ពុទ្ធាចិណ្ណកថា

២២. អនុធម្មតាតិ លោកុត្តរធម្មានុគតោ ធម្មោ. អនបលោកេត្វាតិ បទស្ស វិវរណំ ‘‘អនាបុច្ឆិត្វា’’តិ. ជនបទចារិកំ បក្កមន្តីតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ គម្យមានតាយ ន វុត្តោ, ឯវំ អញ្ញត្ថាបិ ឦទិសេសុ ឋានេសុ. តត្ថ ជនបទចារិកន្តិ ជនបទេសុ ចរណំ, ចរណំ វា ចារោ, សោ ឯវ ចារិកា, ជនបទេសុ ចារិកា ជនបទចារិកា. តំ បក្កមន្តិ, ជនបទគមនំ គច្ឆន្តីតិ អត្ថោ. បក្កមន្តិយេវាតិ អវធារណេន នោ ន បក្កមន្តីតិ ទស្សេតិ. ‘‘ជនបទចារិកំ បក្កមន្តី’’តិ ឯត្ថ ឋត្វា ភគវតោ ចារិកាបក្កមនវិធិំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ជនបទចារិកំ ចរន្តា ចា’’តិអាទិ. ចារិកា ច នាមេសា (ទី. និ. អដ្ឋ. ១.២៥៤; ម. និ. អដ្ឋ. ១.២៥៤) ទុវិធា តុរិតចារិកា ចេវ អតុរិតចារិកា ច. តត្ថ ទូរេបិ ពោធនេយ្យបុគ្គលំ ទិស្វា តស្ស ពោធនត្ថាយ សហសា គមនំ តុរិតចារិកា នាម, សា មហាកស្សបត្ថេរបច្ចុគ្គមនាទីសុ ទដ្ឋព្ពា. ភគវា ហិ មហាកស្សបត្ថេរំ បច្ចុគ្គច្ឆន្តោ មុហុត្តេន តិគាវុតមគមាសិ, អាឡវកស្សត្ថាយ តិំសយោជនំ, តថា អង្គុលិមាលស្ស, បុក្កុសាតិស្ស បន បញ្ចចត្តាលីសយោជនំ, មហាកប្បិនស្ស វីសយោជនសតំ, ធនិយស្សត្ថាយ សត្តយោជនសតានិ អគមាសិ, ធម្មសេនាបតិនោ សទ្ធិវិហារិកស្ស វនវាសីតិស្សសាមណេរស្ស តិគាវុតាធិកំ វីសយោជនសតំ អគមាសិ, អយំ តុរិតចារិកា. យំ បន គាមនិគមនគរបដិបាដិយា ទេវសិកំ យោជនអឌ្ឍយោជនវសេន បិណ្ឌបាតចរិយាទីហិ លោកំ អនុគ្គណ្ហន្តស្ស គមនំ, អយំ អតុរិតចារិកា នាម. ឥមំ បន ចារិកំ ចរន្តោ ភគវា មហាមណ្ឌលំ មជ្ឈិមមណ្ឌលំ អន្តិមមណ្ឌលន្តិ ឥមេសំ តិណ្ណំ មណ្ឌលានំ អញ្ញតរស្មិំ ចរតិ. តត្ថ ‘‘ជនបទចារិក’’ន្តិ វុត្តត្តា អតុរិតចារិកាវ ឥធាធិប្បេតា. តមេវ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មហាមណ្ឌលំ មជ្ឈិមមណ្ឌល’’ន្តិអាទិ.

តត្ថ អន្តិមមណ្ឌលន្តិ ខុទ្ទកមណ្ឌលំ, ឥតរេសំ វា មណ្ឌលានំ អន្តោគធត្តា អន្តិមមណ្ឌលំ, អព្ភន្តរិមមណ្ឌលន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ឥមេសំ បន មណ្ឌលានំ កិំ បមាណន្តិ អាហ ‘‘តត្ថ មហាមណ្ឌលំ នវយោជនសតិក’’ន្តិអាទិ. នវយោជនសតិកម្បិ ឋានំ មជ្ឈិមទេសបរិយាបន្នមេវ, តតោ បរំ នាធិប្បេតំ តុរិតចារិកាវសេន អគមនតោ. យស្មា និក្ខន្តកាលតោ បដ្ឋាយ គតគតដ្ឋានស្ស ចតូសុ បស្សេសុ សមន្តតោ យោជនសតំ ឯកកោលាហលំ ហោតិ, បុរិមំ បុរិមំ អាគតា និមន្តេតុំ លភន្តិ, ឥតរេសុ ទ្វីសុ មណ្ឌលេសុ សក្ការោ មហាមណ្ឌលំ ឱសរតិ, តត្ថ ពុទ្ធា ភគវន្តោ តេសុ តេសុ គាមនិគមេសុ ឯកាហំ ទ្វីហំ វសន្តា មហាជនំ អាមិសបដិគ្គហេន អនុគ្គណ្ហន្តិ, ធម្មទានេន ច វិវដ្ដូបនិស្សិតំ កុសលំ វឌ្ឍេន្តិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘គាមនិគមាទីសុ មហាជនំ អាមិសបដិគ្គហេន អនុគ្គណ្ហន្តា’’តិអាទិ. សមថវិបស្សនា តរុណា ហោន្តីតិ ឯត្ថ តរុណា វិបស្សនាតិ សង្ខារបរិច្ឆេទនេ ញាណំ កង្ខាវិតរណេ ញាណំ សម្មសនេ ញាណំ មគ្គាមគ្គេ ញាណន្តិ ចតុន្នំ ញាណានំ អធិវចនំ. សមថស្ស តរុណភាវោ បន ឧបចារសមាធិវសេន វេទិតព្ពោ. ‘‘សចេ បន អន្តោវស្សេ ភិក្ខូនំ សមថវិបស្សនា តរុណា ហោន្តី’’តិ ឥទំ និទស្សនមត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. អញ្ញេនបិ មជ្ឈិមមណ្ឌលេ វេនេយ្យានំ ញាណបរិបាកាទិការណេន មជ្ឈិមមណ្ឌលេ ចារិកំ ចរិតុកាមា ចាតុមាសំ វសិត្វាវ និក្ខមន្តិ.

បវារណាសង្គហំ ទត្វាតិ អនុមតិទានវសេន ទត្វា. មាគសិរស្ស បឋមទិវសេតិ មាគសិរមាសស្ស បឋមទិវសេ. ឥទញ្ចេតរហិ បវត្តវោហារវសេន កត្តិកមាសស្ស អបរបក្ខបាដិបទទិវសំ សន្ធាយ វុត្តំ. តេសន្តិ តេសំ ពុទ្ធានំ. តេហិ វិនេតព្ពត្តា ‘‘តេសំ វិនេយ្យសត្តា’’តិ វុត្តំ. វិនេយ្យសត្តាតិ ច ចារិកាយ វិនេតព្ពសត្តា. មាគសិរមាសម្បិ តត្ថេវ វសិត្វា ផុស្សមាសស្ស បឋមទិវសេតិ ឥទម្បិ និទស្សនមត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ចតុមាសវុត្ថានម្បិ ពុទ្ធានំ វិនេយ្យសត្តា អបរិបក្កិន្ទ្រិយា ហោន្តិ, តេសំ ឥន្ទ្រិយបរិបាកំ អាគមយមានា អបរម្បិ ឯកមាសំ វា ទ្វិតិចតុមាសំ វា តត្ថេវវសិត្វា មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវារា និក្ខមិត្វា បុរិមនយេនេវ លោកំ អនុគ្គណ្ហន្តា សត្តហិ វា ឆហិ វា បញ្ចហិ វា ចតូហិ វា មាសេហិ ចារិកំ បរិយោសាបេន្តិ. វេនេយ្យវសេនេវាតិ អវធារណេន ន ចីវរាទិហេតុ ចរន្តីតិ ទស្សេតិ. តថា ហិ ឥមេសុ តីសុ មណ្ឌលេសុ យត្ថ កត្ថចិ ចារិកំ ចរន្តា ន ចីវរាទិហេតុ ចរន្តិ, អថ ខោ យេ ទុគ្គតពាលជិណ្ណព្យាធិកា, តេ ‘‘កទា តថាគតំ អាគន្ត្វា បស្សិស្សន្តិ, មយិ បន ចារិកំ ចរន្តេ មហាជនោ តថាគតទស្សនំ លភិស្សតិ, តត្ថ កេចិ ចិត្តានិ បសាទេស្សន្តិ, កេចិ មាលាទីហិ បូជេស្សន្តិ, កេចិ កដច្ឆុភិក្ខំ ទស្សន្តិ, កេចិ មិច្ឆាទស្សនំ បហាយ សម្មាទិដ្ឋិកា ភវិស្សន្តិ, តំ នេសំ ភវិស្សតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ ឯវំ លោកានុកម្បាយ ចារិកំ ចរន្តិ.

អបិច ចតូហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ ជង្ឃវិហារវសេន សរីរផាសុកត្ថាយ, អដ្ឋុប្បត្តិកាលាភិកង្ខនត្ថាយ, ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទបញ្ញាបនត្ថាយ, តត្ថ តត្ថ បរិបាកគតិន្ទ្រិយេ ពោធនេយ្យសត្តេ ពោធនត្ថាយាតិ. អបរេហិបិ ចតូហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆិស្សន្តីតិ វា, ធម្មំ, សង្ឃំ សរណំ គច្ឆិស្សន្តីតិ វា, មហតា ធម្មវស្សេន ចតស្សោ បរិសា សន្តប្បេស្សាមាតិ វា. អបរេហិបិ បញ្ចហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ បាណាតិបាតា វិរមិស្សន្តីតិ វា, អទិន្នាទានា, កាមេសុមិច្ឆាចារា, មុសាវាទា, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វិរមិស្សន្តីតិ វា. អបរេហិបិ អដ្ឋហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ បឋមំ ឈានំ បដិលភិស្សន្តីតិ វា, ទុតិយំ…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិំ បដិលភិស្សន្តីតិ វា. អបរេហិបិ អដ្ឋហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ សោតាបត្តិមគ្គំ អធិគមិស្សន្តីតិ វា, សោតាបត្តិផលំ…បេ… អរហត្តផលំ សច្ឆិករិស្សន្តីតិ វាតិ.

បុប្ផានិ ឱចិនន្តា វិយ ចរន្តីតិ ឥមិនា យថា មាលាការោ ពហុំ បុប្ផគច្ឆំ ទិស្វា តត្ថ ចិរម្បិ ឋត្វា បុប្ផានិ ឱចិនិត្វា បុប្ផសុញ្ញំ គច្ឆំ ទិស្វា តត្ថ បបញ្ចំ អកត្វា តំ បហាយ អញ្ញត្ថ គន្ត្វា បុប្ផានិ ឱចិនន្តោ វិចរតិ, ឯវមេវ ពុទ្ធាបិ យត្ថ គាមនិគមាទីសុ វិនេយ្យសត្តា ពហូ ហោន្តិ, តត្ថ ចិរម្បិ វសន្តា តេ វិនេត្វា វិនេយ្យសុញ្ញគាមាទីសុ បបញ្ចំ អកត្វា តំ បហាយ អញ្ញត្ថ ពហុវិនេយ្យកេសុ គាមាទីសុ វសន្តា វិចរន្តីតិ ទស្សេតិ. តតោយេវ ច អតិខុទ្ទកេបិ អន្តិមមណ្ឌលេ ឧបនិស្សយវន្តានំ ពហុភាវតោ តាវ ពហុម្បិ កាលំ សត្តមាសបរិយន្តំ ចារិកំ ចរន្តិ.

សន្តសភាវត្តា កិលេសសមណហេតុតាយ វា សន្តំ និព្ពានំ, សុខការណតាយ ច សុខន្តិ អាហ ‘‘សន្តំ សុខំ និព្ពានមារម្មណំ កត្វា’’តិ. ទសសហស្សចក្កវាឡេតិ ជាតិក្ខេត្តភូតាយ ទសសហស្សិលោកធាតុយា. ឥទញ្ច ទេវព្រហ្មានំ វសេន វុត្តំ, មនុស្សា បន ឥមស្មិំយេវ ចក្កវាឡេ ពោធនេយ្យា ហោន្តិ. ពោធនេយ្យសត្តសមវលោកនន្តិ បឋមំ មហាករុណាយ ផរិត្វា បច្ឆា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណជាលំ បត្ថរិត្វា តស្ស អន្តោ បវិដ្ឋានំ ពោធនេយ្យសត្តានំ សមោលោកនំ. ពុទ្ធា កិរ មហាករុណាសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋាយ ‘‘យេ សត្តា ភព្ពា បរិបាកញាណា អជ្ជយេវ មយា វិនេតព្ពា, តេ មយ្ហំ ញាណស្ស ឧបដ្ឋហន្តូ’’តិ ចិត្តំ អធិដ្ឋាយ សមន្នាហរន្តិ. តេសំ សហ សមន្នាហារា ឯកោ វា ទ្វេ វា ពហូ វា តទា វិនយូបគា វេនេយ្យា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណស្ស អាបាថមាគច្ឆន្តិ, អយមេត្ថ ពុទ្ធានុភាវោ. ឯវំ អាបាថមាគតានំ បន នេសំ ឧបនិស្សយំ បុព្ពចរិយំ បុព្ពហេតុំ សម្បតិវត្តមានញ្ច បដិបត្តិំ ឱលោកេន្តិ. វេនេយ្យសត្តបរិគ្គណ្ហនត្ថញ្ហិ សមន្នាហារេ កតេ បឋមំ នេសំ វេនេយ្យភាវេនេវ ឧបដ្ឋានំ ហោតិ. អថ ‘‘កិំ នុ ខោ ភវិស្សតី’’តិ សរណគមនាទិវសេន កញ្ចិ និប្ផត្តិំ វីមំសមានា បុព្ពុបនិស្សយានិ ឱលោកេន្តិ.

ឱតិណ្ណេតិ អារោចិតេ, បរិសមជ្ឈំ វា ឱតិណ្ណេ. ទ្វិក្ខត្តុន្តិ ឯកស្មិំ សំវច្ឆរេ ទ្វិក្ខត្តុំ. ពុទ្ធកាលេ កិរ ឯកេកស្មិំ សំវច្ឆរេ ទ្វេ វារេ ភិក្ខូ សន្និបតន្តិ ឧបកដ្ឋវស្សូបនាយិកកាលេ ច បវារណាកាលេ ច. ឧបកដ្ឋាយ វស្សូបនាយិកាយ ទសបិ វីសម្បិ តិំសម្បិ ចត្តាលីសម្បិ បញ្ញាសម្បិ ភិក្ខូ វគ្គវគ្គា ហុត្វា កម្មដ្ឋានត្ថាយ អាគច្ឆន្តិ. ភគវា តេហិ សទ្ធិំ សម្មោទិត្វា ‘‘កស្មា, ភិក្ខវេ, ឧបកដ្ឋាយ វស្សូបនាយិកាយ វិចរថា’’តិ បុច្ឆតិ. អថ តេ ‘‘ភគវា កម្មដ្ឋានត្ថំ អាគតម្ហ, កម្មដ្ឋានំ នោ ទេថា’’តិ យាចន្តិ. សត្ថា តេសំ ចរិយវសេន រាគចរិតស្ស អសុភកម្មដ្ឋានំ ទេតិ, ទោសចរិតស្ស មេត្តាកម្មដ្ឋានំ, មោហចរិតស្ស ‘‘ឧទ្ទេសោ បរិបុច្ឆា កាលេន ធម្មស្សវនំ កាលេន ធម្មសាកច្ឆា ឥទំ តុយ្ហំ សប្បាយ’’ន្តិ អាចិក្ខតិ. កិញ្ចាបិ ហិ មោហចរិតស្ស អានាបានស្សតិកម្មដ្ឋានំ សប្បាយំ, កម្មដ្ឋានភាវនាយ បន ភាជនភូតំ កាតុំ សម្មោហវិគមាយ បឋមំ ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាធម្មស្សវនធម្មសាកច្ឆាសុ និយោជេតិ. វិតក្កចរិតស្ស អានាបានស្សតិកម្មដ្ឋានំ ទេតិ. សទ្ធាចរិតស្ស វិសេសតោ បុរិមា ឆ អនុស្សតិយោ សប្បាយា, តាសំ បន អនុយុញ្ជនេ អយំ បុព្ពភាគបដិបត្តីតិ ទស្សេតុំ បសាទនីយសុត្តន្តេន ពុទ្ធសុពោធិតំ ធម្មសុធម្មតំ សង្ឃសុប្បដិបត្តិញ្ច បកាសេតិ. ញាណចរិតស្ស បន មរណស្សតិ ឧបសមានុស្សតិ ចតុធាតុវវត្ថានំ អាហារេបដិកូលសញ្ញា វិសេសតោ សប្បាយា, តេសំ ឧបការធម្មទស្សនត្ថំ អនិច្ចតាទិបដិសំយុត្តេ គម្ភីរេ សុត្តន្តេ កថេតិ. តេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា សចេ សប្បាយំ ហោតិ, សត្ថុ សន្តិកេ ឯវ វសន្តិ. នោ ចេ ហោតិ, សប្បាយំ សេនាសនំ បុច្ឆន្តា គច្ឆន្តិ. តេបិ តត្ថ វសន្តា តេមាសិកំ បដិបទំ គហេត្វា ឃដេន្តា វាយមន្តា សោតាបន្នាបិ ហោន្តិ សកទាគាមិនោបិ អនាគាមិនោបិ អរហន្តោបិ. តតោ វុត្ថវស្សា បវារេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘ភគវា អហំ តុម្ហាកំ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា សោតាបត្តិផលំ បត្តោ…បេ… អហំ អគ្គផលំ អរហត្ត’’ន្តិ បដិលទ្ធគុណំ អារោចេន្តិ, ឧបរិ អនធិគតស្ស អធិគមាយ កម្មដ្ឋានញ្ច យាចន្តិ. តេន វុត្តំ ‘‘បុរេ វស្សូបនាយិកាយ ច កម្មដ្ឋានគ្គហណត្ថំ…បេ… ឧបរិ កម្មដ្ឋានគ្គហណត្ថញ្ចា’’តិ.

អាយាមាតិ ឯត្ថ អា-សទ្ទោ ‘‘អាគច្ឆា’’តិ ឥមិនា សមានត្ថោតិ អាហ ‘‘អាយាមាតិ អាគច្ឆ យាមា’’តិ, ឯហិ គច្ឆាមាតិ អត្ថោ. អានន្ទាតិ ភគវា សន្តិកាវចរត្តា ថេរំ អាលបតិ, ន បន តទា សត្ថុ សន្តិកេ វសន្តានំ ភិក្ខូនំ អភាវតោ. បញ្ចសតបរិមាណោ ហិ តទា ភគវតោ សន្តិកេ ភិក្ខុសង្ឃោ. ថេរោ បន ‘‘គណ្ហថាវុសោ បត្តចីវរានិ, ភគវា អសុកដ្ឋានំ គន្តុកាមោ’’តិ ភិក្ខូនំ អារោចេតិ. ‘‘អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសី’’តិ វុត្តត្តា ‘‘ភគវតោ បច្ចស្សោសី’’តិ ឥធ ភគវតោតិ សាមិវចនំ អាមន្តនវចនមេវ សម្ពន្ធីអន្តរំ អបេក្ខតីតិ ឥមិនា អធិប្បាយេន ‘‘ភគវតោ វចនំ បដិអស្សោសី’’តិ វុត្តំ. ភគវតោតិ បន ឥទំ បតិស្សវសម្ពន្ធេន សម្បទានវចនំ យថា ‘‘ទេវទត្តស្ស បដិស្សុណោតី’’តិ. បច្ចស្សោសីតិ ឯត្ថ បដិ-សទ្ទោ អភិមុខវចនោតិ អាហ ‘‘អភិមុខោ ហុត្វា សុណី’’តិ. ភគវតោ មុខាភិមុខោ ហុត្វា អធិវាសេត្វា សុណិ, ន ឧទាសិនោ ហុត្វាតិ អធិប្បាយោ.

តស្ស បាដិហារិយស្ស អាគន្តុកវសេន កតត្តា វុត្តំ ‘‘នគរទ្វារតោ បដ្ឋាយា’’តិ. សុវណ្ណរសបិញ្ជរាហិ រស្មីហីតិ ឯត្ថ រស-សទ្ទោ ឧទកបរិយាយោ, បិញ្ជរ-សទ្ទោ ហេមវណ្ណបរិយាយោ, តស្មា សុវណ្ណជលធារា វិយ សុវណ្ណវណ្ណាហិ រស្មីហីតិ អត្ថោ. សមុជ្ជោតយមានោតិ ឱភាសយមានោ. អស្សាតិ វេរញ្ជស្ស ព្រាហ្មណស្ស. ភគវន្តំ ឧបនិសីទិតុកាមោតិ ភគវន្តំ ឧបគន្ត្វា និសីទិតុកាមោ, ភគវតោ សមីបេ និសីទិតុកាមោតិ វុត្តំ ហោតិ.

ព្រាហ្មណ តយា និមន្តិតា វស្សំវុត្ថា អម្ហាតិ បាឡិយំ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. ទាតព្ពោ អស្សាតិ ទាតព្ពោ ភវេយ្យ. នោ អសន្តោតិ នេវ អវិជ្ជមានោ, កិន្តុ វិជ្ជមានោយេវាតិ ទីបេតិ. វិនា វា លិង្គវិបល្លាសេនេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោតិ អាហ ‘‘អថ វា’’តិអាទិ. ឥមិនា សាមញ្ញវចនតោ ឯត្ថ នបុំសកលិង្គនិទ្ទេសោតិ ទស្សេតិ. នោ នត្ថីតិ នោ អម្ហាកំ នត្ថិ. នោតិ វា ឯតស្ស វិវរណំ នត្ថីតិ. កេសំ អទាតុកាមតា វិយាតិ អាហ ‘‘យថា’’តិអាទិ. បហូតវិត្តូបករណានន្តិ ឯត្ថ វិត្តីតិ តុដ្ឋិ, វិត្តិយា ឧបករណំ វិត្តូបករណំ, តុដ្ឋិការណន្តិ អត្ថោ. បហូតំ ធនធញ្ញជាតរូបរជតនានាវិធាលង្ការសុវណ្ណភាជនាទិភេទំ វិត្តូបករណមេតេសន្តិ បហូតវិត្តូបករណា, តេសំ បហូតវិត្តូបករណានំ មច្ឆរីនំ យថា អទាតុកាមតា, ឯវំ នោ អទាតុកាមតាបិ នត្ថីតិ សម្ពន្ធោ. តំ កុតេត្ថ លព្ភាតិ ឯត្ថ តន្តិ តំ ការណំ, តំ កិច្ចំ វា. ឯត្ថាតិ ឃរាវាសេ. ទុតិយេ បន អត្ថវិកប្បេ តន្តិ ទេយ្យធម្មស្ស បរាមសនំ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ តេមាសព្ភន្តរេតិ អត្ថោ. យន្តិ យេន ការណេន, កិរិយាបរាមសនំ វា. ទុតិយេ បន អត្ថវិកប្បេ យន្តិ យំ ទេយ្យធម្មន្តិ អត្ថោ.

អលំ ឃរាវាសបលិពោធចិន្តាយាតិ សញ្ញាបេត្វាតិ ព្រាហ្មណ នេតំ ឃរាវាសបលិពោធេន កតំ, អថ ខោ មារាវដ្ដនេនាតិ ព្រាហ្មណំ សញ្ញាបេត្វា. តង្ខណានុរូបាយាតិ យាទិសី តទា តស្ស អជ្ឈាសយប្បវត្តិ, តទនុរូបាយាតិ អត្ថោ. តស្ស តទា តាទិសស្ស វិវដ្ដសន្និស្សិតស្ស ញាណបរិបាកស្ស អភាវតោ កេវលំ អព្ភន្តរសន្និស្សិតោ ឯវ អត្ថោ ទស្សិតោតិ អាហ ‘‘ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកំ អត្ថំ សន្ទស្សេត្វា’’តិ, បច្ចក្ខតោ វិភាវេត្វាតិ អត្ថោ. កុសលេ ធម្មេតិ តេភូមកេ កុសលេ ធម្មេ. តត្ថាតិ កុសលធម្មេ យថាសមាទបិតេ. នន្តិ ព្រាហ្មណំ. សមុត្តេជេត្វាតិ សម្មទេវ ឧបរូបរិ និវេសេត្វា បុញ្ញកិរិយាយ តិក្ខវិសទភាវំ អាបាទេត្វា. តំ បន អត្ថតោ តស្ស ឧស្សាហជននំ ហោតីតិ អាហ ‘‘សឧស្សាហំ កត្វា’’តិ. ឯវំ បុញ្ញកិរិយាយ សឧស្សាហតោ ឯវរូបគុណសមង្គិតា ច និយមតោ ទិដ្ឋធម្មិកាទិអត្ថសម្បាទនន្តិ ឯវំ សឧស្សាហតាយ អញ្ញេហិ ច តស្មិំ វិជ្ជមានគុណេហិ សម្បហំសេត្វា សម្មទេវ ហដ្ឋតុដ្ឋភាវំ អាបាទេត្វា.

យទិ ភគវា ធម្មរតនវស្សំ វស្សិ, អថ កស្មា សោ វិសេសំ នាធិគច្ឆិ? ឧបនិស្សយសម្បត្តិយា អភាវតោ. យទិ ឯវំ កស្មា ភគវា តស្ស តថា ធម្មរតនវស្សំ វស្សីតិ? វុច្ចតេ – យទិបិ តស្ស វិសេសាធិគមោ នត្ថិ, អាយតិំ បន និព្ពានាធិគមត្ថាយ វាសនាភាគិយា ច សព្ពា បុរិមបច្ឆិមធម្មកថា អហោសីតិ ទដ្ឋព្ពា. ន ហិ ភគវតោ និរត្ថកា ធម្មទេសនា អត្ថិ. តេមាសិកោបិ ទេយ្យធម្មោតិ តេមាសំ ទាតព្ពោបិ ទេយ្យធម្មោ. យំ ទិវសន្តិ យស្មិំ ទិវសេ.

២៣. ពុទ្ធបរិណាយកន្តិ ពុទ្ធោ បរិណាយកោ ឯតស្សាតិ ពុទ្ធបរិណាយកោ, ភិក្ខុសង្ឃោ. តំ ពុទ្ធបរិណាយកំ, ពុទ្ធជេដ្ឋកន្តិ អត្ថោ. យាវទត្ថំ កត្វាតិ យាវ អត្ថោ, តាវ ភោជនេន តទា កតន្តិ អធិប្បាយោ. ទាតុំ ឧបនីតភិក្ខាយ បដិក្ខេបោ នាម ហត្ថសញ្ញាយ មុខវិការេន វចីភេទេន វា ហោតីតិ អាហ ‘‘ហត្ថសញ្ញាយា’’តិអាទិ. ឱនីតបត្តបាណិន្តិ ឯត្ថ ឱនីតោ បត្តតោ បាណិ ឯតស្សាតិ ឱនីតបត្តបាណីតិ ភិន្នាធិករណវិសយោយំ សទ្ទោ ពាហិរត្ថសមាសោតិ អាហ ‘‘បត្តតោ ឱនីតបាណិ’’ន្តិអាទិ. ‘‘ឱនិត្តបត្តបាណិ’’ន្តិបិ បាឋោ, តស្សត្ថោ ឱនិត្តំ នានាភូតំ វិនាភូតំ អាមិសាបនយនេន វា សុចិកតំ បត្តំ បាណិតោ អស្សាតិ ឱនិត្តបត្តបាណិ, តំ ឱនិត្តបត្តបាណិំ, ហត្ថេ ច បត្តញ្ច ធោវិត្វា ឯកមន្តេ បត្តំ និក្ខិបិត្វា និសិន្នន្តិ អត្ថោ. បត្តុណ្ណបដ្ដបដេ ចាតិ បត្តុណ្ណបដេ ច បដ្ដបដេ ច. តត្ថ បត្តុណ្ណបទេសេ ភវា បត្តុណ្ណា, កោសិយវិសេសាតិបិ វទន្តិ. បដ្ដានិ បន ចីនបដានិ. អាយោគាទីសុ អាយោគោតិ បដិអាយោគោ, អំសពទ្ធកំ បត្តត្ថវិកាទីសុ. ភេសជ្ជតេលានន្តិ ភេសជ្ជសម្បាកេន សាធិតតេលានំ. តុម្ពានីតិ ចម្មមយតេលភាជនានិ. ឯកមេកស្ស ភិក្ខុនោ សហស្សគ្ឃនកំ តេលមទាសីតិ សម្ពន្ធោ.

មហាយាគំ យជិត្វាតិ មហាទានំ ទត្វា. សបុត្តទារំ វន្ទិត្វា និសិន្នន្តិ បុត្តទារេហិ សទ្ធិំ វន្ទិត្វា និសិន្នំ. តេមាសន្តិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ. ‘‘តេមាសំ សោតព្ពធម្មំ អជ្ជេវ សុណិស្សាមី’’តិ និសិន្នស្ស តំ អជ្ឈាសយំ បូរេត្វា ទេសិតត្តា វុត្តំ ‘‘បរិបុណ្ណសង្កប្បំ កុរុមានោ’’តិ. អនុពន្ធិត្វាតិ អនុគន្ត្វា.

ពុទ្ធានំ អនភិរតិបរិតស្សិតា នាម នត្ថីតិ អាហ ‘‘យថាជ្ឈាសយំ យថារុចិតំ វាសំ វសិត្វា’’តិ. អភិរន្តំ អភិរតីតិ ហិ អត្ថតោ ឯកំ. អភិរន្តសទ្ទោ ចាយំ អភិរុចិបរិយាយោ, ន អស្សាទបរិយាយោ. អស្សាទវសេន ច កត្ថចិ វសន្តស្ស អស្សាទវត្ថុវិគមនេន សិយា តស្ស តត្ថ អនភិរតិ, តយិទំ ខីណាសវានំ នត្ថិ, បគេវ ពុទ្ធានំ, តស្មា អភិរតិវសេន កត្ថចិ វសិត្វា តទភាវតោ អញ្ញត្ថ គមនំ នាម ពុទ្ធានំ នត្ថិ, វិនេយ្យវិនយនត្ថំ បន កត្ថចិ វសិត្វា តស្មិំ សិទ្ធេ វិនេយ្យវិនយត្ថមេវ តតោ អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តិ, អយមេត្ថ យថារុចិ. សោរេយ្យាទីនិ អនុបគម្មាតិ មហាមណ្ឌលចារិកាយ វីថិភូតានិ សោរេយ្យនគរាទីនិ អនុបគន្ត្វា. បយាគបតិដ្ឋានន្តិ គាមស្សបិ អធិវចនំ តិត្ថស្សបិ. គង្គំ នទិន្តិ គង្គំ នាម នទិំ. តទវសរីតិ ឯត្ថ តន្តិ ករណត្ថេ ឧបយោគវចនន្តិ អាហ ‘‘តេន អវសរិ តទវសរី’’តិ.

ពុទ្ធាចិណ្ណកថា និដ្ឋិតា.

សមន្តបាសាទិកាយាតិ សមន្តតោ សព្ពសោ បសាទំ ជនេតីតិ សមន្តបាសាទិកា, តស្សា សមន្តបាសាទិកាយ. តត្រិទំ សមន្តបាសាទិកាយ សមន្តបាសាទិកត្តស្មិន្តិ ឯត្ថ តត្រាតិ បុរិមវចនាបេក្ខំ, ឥទន្តិ វក្ខមានការណវចនាបេក្ខំ. តត្រាយំ យោជនា – យំ វុត្តំ ‘‘សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយា’’តិ, តត្រ យា សា សមន្តបាសាទិកាតិ សំវណ្ណនា វុត្តា, តស្សា សមន្តបាសាទិកាយ សំវណ្ណនាយ សមន្តបាសាទិកត្តស្មិំ សមន្តបាសាទិកភាវេ សព្ពសោ បសាទជនកត្តេ ឥទំ ហោតិ. កិំ ហោតីតិ អាហ ‘‘អាចរិយបរម្បរតោ’’តិអាទិ.

អាចរិយបរម្បរតោតិ ‘‘ឧបាលិ ទាសកោ’’តិអាទិនា (បរិ. ៣). វុត្តអាចរិយបរម្បរតោ. និទានវត្ថុប្បភេទទីបនតោតិ និទានប្បភេទទីបនតោ វត្ថុប្បភេទទីបនតោ ច. តត្ថ ពាហិរនិទានអព្ភន្តរនិទានសិក្ខាបទនិទានទស្សនវសេន និទានប្បភេទទីបនំ វេទិតព្ពំ, ថេរវាទប្បកាសនំ បន វត្ថុប្បភេទទីបនំ. បរសមយវិវជ្ជនតោតិ ‘‘សកាយ បដិញ្ញាយ មេត្តិយំ ភិក្ខុនិំ នាសេថា’’តិអាទីសុ (បារា. ៣៨៤) មិច្ឆាបដិបន្នានំ បរេសំ លទ្ធិនិរាករណតោ, តតោយេវ ច អត្តនោ សមយបតិដ្ឋាបនេន សកសមយវិសុទ្ធិតោ.

ព្យញ្ជនបរិសោធនតោតិ បាឋសោធនេន ព្យញ្ជនបរិសោធនំ វេទិតព្ពំ, សទ្ទសត្ថានុសារេន វា និព្ពចនំ ទស្សេត្វា បទនិប្ផត្តិទស្សនំ ព្យញ្ជនបរិសោធនំ. វិភង្គនយភេទទស្សនតោតិ ‘‘តិស្សោ ឥត្ថិយោ’’តិអាទិបទភាជនស្ស អនុរូបវសេន នយភេទទស្សនតោ. សម្បស្សតន្តិ ញាណចក្ខុនា សម្មា បស្សន្តានំ, ឧបបរិក្ខន្តានន្តិ អត្ថោ. អបាសាទិកន្តិ អប្បសាទាវហំ. ឯត្ថាតិ សមន្តបាសាទិកាយ. សម្បស្សតំ វិញ្ញូនន្តិ សម្ពន្ធោ. តស្មា អយំ សំវណ្ណនា សមន្តបាសាទិកាត្វេវ បវត្តាតិ យោជេតព្ពំ. កស្ស កេន ទេសិតស្ស សំវណ្ណនាតិ អាហ ‘‘វិនយស្សា’’តិអាទិ.

ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយ សារត្ថទីបនិយំ

វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនា សមត្តា.

បឋមោ ភាគោ និដ្ឋិតោ.