៧. តតុត្តរិសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥២២. សត្តមេ បាឡិយំ បគ្គាហិកសាលន្តិ ទុស្សវាណិជកានំ អាបណំ. ‘‘បគ្គាហិតសាល’’ន្តិបិ បឋន្តិ.

៥២៣-៥២៤. អភីតិ ឧបសគ្គោតិ តស្ស វិសេសត្ថាភាវំ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘ហរិតុន្តិ អត្ថោ’’តិ. វរ-សទ្ទស្ស ឥច្ឆាយំ វត្តមានត្តា អាហ ‘‘ឥច្ឆាបេយ្យា’’តិ. ទដ្ឋុ ខេមតោតិ ឯត្ថ គាថាពន្ធវសេន អនុនាសិកលោបោ ទដ្ឋព្ពោ. សអន្តរន្តិ អន្តរវាសកសហិតំ. ឧត្តរន្តិ ឧត្តរាសង្គំ. អស្ស ចីវរស្សាតិ សាទិតព្ពចីវរស្ស. អច្ឆិន្នសព្ពចីវរេនាតិ អច្ឆិន្នានិ សព្ពានិ តីណិ ចីវរានិ អស្សាតិ អច្ឆិន្នសព្ពចីវរោ, តេនាតិ អត្ថោ. យស្ស ហិ អច្ឆិន្ទនសមយេ តីណិ ចីវរានិ សន្និហិតានិ ហោន្តិ, តានិ សព្ពានិ អច្ឆិន្នានីតិ សោ ‘‘អច្ឆិន្នសព្ពចីវរោ’’តិ វុច្ចតិ. តេនេវ ‘‘អច្ឆិន្នសព្ពចីវរេន តិចីវរកេនា’’តិ វុត្តំ. តិចីវរកេនាតិ ហិ អច្ឆិន្ទនសមយេ តិចីវរស្ស សន្និហិតភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន បន វិនយតេចីវរិកភាវំ ធុតង្គតេចីវរិកភាវំ វា សន្ធាយ. ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ ‘‘សន្តរុត្តរបរមំ តេន ភិក្ខុនា តតោ ចីវរំ សាទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តវិធិនា បដិបជ្ជិតព្ពំ. អញ្ញេនាតិ អច្ឆិន្នអសព្ពចីវរេន. យស្ស តីសុ ចីវរេសុ ឯកំ វា ទ្វេ វា ចីវរានិ អច្ឆិន្នានិ ហោន្តិ, តេនាតិ អត្ថោ. អញ្ញថាបីតិ ‘‘សន្តរុត្តរបរម’’ន្តិ វុត្តវិធានតោ អញ្ញថាបិ. យស្ស ហិ តីសុ ទ្វេ ចីវរានិ អច្ឆិន្នានិ ហោន្តិ, ឯកំ សាទិតព្ពំ. ឯកស្មិំ អច្ឆិន្នេ ន សាទិតព្ពន្តិ ន តស្ស សន្តរុត្តរបរមសាទិយនំ សម្ភវតិ, អយមេវ ច អត្ថោ បទភាជនេន វិភាវិតោ. តេនាហ ‘‘តំ វិភាគំ ទស្សេតុ’’ន្តិ.

កេចិ បន ‘‘តិចីវរកេនាតិ វុត្តត្តា តិចីវរំ បរិក្ខារចោឡវសេន អធិដ្ឋហិត្វា បរិភុញ្ជតោ តស្មិំ នដ្ឋេ ពហូនិបិ គហេតុំ លភតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. បទភាជនស្ស ហិ អធិប្បាយំ ទស្សេន្តេន យស្មា បន ‘‘អច្ឆិន្នសព្ពចីវរេន…បេ… តំ វិភាគំ ទស្សេតុ’’ន្តិ វុត្តំ, បទភាជនេ ច ន តាទិសោ អត្ថោ ឧបលព្ភតិ, តស្មា តំ ន គហេតព្ពមេវ. យម្បិ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. តតុត្តរិសិក្ខាបទវណ្ណនា) វុត្តំ ‘‘យស្ស អធិដ្ឋិតចីវរស្ស តីណិ នដ្ឋានី’’តិ, តត្ថាបិ អធិដ្ឋិតគ្គហណំ សរូបកថនមត្តន្តិ គហេតព្ពំ, ន បន តិចីវរាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋិតចីវរស្សេវាតិ ឯវមត្ថោ គហេតព្ពោ បាឡិយំ អដ្ឋកថាយញ្ច តថា អត្ថស្ស អសម្ភវតោ. ន ហិ តិចីវរាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋិតចីវរស្សេវ ឥទំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តន្តិ សក្កា វិញ្ញាតុំ. បុរិមសិក្ខាបទេន ហិ អច្ឆិន្នចីវរស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិយា អនុញ្ញាតត្តា បមាណំ អជានិត្វា វិញ្ញាបនវត្ថុស្មិំ បមាណតោ សាទិយនំ អនុជានន្តេន ភគវតា ឥទំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, តស្មា ‘‘បរិក្ខារចោឡិកស្ស ពហុម្បិ សាទិតុំ វដ្ដតី’’តិ អយមត្ថោ នេវ បាឡិយា សមេតិ, ន ច ភគវតោ អធិប្បាយំ អនុលោមេតិ.

យស្ស តីណិ នដ្ឋានិ, តេន ទ្វេ សាទិតព្ពានីតិ ឯត្ថ យស្ស តិចីវរតោ អធិកម្បិ ចីវរំ អញ្ញត្ថ ឋិតំ អត្ថិ, តទាតស្ស ចីវរស្ស អលព្ភនីយភាវតោ តេនបិ សាទិតុំ វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ. បកតិយាវ សន្តរុត្តរេន ចរតីតិ សាសង្កសិក្ខាបទវសេន វា អវិប្បវាសសម្មុតិវសេន វា តតិយស្ស អលាភេន វា ចរតិ. ‘‘ទ្វេ នដ្ឋានី’’តិ អធិការត្តា វុត្តំ ‘‘ទ្វេ សាទិតព្ពានី’’តិ. ឯកំ សាទិយន្តេនេវ សមោ ភវិស្សតីតិ តិណ្ណំ ចីវរានំ ទ្វីសុ នដ្ឋេសុ ឯកំ សាទិយន្តេន សមោ ភវិស្សតិ ឧភិន្នម្បិ សន្តរុត្តរបរមតាយ អវដ្ឋានតោ. យស្ស ឯកំយេវ ហោតីតិ អញ្ញេន កេនចិ ការណេន វិនដ្ឋសេសចីវរំ សន្ធាយ វុត្តំ.

៥២៦. ‘‘សេសកំ តុយ្ហេវ ហោតូតិ ទេន្តី’’តិ វុត្តត្តា ‘‘បមាណយុត្តំ គណ្ហិស្សាម, សេសកំ អាហរិស្សាមា’’តិ វត្វា គហេត្វា គមនសមយេបិ ‘‘សេសកម្បិ តុម្ហាកញ្ញេវ ហោតូ’’តិ វទន្តិ, លទ្ធកប្បិយមេវ. បវារិតានន្តិ អច្ឆិន្នកាលតោ បុព្ពេយេវ បវារិតានំ. បាឡិយា ន សមេតីតិ សន្តរុត្តរបរមតោ ឧត្តរិ សាទិយនេ អនាបត្តិទស្សនត្ថំ ‘‘អនាបត្តិ ញាតកានំ បវារិតាន’’ន្តិ វុត្តត្តា ន សមេតិ. សន្តរុត្តរបរមំ សាទិយន្តស្ស ហិ អាបត្តិប្បសង្គោយេវ នត្ថិ, សតិ ច សិក្ខាបទេន អាបត្តិប្បសង្គេ អនាបត្តិ យុត្តា ទស្សេតុន្តិ អធិប្បាយោ. កេចិ បន ‘‘បមាណមេវ វដ្ដតីតិ ឥទំ សល្លេខទស្សនត្ថំ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ.

យស្មា បនិទំ…បេ… ន វុត្តន្តិ ឯត្ថាយមធិប្បាយោ – ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិ វុច្ចមានេ អញ្ញេសំ អត្ថាយ បមាណំ អតិក្កមិត្វាបិ គណ្ហិតុំ វដ្ដតីតិ អាបជ្ជតិ, តញ្ច អញ្ញស្សត្ថាយ វិញ្ញាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តត្តា វត្ថុនា សំសន្ទិយមានំ ន សមេតិ. ន ហិ យំ វត្ថុំ និស្សាយ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, តស្មិំយេវ អនាបត្តិវចនំ យុត្តន្តិ. គណ្ឋិបទេសុ បន តីសុបិ ‘‘ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស អត្តនោ សាទិយនបដិពទ្ធតាវសេន បវត្តត្តា ‘អញ្ញស្សត្ថាយា’តិ វត្តុំ ឱកាសោយេវ នត្ថិ, តស្មា ន វុត្ត’’ន្តិ កថិតំ. ឥធ ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិ អវុត្តត្តា អញ្ញេសំ អត្ថាយ ញាតកបវារិតេសុ អធិកំ វិញ្ញាបេន្តស្ស អាបត្តីតិ ចេ? ន, តត្ថ បុរិមសិក្ខាបទេនេវ អនាបត្តិសិទ្ធិតោ. តតុត្តរិតា, អច្ឆិន្នាទិការណតា, អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិ, តាយ ច បដិលាភោតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ.

តតុត្តរិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.