញ្ចធនុសតិកន្តិ អារោបិតេន អាចរិយធនុនា បញ្ចធនុសតប្បមាណំ. តតោ តតោ មគ្គំ បិទហតីតិ តត្ថ តត្ថ ខុទ្ទកមគ្គំ បិទហតិ. ធុតង្គចោរោតិ ឥមិនា ឥមស្សបិ សិក្ខាបទស្ស អង្គសម្បត្តិយា អភាវំ ទីបេតិ.

‘‘សាសង្កានី’’តិ សម្មតានីតិ ចោរានំ និវិដ្ឋោកាសាទិទស្សនេន ‘‘សាសង្កានី’’តិ សម្មតានិ. សន្និហិតពលវភយានីតិ ចោរេហិ មនុស្សានំ ហតវិលុត្តាកោដិតភាវទស្សនតោ សន្និហិតពលវភយានីតិ អត្ថោ. សចេ បច្ឆិមិកាយាតិអាទិនា វុត្តមេវត្ថំ ព្យតិរេកមុខេន វិភាវេតិ. យត្រ ហិ បិណ្ឌាយាតិអាទិនា វុត្តប្បមាណមេវ វិសេសេត្វា ទស្សេតិ. សាសង្កសប្បដិភយមេវាតិ ឯត្ថ សាសង្កំ វា សប្បដិភយំ វា ហោតុ, វដ្ដតិយេវ.

បាឡិយំ ‘‘សិយា ច តស្ស ភិក្ខុនោ កោចិទេវ បច្ចយោ តេន ចីវរេន វិប្បវាសាយ, ឆារត្តបរមំ តេន ភិក្ខុនា តេន ចីវរេន វិប្បវសិតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា អន្តរឃរេ ចីវរំ និក្ខិបិត្វា តស្មិំ វិហារេ វសន្តស្ស អញ្ញត្ថ គមនកិច្ចេ សតិ វិហារតោ ពហិ ឆារត្តំ វិប្បវាសោ អនុញ្ញាតោ. វសនដ្ឋានតោ ហិ អញ្ញត្ថ ឆារត្តំ វិប្បវាសោ វុត្តោ, ន តស្មិំ វិហារេ វសន្តស្ស. តេន ច ‘‘បុន គាមសីមំ ឱក្កមិត្វាតិ ឯត្ថ សចេ គោចរគាមតោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ សេនាសនំ, អយញ្ច បច្ឆិមទិសំ គតោ ហោតី’’តិអាទិ វុត្តំ. តតោយេវ ច មាតិកាដ្ឋកថាយម្បិ (កង្ខា. អដ្ឋ. សាសង្កសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘តតោ ចេ ឧត្តរិ វិប្បវសេយ្យា’’តិ ឯត្ថ ‘‘ឆារត្តតោ ឧត្តរិ តស្មិំ សេនាសនេ សត្តមំ អរុណំ ឧដ្ឋាបេយ្យា’’តិ អត្ថោ វុត្តោ. ភទន្តពុទ្ធទត្តាចរិយេន បន បាកដតរំ កត្វា អយមេវត្ថោ វុត្តោ. វុត្តញ្ហិ តេន –

‘‘យំ គាមំ គោចរំ កត្វា, ភិក្ខុ អារញ្ញកេ វសេ;

តស្មិំ គាមេ ឋបេតុំ តំ, មាសមេកន្តុ វដ្ដតិ.

‘‘អញ្ញត្ថេវ វសន្តស្ស, ឆារត្តបរមំ មតំ;

អយមស្ស អធិប្បាយោ, បដិច្ឆន្នោ បកាសិតោ’’តិ.

‘‘កោសម្ពិយំ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតី’’តិ អាគតត្តា ‘‘កោសម្ពកសម្មុតិ អនុញ្ញាតា’’តិ វុត្តំ. កោសម្ពកស្ស ភិក្ខុនោ សម្មុតិ កោសម្ពកសម្មុតិ. សេនាសនំ អាគន្ត្វាតិ វុសិតវិហារស្សេវ សន្ធាយ វុត្តត្តា តស្មិំ គាមូបចារេបិ អញ្ញស្មិំ វិហារេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតុំ ន វដ្ដតិ. វសិត្វាតិ អរុណំ ឧដ្ឋាបេត្វា. គតដ្ឋានស្ស អតិទូរត្តា ‘‘ឯវំ អសក្កោន្តេនា’’តិ វុត្តំ. តត្ថេវាតិ តស្មិំយេវ គតដ្ឋានេ.

សាសង្កសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.