២. កាយសំសគ្គសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៦៩. ទុតិយេ យេសុ វិវដេសុ អន្ធការោ ហោតិ, តានិ វិវរន្តោតិ ព្រាហ្មណិយា សទ្ធិំ កាយសំសគ្គំ សមាបជ្ជិតុកាមោ ឯវមកាសិ. តេន កតស្សបិ វិប្បការស្ស អត្តនិ កតត្តា ‘‘អត្តនោ វិប្បការ’’ន្តិ វុត្តំ. ឧឡារត្តតាតិ ឧឡារចិត្តតា, បណីតាធិមុត្តតាតិ វុត្តំ ហោតិ.

២៧០. ឱតិណ្ណោតិ ឥទំ កម្មសាធនំ កត្តុសាធនំ វា ហោតីតិ តទុភយវសេន អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘យក្ខាទីហិ វិយ សត្តា’’តិអាទិមាហ. អសមបេក្ខិត្វាតិ យថាសភាវំ អនុបបរិក្ខិត្វា, យថា តេ រតិជនកា រូបាទយោ វិសយា អនិច្ចទុក្ខាសុភានត្តាការេន អវត្ថិតា, តថា អបស្សិត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ.

២៧១. សញ្ញមវេលន្តិ សីលមរិយាទំ. អាចារោតិ អាចរណំ ហត្ថគហណាទិកិរិយា. អស្សាតិ ‘‘កាយសំសគ្គំ សមាបជ្ជេយ្យា’’តិ បទស្ស.

២៧៣. ឯតេសំ បទានំ វសេនាតិ អាមសនាទិបទានំ វសេន. ឥតោ ចិតោ ច…បេ… សញ្ចោបេតីតិ អត្តនោ ហត្ថំ វា កាយំ វា តិរិយំ ឥតោ ចិតោ ច សញ្ចារេតិ. ‘‘កាយតោ អមោចេត្វាវាតិ វចនតោ មត្ថកតោ បដ្ឋាយ ហត្ថំ ឱតារេន្តស្ស កាយតោ មោចេត្វា និវត្ថសាដកូបរិ ឱមសន្តស្ស ថុល្លច្ចយំ, សាដកតោ ឱតារេត្វា ជង្ឃតោ បដ្ឋាយ កាយំ ឱមសន្តស្ស បុន សង្ឃាទិសេសោ’’តិ វទន្តិ.

ទ្វាទសសុបិ អាមសនាទិប្បយោគេសុ ឯកេកស្មិំ បយោគេ កាយតោ អមោចិតេ ឯកេកាវ អាបត្តិ ហោតីតិ អាហ ‘‘មូលគ្គហណមេវ បមាណ’’ន្តិ. ឥទញ្ច ឯកេន ហត្ថេន កាយំ គហេត្វា ឥតរេន ហត្ថេន កាយបរាមសនំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឯកេន បន ហត្ថេន កាយបដិពទ្ធំ គហេត្វា ឥតរេន តត្ថ តត្ថ កាយំ បរាមសតោ បយោគគណនាយ អាបត្តិ. អយំ បន សង្ឃាទិសេសោ ន កេវលំ វត្ថុវសេនេវ, អបិច សញ្ញាវសេនបីតិ អាហ ‘‘ឥត្ថិយា ឥត្ថិសញ្ញិស្ស សង្ឃាទិសេសោ’’តិ. បាឡិយំ តិរច្ឆានគតោ ច ហោតីតិ ឯត្ថ តិរច្ឆានគតិត្ថិយា តិរច្ឆានគតបុរិសស្ស ច គហណំ វេទិតព្ពំ.

សមសារាគោតិ កាយសំសគ្គរាគេន ឯកសទិសរាគោ. បុរិមនយេនេវាតិ រជ្ជុវត្ថាទីហិ បរិក្ខិបិត្វា គហណេ វុត្តនយេន. បុន បុរិមនយេនេវាតិ សមសារាគោ វុត្តោ. អនន្តរនយេនេវាតិ កាយបដិពទ្ធអាមសននយេន. វេណិគ្គហណេន លោមានម្បិ សង្គហិតត្តា លោមានំ ផុសនេបិ សង្ឃាទិសេសោ វុត្តោ. ឥទានិ វុត្តមេវត្ថំ បកាសេតុកាមោ ‘‘ឧបាទិន្នកេន ហី’’តិអាទិមាហ.

យថានិទ្ទិដ្ឋនិទ្ទេសេតិ យថាវុត្តកាយសំសគ្គនិទ្ទេសេ. តេនាតិ តេន យថាវុត្តការណេន. សញ្ញាយ វិរាគិតម្ហីតិ សញ្ញាយ វិរទ្ធាយ. លិង្គព្យត្តយេន ‘‘វិរាគិតម្ហី’’តិ វុត្តំ. ឥមំ នាម វត្ថុន្តិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ អាគតំ សន្ធាយ វទតិ. អញ្ញម្បិ យំ កិញ្ចិ វត្ថុំ សន្ធាយ វទតីតិបិ កេចិ. សារត្តន្តិ កាយសំសគ្គរាគេន សារត្តំ. វិរត្តន្តិ កាយសំសគ្គរាគរហិតំ មាតុភគិនីអាទិំ សន្ធាយ វទតិ. ‘‘វិរត្តំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វិរត្តំ គណ្ហិ, ទុក្កដន្តិ មាតុបេមាទិវសេន គហណេ ទុក្កដំ វុត្តំ.

ឥមាយ បាឡិយា សមេតីតិ សម្ពន្ធោ. កថំ សមេតីតិ ចេ? យទិ ហិ ‘‘ឥត្ថិយា កាយបដិពទ្ធំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ឥត្ថិសញ្ញា វិរាគិតា ភវេយ្យ, កាយបដិពទ្ធគ្គហណេ ថុល្លច្ចយំ វទន្តេន ភគវតា ‘‘ឥត្ថី ច ហោតិ ឥត្ថិសញ្ញី ចា’’តិ ន វត្តព្ពំ សិយា, វុត្តញ្ច, តស្មា ‘‘ឥត្ថិយា កាយបដិពទ្ធំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ កាយំ គណ្ហន្តស្ស ឥត្ថិសញ្ញា វិរាគិតា នាម ន ហោតីតិ ‘‘កាយបដិពទ្ធំ គណ្ហិស្សាមីតិ កាយំ គណ្ហន្តោ យថាវត្ថុកមេវ អាបជ្ជតី’’តិ មហាសុមត្ថេរេន វុត្តវាទោ ឥមាយ បាឡិយា សមេតិ. យោ បនេត្ថ ‘‘សតិបិ ឥត្ថិសញ្ញាយ កាយបដិពទ្ធំ គណ្ហន្តស្ស គហណសមយេ ‘កាយបដិពទ្ធំ គណ្ហិស្សាមី’តិ សញ្ញំ ឋបេត្វា ‘ឥត្ថិំ គណ្ហាមី’តិ សញ្ញាយ អភាវតោ វត្ថុសញ្ញានំ ភិន្នត្តា អយុត្ត’’ន្តិ វទេយ្យ, សោ បុច្ឆិតព្ពោ ‘‘កិំ កាយបដិពទ្ធំ វត្ថាទិំ គណ្ហន្តោ ឥត្ថិយា រាគេន គណ្ហាតិ, ឧទាហុ វត្ថាទីសុ រាគេនា’’តិ. យទិ ‘‘វត្ថាទីសុ រាគេន គណ្ហាតី’’តិ វទេយ្យ, ឥត្ថិយា កាយបដិពទ្ធំ អហុត្វា អញ្ញត្ថ ឋិតំ វត្ថាទិំ គណ្ហន្តស្សបិ ថុល្លច្ចយំ សិយា, តស្មា ឥត្ថី ឥត្ថិសញ្ញា សារត្តភាវោ គហណញ្ចាតិ អង្គបារិបូរិសព្ភាវតោ មហាសុមត្ថេរវាទោវ យុត្តវាទោ. អដ្ឋកថាវិនិច្ឆយេហិ ច សមេតីតិ ឯត្ថាបិ អយមធិប្បាយោ – យទិ សញ្ញាវិរាគេន វិរាគិតំ នាម សិយា, ‘‘សម្ពហុលា ឥត្ថិយោ ពាហាហិ បរិក្ខិបិត្វា គណ្ហាមី’’តិ ឯវំសញ្ញិស្ស ‘‘មជ្ឈគតិត្ថិយោ កាយបដិពទ្ធេន គណ្ហាមី’’តិ ឯវរូបាយ សញ្ញាយ អភាវតោ មជ្ឈគតានំ វសេន ថុល្លច្ចយំ ន សិយា, ឯវំ សន្តេបិ អដ្ឋកថាយ ថុល្លច្ចយស្ស វុត្តត្តា សញ្ញាវិរាគេន វិរាគិតំ នាម ន ហោតីតិ អយមត្ថោ សិទ្ធោយេវាតិ. នីលេន ទុវិញ្ញេយ្យសភាវតោ កាឡិត្ថី វុត្តា.

២៧៩. សេវនាធិប្បាយោតិ ផស្សសុខសេវនាធិប្បាយោ. ឥត្ថិយា កាយេន ភិក្ខុស្ស កាយបដិពទ្ធាមសនវារេបិ ផស្សំ បដិវិជានាតីតិ ឥទំ អត្តនោ កាយបដិពទ្ធាមសនេបិ កាយសម្ពន្ធសភាវតោ វុត្តំ. ឯត្ថាតិ និស្សគ្គិយេន និស្សគ្គិយវារេ. មោក្ខាធិប្បាយោតិ ឯត្ថ បឋមំ កាយសំសគ្គរាគេ សតិបិ បច្ឆា មោក្ខាធិប្បាយស្ស អនាបត្តិ.

២៨១. បារិបន្ថិកាតិ វិលុម្បនិកា, អន្តរាយិកាតិ វុត្តំ ហោតិ. នទីសោតេន វុយ្ហមានំ មាតរន្តិ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទទស្សនត្ថំ វុត្តំ, អញ្ញាសុបិ បន ឥត្ថីសុ ការុញ្ញាធិប្បាយេន មាតរិ វុត្តនយេន បដិបជ្ជន្តស្ស នេវត្ថិ ទោសោតិ វទន្តិ. ‘‘មាតរ’’ន្តិ វុត្តត្តា អញ្ញាសំ ន វដ្ដតីតិ វទន្តាបិ អត្ថិ. តិណណ្ឌុបកន្តិ ហិរីវេរាទិមូលេហិ កតចុម្ពដកំ. តាលបណ្ណមុទ្ទិកន្តិ តាលបណ្ណេហិ កតអង្គុលិមុទ្ទិកំ. បរិវត្តេត្វាតិ អត្តនោ និវាសនបារុបនភាវតោ អបនេត្វា, ចីវរត្ថាយ អបនាមេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ. ចីវរត្ថាយ បាទមូលេ ឋបេតិ, វដ្ដតីតិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ, បច្ចត្ថរណវិតានាទិអត្ថម្បិ វដ្ដតិយេវ, បូជាទិអត្ថំ តាវកាលិកម្បិ គហេតុំ វដ្ដតិ.

ឥត្ថិសណ្ឋានេន កតន្តិ ឯត្ថ ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទតោ បារាជិកវត្ថុភូតតិរច្ឆានគតិត្ថីនម្បិ អនាមាសភាវតោ តាទិសំ ឥត្ថិសណ្ឋានេន កតំ តិរច្ឆានគតរូបម្បិ អនាមាសន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ‘‘ភិក្ខុនីហិ បដិមារូបំ អាមសិតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ អាចរិយា. ឥត្ថិរូបានិ ទស្សេត្វា កតំ វត្ថញ្ច បច្ចត្ថរណញ្ច ភិត្តិញ្ច ឥត្ថិរូបំ អនាមសិត្វា គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ. ភិន្ទិត្វាតិ ឯត្ថ ហត្ថេន អគ្គហេត្វាវ កេនចិទេវ ទណ្ឌាទិនា ភិន្ទិតព្ពំ. ឯត្ថ ច ‘‘អនាមាសម្បិ ហត្ថេន អបរាមសិត្វា ទណ្ឌាទិនា កេនចិ ភិន្ទិតុំ វដ្ដតី’’តិ ឥធ វុត្តត្តា ‘‘បំសុកូលំ គណ្ហន្តេន មាតុគាមសរីរេបិ សត្ថាទីហិ វណំ កត្វា គហេតព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា ច គហិតមណ្ឌូកសប្បិនិំ ទណ្ឌាទីហិ និប្បីឡេត្វា មណ្ឌូកំ វិស្សជ្ជាបេតុំ វដ្ដតិ.

មគ្គំ អធិដ្ឋាយាតិ មគ្គេ គច្ឆាមីតិ ឯវំ មគ្គសញ្ញី ហុត្វាតិ អត្ថោ. កីឡន្តេនាតិ ឥទំ គិហិសន្តកំ សន្ធាយ វុត្តំ, ភិក្ខុសន្តកំ បន យេន កេនចិ អធិប្បាយេន អនាមសិតព្ពមេវ ទុរុបចិណ្ណភាវតោ. តាលបនសាទីនីតិ ចេត្ថ អាទិ-សទ្ទេន នាឡិកេរលពុជតិបុសអលាពុកុម្ភណ្ឌបុស្សផលឯឡាលុកផលានំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. ‘‘យថាវុត្តផលានំយេវ ចេត្ថ កីឡាធិប្បាយេន អាមសនំ ន វដ្ដតី’’តិ វុត្តត្តា បាសាណសក្ខរាទីនិ កីឡាធិប្បាយេនបិ អាមសិតុំ វដ្ដតិ.

មុត្តាតិ ហត្ថិកុម្ភជាទិកា អដ្ឋវិធា មុត្តា. តថា ហិ ហត្ថិកុម្ភំ, វរាហទាឋំ, ភុជង្គសីសំ, វលាហកំ, វេឡុ, មច្ឆសិរោ, សង្ខោ, សិប្បីតិ អដ្ឋ មុត្តាយោនិយោ. តត្ថ ហត្ថិកុម្ភជា បីតវណ្ណា បភាវិហីនា. វរាហទាឋជា វរាហទាឋវណ្ណាវ. ភុជង្គសីសជា នីលាទិវណ្ណា សុវិសុទ្ធា វដ្ដលា. វលាហកជា អាភាសូរា ទុព្ពិភាគរូបា រត្តិភាគេ អន្ធការំ វិទ្ធមន្តិយោ តិដ្ឋន្តិ, ទេវូបភោគា ឯវ ច ហោន្តិ. វេឡុជា ករកផលសមានវណ្ណា ន អាភាសូរា, តេ ច វេឡូ អមនុស្សគោចរេ ឯវ បទេសេ ជាយន្តិ. មច្ឆសិរជា បាឋីនបិដ្ឋិសមអានវណ្ណា វដ្ដលា លឃវោ ច ហោន្តិ បភាវិហីនា ច, តេ ច មច្ឆា សមុទ្ទមជ្ឈេយេវ ជាយន្តិ. សង្ខជា សង្ខឧទរច្ឆវិវណ្ណា កោលផលប្បមាណាបិ ហោន្តិ បភាវិហីនាវ. សិប្បិជា បភាវិសេសយុត្តា ហោន្តិ នានាសណ្ឋានា. ឯវំ ជាតិតោ អដ្ឋវិធាសុ មុត្តាសុ យា មច្ឆសង្ខសិប្បិជា, តា សាមុទ្ទិកា. ភុជង្គជាបិ កាចិ សាមុទ្ទិកា ហោន្តិ, ឥតរា អសាមុទ្ទិកា. យស្មា ពហុលំ សាមុទ្ទិកាវ មុត្តា លោកេ ទិស្សន្តិ, តត្ថាបិ សប្បិជាវ, ឥតរា កទាចិ កាចិ, តស្មា សម្មោហវិនោទនិយំ ‘‘មុត្តាតិ សាមុទ្ទិកា មុត្តា’’តិ វុត្តំ.

មណីតិ ឋបេត្វា វេឡុរិយាទិកេ សេសោ ជោតិរសាទិភេទោ សព្ពោបិ មណិ. វេឡុរិយោតិ វំសវណ្ណមណិ. សង្ខោតិ សាមុទ្ទិកសង្ខោ. សិលាតិ កាឡសិលាបណ្ឌុសិលាសេតសិលាទិភេទា សព្ពាបិ សិលា. រជតន្តិ កហាបណាទិកំ វុត្តាវសេសំ រតនសម្មតំ. ជាតរូបន្តិ សុវណ្ណំ. លោហិតង្កោតិ រត្តមណិ. មសារគល្លន្តិ កពរមណិ. ភណ្ឌមូលត្ថាយាតិ បត្តចីវរាទិភណ្ឌមូលត្ថាយ. កុដ្ឋរោគស្សាតិ និទស្សនមត្តំ, តាយ វូបសមេតព្ពស្ស យស្ស កស្សចិ រោគស្សត្ថាយបិ វដ្ដតិយេវ. ‘‘ភេសជ្ជត្ថញ្ច អធិដ្ឋាយេវ មុត្តា វដ្ដតី’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. អាករមុត្តោតិ អាករតោ មុត្តមត្តោ. ‘‘ភណ្ឌមូលត្ថាយ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតី’’តិ ឥមិនា ច អាមសិតុម្បិ វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. បចិត្វា កតោតិ កាចការេហិ បចិត្វា កតោ.

ធោតវិទ្ធោ ច រតនមិស្សោតិ អលង្ការត្ថំ កញ្ចនលតាទិំ ទស្សេត្វា កតោ រតនខចិតោ ធោតវិទ្ធោ អនាមាសោ. ធោតវិទ្ធោ ច រតនមិស្សោ ចាតិ វិសុំ វា បទំ សម្ពន្ធិតព្ពំ. បានីយសង្ខោតិ ឥមិនា ច សង្ខេន កតបានីយភាជនបិធានាទិសមណបរិក្ខារោបិ អាមសិតុំ វដ្ដតីតិ សិទ្ធំ. សេសន្តិ រតនមិស្សំ ឋបេត្វា អវសេសំ. មុគ្គវណ្ណំយេវ រតនសម្មិស្សំ ករោន្តិ, ន អញ្ញន្តិ អាហ ‘‘មុគ្គវណ្ណាវា’’តិ, មុគ្គវណ្ណា រតនមិស្សាវ ន វដ្ដតីតិ វុត្តំ ហោតិ. សេសាតិ រតនសម្មិស្សំ ឋបេត្វា អវសេសា មុគ្គវណ្ណា នីលសិលា.

ពីជតោ បដ្ឋាយាតិ ធាតុបាសាណតោ បដ្ឋាយ. សុវណ្ណចេតិយន្តិ ធាតុករណ្ឌកំ. បដិក្ខិបីតិ ‘‘ធាតុដ្ឋបនត្ថាយ គណ្ហថា’’តិ អវត្វា ‘‘តុម្ហាកំ គណ្ហថា’’តិ បេសិតត្តា បដិក្ខិបិ. សុវណ្ណពុព្ពុឡកន្តិ សុវណ្ណតារកំ. ‘‘កេឡាបយិតុន្តិ ឥតោ ចិតោ ច សញ្ចារន្តេហិ អាមសិតុំ វដ្ដតី’’តិ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. កចវរមេវ ហរិតុំ វដ្ដតីតិ ចេតិយគោបកា វា ភិក្ខូ ហោន្តុ អញ្ញេ វា, ហត្ថេនបិ បុញ្ឆិត្វា កចវរំ អបនេតុំ វដ្ដតិ, មលម្បិ បមជ្ជិតុំ វដ្ដតិយេវ.

អារកូដលោហន្តិ កិត្តិមលោហំ. តីណិ ហិ កិត្តិមលោហានិ កំសលោហំ, វដ្ដលោហំ, អារកូដន្តិ. តត្ថ តិបុតម្ពេ មិស្សេត្វា កតំ កំសលោហំ, សីសតម្ពេ មិស្សេត្វា កតំ វដ្ដលោហំ, បកតិរសតម្ពេ មិស្សេត្វា កតំ អារកូដំ. តេនេវ តំករណេន និព្ពត្តត្តា ‘‘កិត្តិមលោហ’’ន្តិ វុច្ចតិ. ‘‘ជាតរូបគតិកមេវាតិ វុត្តត្តា អារកូដំ សុវណ្ណសទិសមេវ អាមសិតុំ ន វដ្ដតិ, អញ្ញំ បន វដ្ដតី’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. កេចិ បន ‘‘អារកូដំ អនាមសិតព្ពតោ ជាតរូបគតិកមេវាតិ វុត្តំ, តស្មា ឧភយម្បិ ជាតរូបំ វិយ អាមសិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. បឋមំ វុត្តោយេវ ច អត្ថោ គណ្ឋិបទការេហិ អធិប្បេតោ. បដិជគ្គិតុំ វដ្ដតីតិ សេនាសនបដិពទ្ធត្តា វុត្តំ.

សាមិកានំ បេសេតព្ពន្តិ សាមិកានំ សាសនំ បេសេតព្ពំ. ភិន្ទិត្វាតិ ហត្ថេន អគ្គហេត្វា អញ្ញេន យេន កេនចិ ភិន្ទិត្វា. ភេរិសង្ឃាដោតិ សង្ឃដិតចម្មភេរី. វីណាសង្ឃាដោតិ សង្ឃដិតចម្មវីណា. ចម្មវិនទ្ធានំ ភេរិវីណានមេតំ អធិវចនំ. តុច្ឆបោក្ខរន្តិ អវិនទ្ធចម្មំ ភេរិបោក្ខរំ វីណាបោក្ខរញ្ច. អារោបិតចម្មន្តិ ភេរិអាទីនំ វិនទ្ធនត្ថាយ មុខវដ្ដិយំ អារោបិតចម្មំ តតោ ឧទ្ធរិត្វា វិសុំ ឋបិតចម្មញ្ច. ឱនហិតុំ វាតិ ភេរិបោក្ខរាទីនិ ចម្មំ អារោបេត្វា វិនន្ធិតុំ. ឱនហាបេតុំ វាតិ តថេវ អញ្ញេហិ វិនន្ធាបេតុំ. បារាជិកប្បហោនកកាលេតិ អកុថិតកាលេ.

២៨២. សង្កមាទិ ភូមិគតិកត្តា ន កាយបដិពទ្ធដ្ឋានិយន្តិ ទុក្កដំ វុត្តំ. ឯកបទិកសង្កមោតិ ខុទ្ទកសេតុ. សកដមគ្គសង្កមោតិ សកដមគ្គភូតោ មហាសេតុ. ឋានា ចាលេតុន្តិ រជ្ជុំ ឋានា ចាលេតុំ. បដិច្ឆាទេតព្ពាតិ អបនេតព្ពា. មនុស្សិត្ថី, ឥត្ថិសញ្ញិតា, កាយសំសគ្គរាគោ, តេន រាគេន វាយាមោ, ហត្ថគ្គាហាទិសមាបជ្ជនន្តិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ.

កាយសំសគ្គសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.