៤. វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦២៧. ចតុត្ថេ សិព្ពនរជនកប្បបរិយោសានេន និដ្ឋាបេត្វាតិ សូចិកម្មនិដ្ឋានេន សកិម្បិ វណ្ណភេទមត្តរជនេន កប្បពិន្ទុករណេន ច និដ្ឋាបេត្វា. សមយេតិ វស្សានសមយេ.

៦២៨. កុច្ឆិសមយោតិ អន្តោសមយោ. ‘‘អយមេកោ អឌ្ឍមាសោ បរិយេសនក្ខេត្តញ្ចេវ ករណក្ខេត្តញ្ច. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ វស្សិកសាដិកំ អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ លទ្ធំ កាតុញ្ច វដ្ដតិ, និវាសេតុំ អធិដ្ឋាតុញ្ច ន វដ្ដតី’’តិ បោត្ថកេសុ បាឋោ ទិស្សតិ, សោ អបាឋោ. ឯវំ បនេត្ថ បាឋេន ភវិតព្ពំ ‘‘អយមេកោ អឌ្ឍមាសោ បរិយេសនក្ខេត្តំ. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ វស្សិកសាដិកំ អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ វដ្ដតិ, លទ្ធំ កាតុំ និវាសេតុំ អធិដ្ឋាតុញ្ច ន វដ្ដតី’’តិ. ន ហិ គិម្ហានំ បច្ឆិមមាសស្ស បឋមោ អឌ្ឍមាសោ ករណក្ខេត្តំ ហោតិ. ‘‘អឌ្ឍមាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ កត្វា និវាសេតព្ព’’ន្តិ វចនតោ បន គិម្ហានំ បច្ឆិមមាសស្ស បច្ឆិមោ អឌ្ឍមាសោ ករណក្ខេត្តញ្ចេវ និវាសនក្ខេត្តញ្ច ហោតិ. តេនេវ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. វហិសកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘គិម្ហានំ បច្ឆិមោ មាសោ បរិយេសនក្ខេត្តំ, បច្ឆិមោ អឌ្ឍមាសោ ករណនិវាសនក្ខេត្តម្បី’’តិ វុត្តំ. តស្មា បាឡិយា មាតិកាដ្ឋកថាយ ច អវិរោធំ ឥច្ឆន្តេន វុត្តនយេនេវ បាឋោ គហេតព្ពោ.

‘‘វិញ្ញត្តិំ កត្វា និប្ផាទេន្តស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន អនាបត្តី’’តិ វទន្តេន ‘‘បិដ្ឋិសមយត្តា ឥមិនា សិក្ខាបទេន អាបត្តី’’តិ ទីបិតា ហោតិ. ន ហិ ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ បិដ្ឋិសមយេ សតុប្បាទករណមត្តេនបិ សម្ភវន្តី អាបត្តិ តតោ គរុកតរាយ វិញ្ញត្តិយា ន ហោតីតិ សក្កា វត្តុំ. តេនេវ ភទន្តពុទ្ធទត្តាចរិយេន វុត្តំ –

‘‘កត្វា បន សតុប្បាទំ, វស្សិកសាដិចីវរំ;

និប្ផាទេន្តស្ស ភិក្ខុស្ស, សមយេ បិដ្ឋិសម្មតេ.

‘‘ហោតិ និស្សគ្គិយាបត្តិ, ញាតកាញាតកាទិនោ;

តេសុយេវ ច វិញ្ញត្តិំ, កត្វា និប្ផាទនេ តថា’’តិ.

កេនស្ស ហោតិ អាបត្តីតិ អស្ស មាតរំ ចីវរំ យាចន្តស្ស កេន សិក្ខាបទេន អាបត្តីតិ បុច្ឆតិ. ‘‘បរិណតំ វិញ្ញាបេន្តស្ស បរិណាមនសិក្ខាបទេន អាបត្តី’’តិ ចោទនាភាវំ ទស្សេតិ នោ ច សង្ឃេ បរិណតន្តិ. អថ អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេនាតិ ចេ, ឯតម្បិ នត្ថីតិ អាហ ‘‘អនាបត្តិ ច ញាតកេ’’តិ. ‘‘ញាតកេ វិញ្ញាបេន្តស្សា’’តិ បាឋសេសោ. ឥមមត្ថំ សន្ធាយាតិ បិដ្ឋិសមយេ វស្សិកសាដិកត្ថំ ញាតកបវារិតដ្ឋានេ សតុប្បាទករណេន អាបត្តិំ, អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន អនាបត្តិញ្ច សន្ធាយ.

អញ្ញាតកអប្បវារិតដ្ឋានតោ…បេ… ទុក្កដន្តិ ឥទំ វស្សិកសាដិកំ អទិន្នបុព្ពេ សន្ធាយ វុត្តំ. តេនេវេត្ថ វត្តភេទេ ទុក្កដំ វុត្តំ, ទិន្នបុព្ពេសុ បន វត្តភេទោ នត្ថិ. តេនេវាហ – ‘‘យេ មនុស្សា…បេ… វត្តភេទោ នត្ថី’’តិ. ឥទន្តិ យថាវុត្តនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយំ. វិញ្ញត្តិំ កត្វា និប្ផាទេន្តស្សាតិ អញ្ញាតកអប្បវារិតដ្ឋានតោ វិញ្ញត្តិំ កត្វា និប្ផាទេន្តស្ស. បកតិយា វស្សិកសាដិកទាយកា នាម សង្ឃវសេន វា បុគ្គលវសេន វា អបវារេត្វា អនុសំវច្ឆរំ វស្សិកសាដិកានំ ទាយកា. អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន អនាបត្តីតិ ឯត្ថ ឥមិនាបិ សិក្ខាបទេន អនាបត្តីតិ វេទិតព្ពំ. កុច្ឆិសមយេ ហិ អត្តនោ ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ ‘‘ទេថ មេ វស្សិកសាដិក’’ន្តិអាទិនា វិញ្ញាបេន្តស្សបិ អនាបត្តិ. តេនេវាហ – ‘‘ន វត្តព្ពា ទេថ មេតិ ឥទញ្ហិ បរិយេសនកាលេ អញ្ញាតកអប្បវារិតេ ឯវ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ. មាតិកាដ្ឋកថាយញ្ហិ (កង្ខា. អដ្ឋ. វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា) វុត្តំ ‘‘អត្តនោ ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ បន ‘ទេថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរ’ន្តិអាទិកាយ វិញ្ញត្តិយាបិ បរិយេសិតព្ព’’ន្តិ.

៦២៩. ‘‘អាកាសតោ បតិតឧទកេនេវាតិ វចនតោ ឆទនកោដិយា បតិតឧទកេន នហាយន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ.

៦៣០. ឆ មាសេ បរិហារំ លភតីតិ ឯតេន អន្តោវស្សេបិ យាវ វស្សានស្ស បច្ឆិមទិវសា អកតា បរិហារំ លភតីតិ ទីបិតំ ហោតិ. យស្មា មូលចីវរំ ករោន្តេន ហេមន្តស្ស បច្ឆិមុបោសថទិវសេយេវ កាតព្ពំ, តស្មា គិម្ហានតោ ឯកូនតិំសទិវសេ បរិហារំ លភតិ, ឯវំ សន្តេបិ អប្បកំ ឩនមធិកំ វា គណនូបគំ ន ហោតីតិ កត្វា ‘‘តតោ បរម្បិ…បេ… ឯកមាស’’ន្តិ វុត្តំ. ឯកាហទ្វីហាទិវសេន…បេ… លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ចាតិ ឥមិនា ឯកាហានាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច, ទ្វីហានាគតាយ…បេ… ទសាហានាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច, អន្តោវស្សេ វា លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ចាតិ អយមត្ថោ ទស្សិតោ. តត្ថ អាសាឡ្ហិមាសស្ស ជុណ្ហបក្ខបុណ្ណមិយំ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច វស្សិកសាដិកា ‘‘ឯកាហានាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ចា’’តិ វុច្ចតិ. ឯតេនេវ នយេន ជុណ្ហបក្ខស្ស ឆដ្ឋិយំ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច ‘‘ទសាហានាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ចា’’តិ វុច្ចតិ. យាវ បឋមកត្តិកតេមាសបុណ្ណមី, តាវ អន្តោតេមាសេ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច ‘‘អន្តោវស្សេ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ចា’’តិ វុច្ចតិ. បឋមកត្តិកតេមាសបុណ្ណមិតោ បរញ្ហិ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច យាវ ចីវរកាលោ នាតិក្កមតិ, តាវ អនធិដ្ឋហិត្វា ឋបេតុំ វដ្ដតីតិ ន តត្រាយំ វិចារណា សម្ភវតិ.

តស្មិំយេវ អន្តោទសាហេ អធិដ្ឋាតព្ពាតិ អវិសេសេន វុត្តេបិ វស្សានតោ បុព្ពេ ឯកាហទ្វីហាទិវសេន អនាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ លទ្ធា តេហិ ទិវសេហិ សទ្ធិំ ទសាហំ អនតិក្កមន្តេន វស្សូបនាយិកទិវសតោ បដ្ឋាយ អធិដ្ឋានក្ខេត្តំ សម្បត្តាយេវ អធិដ្ឋាតព្ពា, ន តតោ បុព្ពេ អធិដ្ឋានស្ស អខេត្តត្តា. អន្តោវស្សេ បន លទ្ធា តស្មិំយេវ អន្តោវស្សេ លទ្ធទិវសតោ បដ្ឋាយ ទសាហំ អនតិក្កាមេត្វា អធិដ្ឋាតព្ពា.

ននុ ច វស្សានតោ បុព្ពេ អនធិដ្ឋហិត្វា ទសាហំ អតិក្កាមេតុំ វដ្ដតិយេវ, តស្មា អធិដ្ឋានស្ស អខេត្តភូតេបិ ទិវសេ គហេត្វា ‘‘អន្តោទសាហេ អធិដ្ឋាតព្ព’’ន្តិ កស្មា វុត្តំ? យថា ‘‘អន្តោវស្សេ លទ្ធាបិ យាវ ន និដ្ឋាតិ, តាវ អនធិដ្ឋហិត្វា ទសាហំ អតិក្កាមេតុំ វដ្ដតី’’តិ អកតាយ អនធិដ្ឋានក្ខេត្តសទិសាបិ អតិក្កន្តទិវសា ទសាហំ អតិក្កាមេត្វា និដ្ឋិតាយ គណនូបគា ហោន្តីតិ និដ្ឋិតទិវសេយេវ អធិដ្ឋាតព្ពា, ឯវមិធាបិ វស្សានតោ បុព្ពេ អនធិដ្ឋានក្ខេត្តភូតាបិ ទិវសា លទ្ធទិវសតោ បដ្ឋាយ គណនូបគា ហោន្តីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. យទិ ឯវំ ‘‘តស្មិំយេវ អន្តោទសាហេ’’តិ អវិសេសេន វុត្តត្តា ទសាហានាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ ឆដ្ឋិយំ លទ្ធា បុណ្ណមិយំ អធិដ្ឋាតព្ពាតិ អាបជ្ជតីតិ? នាបជ្ជតិ ‘‘ចាតុមាសំ អធិដ្ឋាតុ’’ន្តិ វចនេនេវ បដិក្ខិត្តត្តា. ឯវំ សន្តេ ‘‘ទសាហានាគតាយា’’តិ ឥមិនា កិំ បយោជនន្តិ ចេ? វស្សានតោ បុព្ពេយេវ ទសាហេ អតិក្កន្តេ វស្សូបនាយិកទិវសេ និដ្ឋិតា តទហេវ អធិដ្ឋាតព្ពាតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តន្តិ ឥទមេត្ថ បយោជនំ. តេនេវាហ – ‘‘ទសាហាតិក្កមេ និដ្ឋិតា តទហេវ អធិដ្ឋាតព្ពា’’តិ.

ទសាហេ អប្បហោន្តេ ចីវរកាលំ នាតិក្កមេតព្ពាតិ តេមាសព្ភន្តរេ ទសាហេ អប្បហោន្តេ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច ចីវរកាលំ នាតិក្កមេតព្ពាតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ ‘‘បឋមកត្តិកតេមាសបុណ្ណមិតោ បុព្ពេ សត្តមិតោ បដ្ឋាយ លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច វស្សិកសាដិកា ទសាហេ អនតិក្កន្តេយេវ ចីវរកាលំ ឱតិណ្ណត្តា តត្ថ អនធិដ្ឋហិត្វាបិ ឋបេតុំ វដ្ដតី’’តិ. ឥមិនា ច ឥមំ ទីបេតិ – អកតា ចេ វស្សិកសាដិកា, វស្សានំ ចាតុមាសំ អកតត្តាយេវ បរិហារំ លភតិ, កតាយ បន ទសាហបរមសិក្ខាបទំ អវិកោបេត្វា បរិហារោ វត្តព្ពោតិ.

យទា វា តទា វា អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតីតិ ចាតុមាសព្ភន្តរេ ទសាហេ អតិក្កន្តេបិ នត្ថិ ទោសោតិ អធិប្បាយោ. ‘‘កទា អធិដ្ឋាតព្ពា…បេ… យទិ នប្បហោតិ, យាវ កត្តិកបុណ្ណមា បរិហារំ លភតី’’តិ ឥមិនាបិ កុរុន្ទិវចនេន អកតាយ វស្សិកសាដិកាយ ចាតុមាសំ បរិហារោ, កតាយ ទសាហមេវ បរិហារោតិ អយមត្ថោ ទីបិតោយេវាតិ អាហ ‘‘អបិចា’’តិអាទិ.

បាឡិយំ អច្ឆិន្នចីវរស្ស នដ្ឋចីវរស្សាតិអាទិនា និស្សគ្គិយេន អនាបត្តិ វុត្តា, ឧទាហុ នគ្គស្ស នហាយតោ ទុក្កដេន អនាបត្តិ វុត្តាតិ? កិមេត្ថ បុច្ឆិតព្ពំ. សព្ពសិក្ខាបទេសុ ហិ យត្ថ យត្ថ មូលសិក្ខាបទេន អាបត្តិប្បសង្គោ, តត្ថ តត្ថ អនាបត្តិទស្សនត្ថំ អនាបត្តិវារោ អារភីយតីតិ ឥធាបិ និស្សគ្គិយេន អនាបត្តិទស្សនត្ថន្តិ យុត្តំ វត្តុំ. ន ហិ មូលាបត្តិយា អនាបត្តិំ អទស្សេត្វា អន្តរា វុត្តាយ ឯវ អាបត្តិយា អនាបត្តិទស្សនត្ថំ អនាបត្តិវារោ អារភីយតីតិ. តេនេវ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ ឥទំ វុត្តំ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរស្ស នដ្ឋចីវរស្ស ចាតិ ឯត្ថ អច្ឆិន្នសេសចីវរស្ស នដ្ឋសេសចីវរស្ស ច អសមយេ និវាសេន្តស្ស បរិយេសន្តស្ស ច អនាបត្តិ. អាបទាសូតិ ឯត្ថ អនិវត្ថំ ចោរា ហរន្តីតិ អសមយេ និវាសេន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ. មាតិកាដ្ឋកថាយម្បិ (កង្ខា. អដ្ឋ. វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា) វុត្តំ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរស្ស វា នដ្ឋចីវរស្ស វា អនិវត្ថំ ចោរា ហរន្តីតិ ឯវំ អាបទាសុ វា និវាសយតោ ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តី’’តិ. អដ្ឋកថាយំ បន នគ្គស្ស នហាយតោ ទុក្កដេនេវ អនាបត្តិំ សន្ធាយ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរស្សាតិ ឯតំ វស្សិកសាដិកមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. តេសញ្ហិ នគ្គានំ កាយោវស្សាបនេ អនាបត្តិ. ឯត្ថ ច មហគ្ឃវស្សិកសាដិកំ និវាសេត្វា នហាយន្តស្ស ចោរុបទ្ទវោ អាបទា នាមា’’តិ យំ វុត្តំ, តត្ថ ការណំ បរិយេសិតព្ពំ.

អថ ឧភយេនបិ អនាបត្តិទស្សនត្ថំ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរស្សា’’តិអាទិ អារទ្ធន្តិ ឯវមធិប្បាយោ សិយា, ឯវម្បិ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរស្សាតិ ឯតំ វស្សិកសាដិកមេវ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិអាទិនា វិសេសេត្វា ន វត្តព្ពំ. ឯវញ្ហិ វត្តព្ពំ សិយា ‘‘អច្ឆិន្នសេសចីវរស្ស នដ្ឋសេសចីវរស្ស វា អសមយេ និវាសេន្តស្ស បរិយេសន្តស្ស ច និស្សគ្គិយេន អនាបត្តិ, អច្ឆិន្នវស្សិកសាដិកស្ស នដ្ឋវស្សិកសាដិកស្ស វា នគ្គស្ស នហាយតោ ទុក្កដេន អនាបត្តិ, អាបទាសុ អនិវត្ថំ ចោរា ហរន្តីតិ អសមយេ និវាសយតោ និស្សគ្គិយេន អនាបត្តិ, មហគ្ឃវស្សិកសាដិកំ និវាសេត្វា នហាយន្តស្ស ចោរា ហរន្តិ, នគ្គស្ស នហាយតោ ទុក្កដេន អនាបត្តី’’តិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

អង្គេសុ បន វស្សិកសាដិកាយ អត្តុទ្ទេសិកតា, អសមយេ បរិយេសនតា, តាយ ច បដិលាភោតិ ឥមានិ តាវ បរិយេសនាបត្តិយា តីណិ អង្គានិ. សចីវរតា, អាបទាភាវោ, វស្សិកសាដិកាយ សកភាវោ, អសមយេ និវាសនន្តិ ឥមានិ និវាសនាបត្តិយា ចត្តារិ អង្គានិ.

វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.